Nâng cấp chuỗi giá trị: Động lực tăng trưởng, kiến tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VCSF) 2026, với chủ đề 'Tăng trưởng bứt phá - Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình', ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, đã kể câu chuyện về hành trình của hạt cà phê để làm rõ một bài toán lớn của nền kinh tế là chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang tăng trưởng dựa trên giá trị một cách bền vững. Theo ông, lời giải nằm ở việc nâng cấp đồng bộ toàn bộ chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy, bao bì, logistics đến xuất khẩu.

VCSF là sự kiện thường niên do Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức. Diễn đàn năm nay quy tụ hơn 400 đại biểu, gồm lãnh đạo Chính phủ, các ban, bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh: 'Tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải là hai con đường, đó là một hành trình chung. VCCI, với vai trò là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, cam kết tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng thông qua thúc đẩy đối thoại chính sách; kết nối doanh nghiệp với các đối tác trong nước và quốc tế; thúc đẩy đổi mới sáng tạo; chia sẻ các mô hình kinh doanh bền vững; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị.'

Tại phiên toàn thể, ông Binu Jacob – Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch VBCSD – trình bày tham luận 'Kiến tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam – Hành trình từ nông trại vươn ra thế giới', với hành trình của hạt cà phê là câu chuyện xuyên suốt.

Theo Báo cáo Thị trường Cà phê tháng 8/2026 của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), trong tháng này, Việt Nam đã vượt Brazil để trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất thế giới. Kết quả cho thấy những nỗ lực bền bỉ của ngành cà phê Việt Nam trong việc gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu. Tuy nhiên, phần lớn kim ngạch xuất khẩu cà phê vẫn đến từ cà phê nhân. Việt Nam đã xác lập vị thế về quy mô, nhưng để nâng cao vị thế về giá trị, toàn bộ chuỗi cần được nâng cấp đồng bộ theo định hướng của Nghị quyết 10-NQ/TW.

Mắt xích đầu tiên của chuỗi giá trị là người nông dân. Trong hơn một thập kỷ triển khai Chương trình NESCAFÉ Plan tại Tây Nguyên, Nestlé Việt Nam đã hỗ trợ các nông hộ áp dụng phương pháp nông nghiệp tái sinh; cung cấp cây giống năng suất cao, kháng bệnh; thúc đẩy tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân hữu cơ vi sinh và ứng dụng công cụ canh tác số. Chương trình đã góp phần tái canh hơn 100.000 ha diện tích cà phê già cỗi, tiết kiệm 40–60% lượng nước tưới, giảm khoảng 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đồng thời nâng cao thu nhập cho các nông hộ. Việc cải thiện năng suất và số hóa dữ liệu nông hộ cũng góp phần tạo ra nguồn cung ổn định, đồng đều, có khả năng truy xuất nguồn gốc, để đưa hạt cà phê vào các dòng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị cao.

Giá trị của hạt cà phê tiếp tục được gia tăng tại nhà máy. Nestlé Việt Nam ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và số hóa trong kiểm soát chất lượng; đồng thời tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo và vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Nhờ công nghệ chế biến sâu, các sản phẩm như cà phê viên nén có thể đạt giá trị cao hơn gấp nhiều lần.

Bên cạnh hoạt động chế biến, sản xuất bao bì, hậu cần và kho vận là những mắt xích mà doanh nghiệp Việt Nam có thể nhanh chóng nâng cấp để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước. Cách tiếp cận này cũng làm rõ vai trò của thế hệ nhà đầu tư nước ngoài mới: Đóng góp bền vững nhất không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn ở khả năng nâng cao năng lực cho các nhà cung cấp là các doanh nghiệp trong nước, từ tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm đến chuyển đổi số và ESG. Khi đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng có thể tiếp cận những thị trường có giá trị cao hơn, thay vì chỉ phục vụ một khách hàng.

Ở giai đoạn xuất khẩu, các yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế có thể được nhìn nhận như một động lực nâng cao năng lực cạnh tranh. Khả năng truy xuất nguồn gốc và sự sẵn sàng tuân thủ các tiêu chuẩn như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) có thể được biến thành lợi thế của cà phê Việt Nam, thay vì hiện nay vấn đề này chỉ được coi là rào cản kỹ thuật. Nền tảng cho năng lực này là dữ liệu nông hộ và bản đồ vùng nguyên liệu đã được số hóa thông qua các chương trình hợp tác và gắn kết chặt chẽ với nông dân trông cà phê.

'Phát triển bền vững chỉ thực chất và bền lâu khi gắn liền với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp nằm trong chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp không thể đi một mình trên hành trình phát triển bền vững', ông Binu Jacob nhấn mạnh.

Ông nói thêm: 'Sự bền vững chỉ có được khi chúng ta xây dựng được một hệ sinh thái, nơi mọi năng lực được củng cố và tăng cường đồng bộ, từ tiêu chuẩn trong nước đến yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế. Với chúng tôi, những tiêu chuẩn khắt khe đó không phải rào cản mà là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chứng minh năng lực, qua đó dần lớn mạnh, tạo ra được nhiều giá trị gia tăng và giúp các doanh nghiệp vươn xa ra thế giới.'

Sau hơn ba thập kỷ hiện diện tại Việt Nam, Nestlé Việt Nam là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực phát triển bền vững, đồng thời là một trong những đơn vị thu mua và chế biến cà phê lớn nhất cả nước.