Nâng chất lượng dòng vốn FDI từ yêu cầu tăng liên kết với doanh nghiệp Việt

Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài cần chuyển trọng tâm từ quy mô vốn sang chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ và khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước…

Đây cũng là những vấn đề được đặt ra tại buổi lễ phát động Cuộc thi viết ‘Phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài’ do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 19/10.

Nhà báo Phạm Đức Sơn, Tổng Biên tập Tạp chí Nhà đầu tư, cho biết sau gần 40 năm đổi mới và mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã bổ sung nguồn lực đầu tư quan trọng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mở rộng xuất khẩu và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất, chuỗi giá trị toàn cầu. Khu vực này cũng góp phần phát triển nguồn nhân lực, tiếp nhận công nghệ và phương thức quản trị tiên tiến.

Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả thu hút, quản lý, sử dụng vốn FDI vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị định hướng chuyển từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, mức độ tham gia chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng được xác định là những tiêu chí quan trọng để đánh giá dự án.

Một thay đổi đáng chú ý khác là chuyển dần từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư, đồng thời tăng cường quản lý toàn bộ vòng đời dự án và thúc đẩy kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Theo TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài (VAFIE), Trưởng Ban Giám khảo cuộc thi, một trong những vấn đề cần được phân tích sâu là mức độ liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp Việt Nam. Hiệu quả lan tỏa của dòng vốn này còn hạn chế khi doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của các tập đoàn nước ngoài, trong khi khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Theo đó, cần làm rõ các điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp cho những tập đoàn lớn, mức độ tham gia của nhà cung cấp nội địa vào từng công đoạn sản xuất, linh kiện và sản phẩm, cũng như những điều chỉnh chính sách cần thiết để tạo liên kết thực chất giữa hai khu vực.

Bên cạnh khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước, việc đánh giá hiệu quả dự án FDI cũng cần xem xét các yếu tố như đóng góp ngân sách, sử dụng đất đai và tài nguyên, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và mức độ thực hiện cam kết của nhà đầu tư. Đây là cơ sở để đánh giá đóng góp thực chất của dự án đối với nền kinh tế, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn đăng ký.

Theo ban tổ chức cuộc thi, các bài viết được khuyến khích tập trung vào những vấn đề phát sinh trong thực tiễn thực thi chính sách, từ khó khăn của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia chuỗi cung ứng FDI đến vướng mắc trong quá trình triển khai dự án tại địa phương. Những phân tích cần dựa trên thông tin xác thực, có kiểm chứng và đi kèm kiến nghị cụ thể.

Tại phần thảo luận, vấn đề chuyển tải các kiến nghị từ thực tiễn đến cơ quan quản lý cũng được đề cập. Đại diện ban tổ chức cho biết VAFIE thường xuyên phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài. Những kiến nghị có căn cứ có thể được tổng hợp, chọn lọc và chuyển đến các cơ quan liên quan thông qua các kênh đối thoại này.

Bài toán đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục thu hút nguồn vốn quốc tế, mà còn là nâng cao khả năng hấp thụ công nghệ, phát triển nhà cung cấp trong nước và gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Việc cụ thể hóa các định hướng chính sách thành tiêu chí đánh giá, cơ chế hỗ trợ và kết quả thực hiện sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng dòng vốn FDI.