Nền kinh tế Vùng Vịnh lao đao vì chiến tranh Mỹ - Iran

Cuộc xung đột Mỹ - Iran hiện đã bước sang tháng thứ 9, cùng với cuộc chiến ở Yemen, đang đặt ra thách thức lớn cho các hoạt động kinh tế ở Vùng Vịnh...

Riyadh Air, hãng hàng không hạng sang đầy tham vọng của Saudi Arabia, hiện đang phải sử dụng xe buýt để vận chuyển hành khách quốc tế đến và đi từ một sân bay khác, nằm cách trung tâm hoạt động chính của hãng 4 tiếng rưỡi di chuyển. Lý do là sân bay chính đã bị hư hại trong các cuộc tấn công trong cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào cuối tháng 2.

Một hội nghị đầu tư trọng điểm của Saudi Arabia lẽ ra được tổ chức trong năm nay đã bị hoãn lại sang năm sau.

Trụ sở của tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco cùng một đường ống dẫn dầu quan trọng của nước này đã bị tấn công. Tàu bè đi qua eo biển Hormuz - một tuyến đường vận tải biển huyết mạch - vẫn đang nằm trong tầm ngắm của Iran và liên tục trở thành mục tiêu của các vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái. Bất chấp những nỗ lực ngoại giao để đi đến một thỏa thuận hòa bình, mức độ căng thẳng vẫn cao và có khả năng leo thang.

Cuộc xung đột Mỹ - Iran hiện đã bước sang tháng thứ 9, cùng với cuộc chiến ở Yemen, đang đặt ra thách thức lớn cho các hoạt động kinh tế ở Vùng Vịnh.

NỀN TẢNG AN NINH - AN TOÀN CỦA VÙNG VỊNH ĐANG LUNG LAY

Tuần này có thể sẽ là một phép thử mới. Hội nghị năng lượng ADIPEC, với sự tham gia của các nhà điều hành doanh nghiệp và quan chức chính phủ từ khắp nơi trên thế giới, đã khai mạc tại Abu Dhabi vào ngày thứ Hai (2/11). Theo tiết lộ của một nguồn thạo tin với tờ báo New York Times, CEO Darren Woods của hãng dầu lửa Mỹ Exxon Mobil đã quyết định không tham dự vì lo ngại về vấn đề an ninh trong khu vực.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) sẽ giảm 5% trong năm nay. Trong đó, kinh tế Kuwait, Bahrain và Qatar được dự báo sẽ chứng kiến mức suy giảm lên tới hai con số, do sự phụ thuộc gần như hoàn toàn vào eo biển Hormuz để xuất khẩu các sản phẩm năng lượng ra thị trường thế giới.

Hôm Chủ nhật tuần vừa rồi, Chính phủ Saudi Arabia cho biết nền kinh tế nước này đã sụt giảm 3,8% so với cùng kỳ năm trước trong quý 3. Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này là do hoạt động trong lĩnh vực dầu khí giảm tới 20,4%.

Tình hình có thể còn xấu hơn nữa trong thời gian tới. Các đường ống dẫn dầu cho phép Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) tránh được eo biển Hormuz đã góp phần duy trì dòng chảy dầu mỏ. Bên cạnh đó, một chiến dịch quy mô lớn do quân đội Mỹ thực hiện nhằm bảo vệ các tàu thuyền tại eo biển này cũng đóng vai trò quan trọng.

Tuy nhiên, xung đột càng kéo dài thì khả năng của hai quốc gia này trong việc xây dựng hình ảnh những "ốc đảo ổn định" giữa một khu vực đầy biến động, đồng thời phát triển các lĩnh vực kinh tế như du lịch và công nghệ để giảm phụ thuộc vào dầu mỏ, càng trở nên bấp bênh.

Trong thời gian tới, ngân sách chính phủ các quốc gia Vùng Vịnh được dự báo sẽ ưu tiên nhiều hơn cho các dự án tăng cường khả năng chống chịu. Điều này đồng nghĩa với việc chi tiêu nhiều hơn cho các công trình như chuyển hướng đường ống dẫn năng lượng hoặc gia tăng ngân sách quốc phòng.

Lưu lượng tại Sân bay Quốc tế Dubai, trung tâm hàng không nhộn nhịp nhất thế giới, vẫn ở mức thấp hơn so với năm ngoái, do một số hãng hàng không quốc tế tiếp tục tạm dừng hoạt động đến khu vực này.

Ông Aurelian Mali, Phó chủ tịch của tổ chức đánh giá tín nhiệm Moody’s Ratings tại Dubai,nhận định với New York Times: 'Ngoài lĩnh vực dầu khí, các ngành như du lịch - bao gồm hàng không và khách sạn - cùng bất động sản đều chịu tác động tiêu cực từ cú sốc niềm tin. Các lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với sự bất ổn kéo dài do nguy cơ xung đột leo thang trở lại'.

'Tình trạng bất ổn dai dẳng cùng nhận thức về rủi ro luôn ở mức cao có thể gây tổn hại đến các mô hình kinh tế phi dầu mỏ của một số quốc gia, vốn được xây dựng dựa trên nền tảng về an ninh, sự an toàn và ổn định kinh tế vĩ mô' - ông Mali viết trong một email.

Oman là nền kinh tế Vùng Vịnh duy nhất được dự báo sẽ đạt được trạng thái tăng trưởng trong năm nay. Là quốc gia Vùng Vịnh sở hữu đường bờ biển dài nhất dọc theo Biển Arab, Oman ít phụ thuộc hơn vào eo biển Hormuz. Theo IMF, tăng trưởng kinh tế của Oman được dự báo đạt hơn 4% trong năm nay, so với mức 2,4% trong năm 2025, nhờ hưởng lợi từ giá dầu tăng cao và khả năng duy trì hoạt động xuất khẩu mà không gặp phải những gián đoạn lớn.

TRIỂN VỌNG PHỤC HỒI TRONG NĂM 2027

Trong khi đó, giới chức tại các quốc gia khác đang chạy đua xây dựng các 'vùng đệm' nhằm chuẩn bị cho những đợt xung đột mới, đồng thời đảm bảo dòng chảy xuất khẩu và đầu tư không bị gián đoạn.

Tại UAE - quốc gia sở hữu khối tài sản công trị giá gần 3 nghìn tỷ USD - Chính phủ đã cam kết đưa mức độ phụ thuộc vào eo biển Hormuz về 'bằng 0' thông qua việc đẩy mạnh đầu tư vào các cảng biển và đường ống dẫn thay thế.

Cuộc chiến đang diễn ra thậm chí còn đe dọa đến những tham vọng lớn về trí tuệ nhân tạo (AI) của khu vực - một trụ cột quan trọng trong kế hoạch đa dạng hóa nền kinh tế, giảm bớt sự phụ thuộc vào dầu mỏ của các quốc gia Vùng Vịnh. Năm ngoái, Qatar, Saudi Arabia và UAE đã công bố các kế hoạch đầu tư vào AI với tổng trị giá 120 tỷ USD. Các quốc gia này đã tích cực thu hút những 'gã khổng lồ' công nghệ từ Thung lũng Silicon đến xây dựng các trung tâm dữ liệu ngay trên sa mạc của họ.

Tại hội nghị năng lượng diễn ra ngày 2/11, UAE đã tận dụng cơ hội này để giới thiệu các tham vọng về AI của nước này. CEO Sam Altman của OpenAI đã ký 4 thỏa thuận với các công ty có trụ sở tại Abu Dhabi, trong đó có một thỏa thuận về việc triển khai hệ thống AI dành cho doanh nghiệp mới nhất của công ty này tại Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi.

Tuy nhiên, hiện nay đã xuất hiện các cuộc thảo luận về việc phân tán vị trí các trung tâm dữ liệu theo kế hoạch, thậm chí là xây dựng một số cơ sở dưới lòng đất để đảm bảo an toàn trước tên lửa và máy bay không người lái. Ngay từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột, các trung tâm dữ liệu tại UAE và Bahrain đã từng bị các loạt máy bay không người lái của Iran tấn công.

Dẫu vậy, các nhà đầu tư lớn vẫn đặt niềm tin vào tiềm năng dài hạn của khu vực này.

Tuần trước, công ty quản lý đầu tư Apollo Global Management thông báo mua lại cổ phần 10% tại Mubadala Capital, đơn vị quản lý tài sản thuộc quỹ đầu tư quốc gia trị giá 385 tỷ USD của Abu Dhabi. Investcorp, một công ty quản lý tài sản có trụ sở tại Bahrain, đã tham gia cùng một nhóm các nhà đầu tư Saudi Arabia mua lại một doanh nghiệp địa phương chuyên về thiết bị và an toàn phòng cháy chữa cháy. Tháng trước, Advent - một công ty đầu tư cổ phần tư nhân có trụ sở tại Boston - cũng đã cùng các tổ chức tài chính khác thiết lập sự hiện diện tại Abu Dhabi.

Nhiều chuyên gia phân tích kỳ vọng nền kinh tế Vùng Vịnh sẽ phục hồi mạnh mẽ trong năm tới. Theo các dự báo mới nhất được IMF công bố tháng trước, tăng trưởng kinh tế được kỳ vọng sẽ diễn ra trên diện rộng ở khu vực này trong năm 2027, với mức tăng dự báo đạt 7,9% tại Saudi Arabia và 18,8% tại Qatar. Những dự báo này dựa trên giả định rằng các hành động thù địch sẽ giảm bớt, tạo điều kiện để lĩnh vực năng lượng quay trở lại trạng thái như trước khi xung đột xảy ra.

Tuy nhiên, IMF cũng lưu ý rằng những tác động kinh tế vẫn 'cực kỳ khó đoán định', bởi cuộc xung đột đã làm xói mòn niềm tin trong khu vực theo nhiều cách khác nhau, đồng thời gây ra những thay đổi trong cán cân chính trị.

Ông Tim Callen - một cựu quan chức IMF tại Saudi Arabia, hiện là nghiên cứu viên khách mời tại tổ chức nghiên cứu Arab Gulf States Institute ở Washington - nhận định: 'Tôi cho rằng vấn đề cốt lõi nằm ở sự khác biệt giữa triển vọng ngắn hạn và dài hạn'.