Nga phải nhập khẩu xăng nhiều chưa từng thấy

Trong tháng 10 vừa qua, Nga đã nhập khẩu một lượng xăng kỷ lục qua đường biển, khi các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine khiến các nhà máy lọc dầu của Nga hư hại nghiêm trọng, làm sụt giảm năng lực sản xuất xăng của nước này...
Tờ báo Financial Times dẫn số liệu từ công ty theo dõi vận tải biển Kpler cho biết lượng xăng nhập khẩu qua đường biển trong tháng 10 của Nga đạt 390.000 tấn. Con số này đánh dấu một sự đảo ngược đáng kể trong vai trò truyền thống của Nga - từ một quốc gia xuất khẩu nhiên liệu trở thành nước nhập khẩu nhiên liệu - đồng thời cho thấy điểm yếu của Nga trước các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Trong năm nay, các cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu đã đẩy Nga vào cuộc khủng hoảng nhiên liệu tồi tệ nhất từ khi Liên Xô tan rã. Tình hình đã ổn định hơn sau khi Moscow áp dụng các biện pháp khẩn cấp để duy trì nguồn cung nhiên liệu cho thị trường, đồng thời tăng cường nhập khẩu nhiên liệu từ các quốc gia như Morocco, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Ai Cập.
Ông Sumit Ritolia, chuyên gia của Kpler, nhận định với Financial Times: 'Nga đang dần thay đổi vị thế trên thị trường sản phẩm dầu tinh chế toàn cầu, từ một trung tâm xuất khẩu nhiên liệu lớn trở thành một thị trường nhập khẩu ngày càng quan trọng. Đây là một sự đảo chiều đáng chú ý'.
Nga bắt đầu nhập khẩu xăng qua đường biển từ tháng 7 năm nay. Các lô hàng được vận chuyển đến các cảng phía Bắc của Nga, bao gồm các cảng trên biển Baltic và khu vực bờ biển Bạch Hải, nhằm tránh các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tại khu vực Biển Đen.
Theo ước tính từ Beroc, một tổ chức tư vấn chính sách của Belarus, Nga cũng đã nhập khẩu khối lượng xăng kỷ lục từ quốc gia láng giềng Belarus trong tháng 7. Kể từ đó, Nga đã nhập khẩu hơn 600.000 tấn xăng từ Belarus. Nhu cầu từ Nga buộc Belarus phải chuyển hướng khỏi các thị trường xuất khẩu khác và vận hành các nhà máy lọc dầu của nước này ở mức gần như tối đa công suất.
Các nhà máy lọc dầu tại Belarus và nhà máy lọc dầu Vadinar của Ấn Độ - đơn vị cung cấp toàn bộ lượng xăng từ Ấn Độ sang Nga - chủ yếu sử dụng dầu thô của Nga làm nguyên liệu đầu vào.
Theo Bộ trưởng Năng lượng Kazakhstan, ông Yerlan Akkenzhenov, nước này cũng đã cung cấp thêm 8.000 tấn xăng cho Nga kể từ mùa hè vừa qua. Việc các nhà cung cấp nằm ở những khu vực địa lý khác nhau cho thấy Nga đang phải nỗ lực hết sức để đảm bảo nguồn cung xăng bổ sung.
Các nhà phân tích cho rằng, đối với Nga, việc nhập khẩu xăng không còn chỉ là giải pháp tình thế ngắn hạn, mà đã trở thành một phần thiết yếu để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu dài hạn của đất nước. 'Vấn đề hiện nay không còn chỉ đơn thuần là xử lý tình trạng thiếu hụt cục bộ thỉnh thoảng xảy ra. Trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu liên tục gặp sự cố, việc nhập khẩu đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong nỗ lực của Nga nhằm cân bằng nguồn cung xăng dầu trong nước', ông Ritolia nhận định.
Phó thủ tướng Nga Alexander Novak - người phụ trách lĩnh vực năng lượng - trong tuần này đã yêu cầu các cơ quan chính phủ và doanh nghiệp phải 'nỗ lực hết sức' để đảm bảo đáp ứng nhu cầu trong nước. Ông cho biết ưu tiên hàng đầu là 'khôi phục hoạt động các nhà máy lọc dầu càng sớm càng tốt', đồng thời kêu gọi tiếp tục nhập khẩu nhiên liệu để 'xóa bỏ tình trạng thiếu hụt tại các địa phương'.
Cuộc khủng hoảng nhiên liệu tại Nga lên đến đỉnh điểm vào mùa hè năm nay, khi có khoảng 40-45% công suất lọc dầu phải ngừng hoạt động đúng vào cao điểm trong kỳ nghỉ hè và mùa thu hoạch. Tình trạng này buộc nhiều khu vực phải áp dụng các biện pháp phân phối nhiên liệu theo hạn mức.
Phần lớn xe ô tô con tại Nga chạy bằng xăng, loại nhiên liệu mà sản lượng trong nước thường vượt nhu cầu tiêu thụ khoảng 10-20%. Trong khi đó, các loại xe hạng nặng và máy móc chủ yếu sử dụng dầu diesel, loại nhiên liệu mà Nga sản xuất với sản lượng vượt xa nhu cầu nội địa.
Kể từ khi cuộc khủng hoảng nhiên liệu bắt đầu, Nga đã thực hiện nhiều biện pháp quyết liệt để duy trì nguồn cung xăng dầu trong nước. Ngoài việc tăng cường nhập khẩu, Chính phủ Nga còn nới lỏng các tiêu chuẩn chất lượng nhiên liệu để cho phép lưu thông loại xăng có chất lượng thấp hơn, đồng thời gia hạn các lệnh hạn chế xuất khẩu hiện hành.
Ông Sergei Kaufman, chuyên gia phân tích tại công ty môi giới Finam có trụ sở tại Moscow, ước tính sản lượng xăng của Nga hiện thấp hơn từ 13-18% so với mức ghi nhận vào đầu năm 2026.
Hiện tại, tình hình cung ứng xăng dầu ở Nga về cơ bản vẫn nằm trong tầm kiểm soát, với việc phân phối nhiên liệu theo hạn mức chỉ diễn ra tại các trạm xăng thuộc tập đoàn Rosneft, đơn vị chiếm khoảng 10% tổng số trạm xăng trên cả nước.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng tình hình có thể xấu đi nhanh chóng nếu Ukraine tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga. Ông Ritolia cho biết Ukraine liên tục nhằm vào một số nhà máy lọc dầu lớn và phức tạp hơn của Nga, những cơ sở thường có sản lượng xăng cao hơn so với các nhà máy có quy trình đơn giản hơn.
Ông nói thêm: 'Việc mất đi công suất xử lý 1 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tại các nhà máy phức tạp này có thể gây ảnh hưởng lớn hơn nhiều đến nguồn cung xăng dầu so với mức sụt giảm tương đương tại các cơ sở kém phức tạp hơn'.
Ông Sergey Vakulenko, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Carnegie Nga - Á-Âu, nhận định rằng các cuộc tấn công của Ukraine đến nay đã gây ra 'những vấn đề nghiêm trọng' chứ không chỉ đơn thuần là sự bất tiện. 'Nếu Ukraine có thể duy trì các cuộc tấn công với quy mô và cường độ tương tự sau mỗi 2-3 tuần trong suốt vài tháng, cách thức vận hành của nền kinh tế Nga có thể thay đổi một cách căn bản', ông nói.