Nhiều doanh nghiệp rút khỏi thị trường thực tế đã chết từ lâu

Thông tin được đại diện các sở ngành, chuyên gia nêu tại phiên họp về tình hình kinh tế - xã hội TP HCM, sáng 4/9.

Theo số liệu của Thống kê TP HCM, sau 8 tháng đầu năm, thành phố có hơn 51.800 doanh nghiệp gia nhập thị trường, tăng 4,9% so với cùng kỳ. Trong khi đó, hơn 43.000 doanh nghiệp rút lui, tăng 24,4%.

Tương quan giữa doanh nghiệp gia nhập và rút lui hiện ở mức khoảng 10-8, tức cứ 10 doanh nghiệp tham gia thị trường thì có 8 đơn vị rời đi. Tỷ lệ này đã được cải thiện nhưng vẫn cao hơn mức chung của cả nước (khoảng 10 doanh nghiệp gia nhập, có 6 doanh nghiệp rút lui).

Ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM, cho rằng không thể chỉ nhìn vào số doanh nghiệp rút lui tăng mạnh để kết luận môi trường kinh doanh đang xấu đi hoặc doanh nghiệp đồng loạt gặp khó khăn.

Theo ông, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng thời gian gần đây một phần nguyên nhân đến từ chiến dịch làm sạch mã số thuế và dữ liệu doanh nghiệp đang được ngành chức năng đẩy mạnh. Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ lâu nhưng không làm thủ tục giải thể chính thức. Một số đơn vị không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, không phát sinh giao dịch nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống trong nhiều năm.

Khi cơ quan chức năng rà soát và yêu cầu xử lý các hồ sơ tồn đọng, những doanh nghiệp này mới thực hiện thủ tục giải thể, khiến số lượng doanh nghiệp rút lui tăng mạnh.

"Trước đây, doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa làm thủ tục. Khi làm sạch dữ liệu, số doanh nghiệp được đưa vào diện giải thể tăng lên", ông An lý giải, thêm rằng đây chủ yếu là biến động mang tính kỹ thuật, là kết quả của việc xử lý lượng hồ sơ tồn đọng nhiều năm, không hoàn toàn phản ánh tình trạng khó khăn mới phát sinh của doanh nghiệp.

Ông Giang Văn Hiển, Phó trưởng Thuế TP HCM, cũng cho biết việc làm sạch mã số thuế là quá trình xử lý những tồn tại tích tụ trong nhiều năm. Có doanh nghiệp ngừng hoạt động do khó khăn, không còn nhu cầu kinh doanh hoặc vì những lý do khác nhưng không hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế. Các đơn vị này tiếp tục tồn tại trên dữ liệu quản lý dù thực tế không còn hoạt động.

Việc rà soát nhằm minh bạch hóa môi trường kinh doanh, xác định rõ các doanh nghiệp đang hoạt động thực chất, đồng thời xử lý những đơn vị không hoạt động hoặc có dấu hiệu được thành lập nhưng không nhằm mục đích kinh doanh thực sự.

Ngành Thuế đang đẩy mạnh chiến dịch này và kỳ vọng xử lý các tồn đọng kéo dài nhiều năm trong năm nay. Vì vậy, theo cơ quan Thuế, mức tăng số doanh nghiệp rút lui hiện nay một phần là kết quả của quá trình xử lý dồn tích, không nên xem toàn bộ là số doanh nghiệp mới phát sinh khó khăn và phải đóng cửa.

Nói về doanh nghiệp "vào thị trường dễ, rời đi khó", ông An cho rằng nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài nhưng không hoàn tất thủ tục giải thể do phải xử lý các nghĩa vụ tồn đọng, trong đó có phí và tiền phạt.

Với hơn 600.000 doanh nghiệp đang cần làm sạch mã số thuê", ông An đề xuất rà soát quy trình, thủ tục và có giải pháp phù hợp với các hồ sơ tồn đọng lâu năm để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, song vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.

"Môi trường kinh doanh không chỉ cần thông thoáng ở khâu gia nhập mà cả khi doanh nghiệp rút lui cũng cần có quy trình rõ ràng, thuận lợi và chi phí hợp lý", ông nói.

Ngoài những doanh nghiệp rút lui "vốn đã chết từ lâu", ông Phạm Bình An cũng cho rằng thành phố vẫn cần theo dõi sát sức khỏe khu vực doanh nghiệp, nhất là nhóm nhỏ và vừa. Theo ông, đây là nhóm gặp khó khăn nhiều, có sức chống chịu yếu, đang ở trạng thái "chìm dưới đáy".

Khó khăn đầu tiên là thị trường và đơn hàng. Nhiều doanh nghiệp thiếu đơn hàng mới trong khi nhu cầu tiêu dùng suy giảm. Chi phí logistics tăng cũng làm đội giá thành, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa, nhất là hoạt động xuất nhập khẩu.

Áp lực tiếp theo là dòng vốn. Theo chuyên gia, dù chính sách điều hành hướng tới giảm lãi suất, mặt bằng lãi vay hiện vẫn cao so với sức chịu đựng của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài ra, một bộ phận doanh nghiệp hạn chế về năng lực thích ứng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc, nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ nguồn lực để theo kịp, dẫn đến quá trình sàng lọc trên thị trường.

Theo ông An thay vì chỉ thống kê khi doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường, thành phố cần khảo sát các doanh nghiệp đang hoạt động thông qua hiệp hội ngành nghề và các kênh tham vấn để nhận diện sớm khó khăn về thị trường, đơn hàng, dòng vốn và khả năng thích ứng.