Phối cảnh cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành ảnh: s.t
Điều kiện tiên quyết
Bộ Xây dựng vừa có Công văn số 9470/BXD-KHTC gửi Bộ Tài chính góp ý Dự thảo báo cáo Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án Đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, trên cơ sở đề xuất của UBND TP. Đồng Nai.
Đây là dự án hạ tầng trọng điểm kết nối Tây Nguyên với Đông Nam bộ, hình thành trục giao thông chiến lược giữa Đắk Nông (nay thuộc Lâm Đồng), Bình Phước (nay thuộc Đồng Nai) và TP.HCM, góp phần mở rộng không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng và tạo động lực tăng trưởng mới cho hai khu vực.
Theo Bộ Xây dựng, việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi Quốc hội không họp.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà nhận định, việc điều chỉnh chủ trương đầu tư xuất phát từ biến động khách quan làm tăng chi phí đầu tư và ảnh hưởng đến phương án tài chính của Dự án. Vì vậy, việc cân đối, bổ sung vốn ngân sách trung ương để bảo đảm tính khả thi của phương án tài chính thuộc phạm vi xem xét của Bộ Tài chính.
Trước đó, tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan xem xét kiến nghị của địa phương, báo cáo cấp có thẩm quyền phương án xử lý phù hợp quy định của pháp luật và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.
Tại Tờ trình số 36/TTr-UBND gửi người đứng đầu Chính phủ đầu tháng 6/2026, UBND TP. Đồng Nai đề xuất điều chỉnh sơ bộ tổng mức đầu tư Dự án từ 25.540 tỷ đồng lên 28.034 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách trung ương tăng lên 18.994,5 tỷ đồng, gồm 8.770 tỷ đồng từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi thường xuyên ngân sách trung ương năm 2022; 1.766,5 tỷ đồng từ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 và đề xuất bổ sung 8.458 tỷ đồng. Vốn ngân sách địa phương giữ nguyên 2.233,5 tỷ đồng, phần vốn do nhà đầu tư huy động giảm xuống 6.806 tỷ đồng.
 |
Theo UBND TP. Đồng Nai, biến động địa chính trị thế giới khiến giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng, nhân công và chi phí vận chuyển tăng mạnh, làm chi phí xây dựng Dự án thành phần 1 tăng khoảng 2.745 tỷ đồng, tương đương 14,46% so với tổng mức đầu tư chưa bao gồm lãi vay. Nếu giữ nguyên cơ cấu nguồn vốn theo hợp đồng BOT đã ký, Dự án có nguy cơ không thu xếp được vốn vay, doanh thu thu phí không đủ bảo đảm vận hành và thời gian hoàn vốn có thể kéo dài tới 34 năm 4 tháng.
Đáng chú ý, Techcombank (ngân hàng cam kết tài trợ vốn cho Dự án) đánh giá, phương án tài chính sau điều chỉnh vẫn thiếu khoảng 6.000 tỷ đồng vốn chủ sở hữu trong 15 năm đầu khai thác nếu không được bổ sung vốn hỗ trợ của Nhà nước hoặc áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.
Để tháo gỡ khó khăn, UBND TP. Đồng Nai đề xuất nâng phần vốn nhà nước tham gia Dự án thành phần 1 từ 6.842 tỷ đồng, tương đương 34,88% sơ bộ tổng mức đầu tư, lên 15.300 tỷ đồng, chiếm 69,21% sơ bộ tổng mức đầu tư. Trong đó, ngoài 6.842 tỷ đồng đã được bố trí, địa phương kiến nghị bổ sung 8.458 tỷ đồng từ ngân sách trung ương.
UBND TP. Đồng Nai cho biết, việc bổ sung nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính khả thi của phương án tài chính và tiếp tục triển khai Dự án thành phần 1 - hạng mục quyết định sự thành công của toàn tuyến cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành.
Nếu được chấp thuận, đây sẽ là lần điều chỉnh lớn nhất về cơ cấu vốn kể từ khi Dự án được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, đồng thời được xem là 'phao cứu trợ' để khơi thông phương án tài chính của dự án PPP trọng điểm này.
 |
Điểm sáng hiếm hoi
Tại Tờ trình số 36/TTr-UBND, UBND TP. Đồng Nai cho biết, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư đã được sửa đổi, bổ sung, cho phép tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án PPP tối đa 70% tổng mức đầu tư đối với các trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định.
Dự án đi qua nhiều địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn. Vì vậy, việc nâng tỷ lệ vốn nhà nước tham gia Dự án thành phần 1 lên 69,21% được đánh giá là phù hợp quy định pháp luật và cần thiết để bảo đảm tính khả thi của phương án tài chính.
Cùng với việc điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn và tổng mức đầu tư, UBND TP. Đồng Nai cũng đề xuất lùi thời điểm hoàn thành Dự án. Theo đó, thay vì cơ bản hoàn thành trong năm 2026 và đưa vào khai thác từ năm 2027 theo Nghị quyết số 138/2024/QH15 của Quốc hội, Dự án dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2028.
UBND TP. Đồng Nai nhận định, việc điều chỉnh tiến độ là hệ quả của quá trình rà soát, cập nhật phương án tài chính, cơ cấu nguồn vốn, tổng mức đầu tư cũng như thời gian cần thiết để đàm phán, hoàn thiện và ký kết lại hợp đồng Dự án theo quy định.
Tuy nhiên, thực tế trên công trường cho thấy, việc lùi tiến độ gần như là khó tránh khỏi. Đến nay, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP. Đồng Nai vẫn chưa nhận được hồ sơ thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở đã được thẩm định, phê duyệt từ phía nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án, mặc dù đã nhiều lần có văn bản đề nghị cung cấp.
Theo thông tin từ Sở Xây dựng TP. Đồng Nai, đến thời điểm hiện nay, nhà đầu tư chưa trình hồ sơ thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở để tổ chức thẩm định theo quy định. Do chưa có hồ sơ thiết kế được phê duyệt, trên toàn bộ công trường vẫn chưa thể triển khai thi công.
Đáng chú ý, tại khu vực tổ chức lễ khởi công vào tháng 8/2025, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và các nhà thầu đã rút toàn bộ nhân lực, thiết bị mà không thông báo trước cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP. Đồng Nai.
Điểm tích cực hiếm hoi nằm ở công tác giải phóng mặt bằng - hạng mục vốn là đường găng tiến độ của hầu hết các dự án hạ tầng cao tốc. Đến nay, địa phương đã phê duyệt trên 98% phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; hơn 80% diện tích đã được người dân chặt hạ cây trồng, sẵn sàng bàn giao cho nhà đầu tư.
Hiện nhà đầu tư đã tiếp nhận khoảng 61/100 km mặt bằng sạch theo tuyến trên địa bàn TP. Đồng Nai đủ điều kiện để triển khai thi công. Phần diện tích còn lại đang được địa phương tiếp tục vận động người dân di dời tài sản, bàn giao mặt bằng theo kế hoạch. 'Đây là cơ sở để Dự án Đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành sớm khởi động lại, kịp hoàn thành công trình vào năm 2028 nếu được cơ quan nhà nước có thẩm quyền điều chỉnh phương án tài chính như đề xuất', lãnh đạo UBND TP. Đồng Nai thông tin.