'Quả bom hẹn giờ' chạy bằng dầu diesel của Mỹ đang đếm ngược

Chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, giá dầu diesel tại Mỹ đang ở gần mức kỷ lục 6,50 USD/gallon, gây áp lực lớn lên nông dân và các tài xế xe tải. Quả bom hẹn giờ chạy bằng dầu diesel của Mỹ vẫn đang tiếp tục đếm ngược, khi chi phí nhiên liệu có nguy cơ lan sang giá hàng hóa và sức mua của người tiêu dùng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng ông có giải pháp cho vấn đề này. Ngày 22/9, ông tuyên bố muốn cấm xuất khẩu dầu diesel nhằm kiểm soát giá năng lượng cao. Nhà Trắng sau đó bác bỏ khả năng một lệnh cấm sắp được áp dụng, nhưng các nhà giao dịch vẫn đặt cược rằng một số biện pháp hạn chế có thể được triển khai.

Đến ngày 30/9, ông Trump cho biết vẫn đang 'cân nhắc' việc cấm xuất khẩu diesel, đồng thời thừa nhận biện pháp này có thể tác động tiêu cực đến giá xăng.

'Các cố vấn của tôi cho rằng điều đó sẽ giúp ích cho giá diesel, nhưng có thể khiến giá những thứ khác tăng lên', ông Trump nói. Theo ông, giá dầu đang có xu hướng giảm và đây là lý do khiến ông chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Eo biển Hormuz và cú sốc diesel

Giá diesel tăng mạnh trong bối cảnh các cuộc xung đột tại Iran và Ukraine làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô Brent đã vượt 107 USD/thùng, tiếp tục gây sức ép lên chi phí nhiên liệu.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển một phần đáng kể nguồn cung năng lượng từ Trung Đông ra thị trường thế giới. Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, hoạt động vận chuyển qua eo biển này bị đình trệ, ảnh hưởng đến giá diesel, xăng, nhiên liệu máy bay và nhiều sản phẩm phụ thuộc vào dầu thô.

Tuy nhiên, đến tuần này, hoạt động xuất khẩu dầu qua Hormuz đã trở lại mức trước chiến tranh. Ông Trump cũng nhấn mạnh sự phục hồi này khi cho rằng Mỹ đang ở 'một vị thế rất tốt'.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết giá diesel đã giảm trong tuần qua và dự kiến tiếp tục giảm đáng kể trong những ngày, những tuần tới. Tuy nhiên, ông thừa nhận nguồn cung diesel vẫn 'thắt chặt' do những gián đoạn liên quan đến Nga, Trung Đông và Trung Quốc.

Theo ông Wright, các nhà máy lọc dầu Mỹ đang vận hành ở mức kỷ lục, trong khi nguồn diesel mới từ châu Âu cũng có thể sớm gia nhập thị trường, qua đó tạo thêm áp lực giảm giá.

'Hầu hết các sản phẩm ở Mỹ đều được vận chuyển bằng xe tải trên đường bộ', ông Nathan Bomey, phóng viên kinh tế của Axios, nói với Noel King, người đồng dẫn chương trình Today, Explained. Theo ông, giá diesel 'tác động trực tiếp đến chi phí kinh doanh của họ, và cuối cùng sẽ được chuyển sang người tiêu dùng'.

Cấm xuất khẩu: Lời giải hay rủi ro?

Trước khi Tổng thống Trump tuyên bố muốn cấm xuất khẩu diesel, ngành dầu khí Mỹ đã cảnh báo rằng biện pháp này có thể buộc các nhà máy lọc dầu cắt giảm sản lượng, cuối cùng làm tăng giá năng lượng trong nước.

Các nhà máy lọc dầu sản xuất diesel, xăng và nhiên liệu máy bay từ cùng một thùng dầu thô. Vì vậy, nếu Mỹ hạn chế xuất khẩu diesel, các bể chứa trong nước có thể nhanh chóng đầy lên. Khi đó, các nhà máy lọc dầu có thể phải giảm công suất, kéo theo nguồn cung của cả diesel, xăng và nhiên liệu máy bay cùng giảm.

Chính ông Trump cũng thừa nhận khả năng này. Khi được hỏi về lệnh cấm xuất khẩu, ông nói biện pháp này có thể khiến giá diesel giảm 'một chút', nhưng giá xăng lại tăng 'một chút'.

Giá dầu diesel bán buôn tại Mỹ hiện đang được giao dịch với mức chiết khấu ngày càng lớn so với giá tại châu Âu, khi thị trường tính đến khả năng Mỹ giữ lại nhiều nhiên liệu hơn cho thị trường nội địa.

Đến ngày 30/9, ông Trump cho biết vẫn đang 'cân nhắc' lệnh cấm. Khi một phóng viên hỏi liệu ông Wright có khuyên phản đối biện pháp này hay không, ông Trump trả lời rằng đây là vấn đề 'được cân nhắc và thảo luận mỗi ngày'.

Trong khi đó, ông Trump tiếp tục cho rằng cuộc chiến của Nga tại Ukraine là 'vấn đề lớn nhất' đối với diesel.

Cú sốc từ nhiên liệu đến người tiêu dùng

Khác với giá xăng, dầu diesel thường ít được chú ý, dù đây là nhiên liệu quan trọng đối với vận tải, nông nghiệp và công nghiệp nặng. Các tài xế xe tải và nông dân là những nhóm cảm nhận tác động đầu tiên.

Đối với nông dân, chi phí nhiên liệu cao hơn có thể được phản ánh vào giá bán nông sản và cuối cùng lan tới người tiêu dùng. Theo Bomey, tác động có thể xuất hiện chỉ trong vài tuần, thậm chí vài ngày, đặc biệt ở các quầy thực phẩm, bởi thực phẩm tươi sống phải được vận chuyển thường xuyên.

Mùa mua sắm cuối năm cũng có thể chịu ảnh hưởng. Một món đồ chơi chẳng hạn có thể chịu tác động từ giá dầu thô thông qua chi phí nguyên liệu, sau đó tiếp tục chịu thêm chi phí vận chuyển bằng xe tải diesel.

Dầu sưởi, loại nhiên liệu chủ yếu được các hộ gia đình ở vùng Đông Bắc Mỹ sử dụng, cũng nằm trong vòng xoáy này.

Các ngành phụ thuộc vào diesel có những lựa chọn thay thế, nhưng không dễ chuyển đổi trong thời gian ngắn. Đường sắt có thể thay thế một phần vận tải đường bộ nhưng chỉ phù hợp với một số loại hàng hóa. Khí thiên nhiên nén, khí thiên nhiên hóa lỏng và biodiesel cũng có thể được sử dụng cho một số loại xe tải, trong khi hydro vẫn là lựa chọn trong tương lai.

Xe tải điện đang trở nên thực tế hơn. Tesla đã bắt đầu sản xuất quy mô lớn Tesla Semi sau nhiều năm phát triển. Tuy nhiên, trọng lượng lớn của pin vẫn hạn chế khả năng chở hàng, đặc biệt với những chuyến vận chuyển nặng.

Trong khi đó, một nghịch lý đang xuất hiện trong nền kinh tế Mỹ: tâm lý người tiêu dùng ở mức rất thấp, nhưng chi tiêu vẫn tương đối mạnh. Người dân tiếp tục mua sắm dù lo ngại về nền kinh tế. Tuy nhiên, khả năng này có giới hạn nếu những yếu tố nền tảng của nền kinh tế tiếp tục suy yếu.

Quả bom hẹn giờ chạy bằng dầu diesel của Mỹ vì thế vẫn đang tiếp tục đếm ngược. Giá nhiên liệu không chỉ là câu chuyện của các tài xế xe tải hay nông dân, mà có thể lan rộng qua vận tải, thực phẩm, hàng tiêu dùng và chi phí sưởi ấm. Trong khi đó, ngay cả giải pháp cấm xuất khẩu diesel cũng có nguy cơ tạo ra những tác động ngược chiều.