Vĩ mô Việt Nam

Quốc hội chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi)

Vietnamfinance
· hôm qua

Sáng 21/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) với 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.

Trước khi thông qua, Chính phủ đã có báo cáo gửi Quốc hội về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế Tài chính.

Theo báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), một trong những nội dung được quan tâm là việc rà soát, quy định chặt chẽ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, đặc biệt đối với những dự án có mục đích kinh doanh.

Giải trình nội dung này, Chính phủ cho biết Điều 34 dự thảo Luật đã liệt kê cụ thể các dự án, công trình cần thu hồi đất trên cơ sở kế thừa Điều 79 Luật Đất đai năm 2024, Điều 3 Nghị quyết số 254/2025/QH15, đồng thời bổ sung một số trường hợp sau khi tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, các bộ, ngành và địa phương.

Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Đất đai (sửa đổi).

Theo đó, việc xác định các công trình, dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất được xây dựng trên 7 nhóm tiêu chí cơ bản.

Cụ thể, gồm: xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp; xây dựng công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật; thực hiện các dự án phục vụ chính sách an sinh xã hội; các dự án phát triển kinh tế, xây dựng, chỉnh trang đô thị và nông thôn.

Ngoài ra, còn có các trường hợp thu hồi đất để thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; các dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư theo quy định pháp luật; các trường hợp được Quốc hội bổ sung theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Chính phủ cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các trường hợp thu hồi đất nhằm thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW và quy định của Hiến pháp.

Việc rà soát phải bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng thu hồi đất, nhưng đồng thời không bỏ sót những trường hợp thật sự cần thiết, gây khó khăn cho việc triển khai các dự án đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đáng chú ý, theo giải trình của Chính phủ, HĐND cấp tỉnh chịu trách nhiệm xác định các điều kiện cần và đủ, thật sự cần thiết đối với việc thu hồi đất, theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Chính phủ nhấn mạnh, theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, có trách nhiệm xác định vấn đề này.

Bên cạnh cơ chế Nhà nước thu hồi đất, dự thảo Luật tiếp tục duy trì cơ chế sử dụng đất để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất tại Điều 58.

Quy định này tạo hành lang pháp lý để người dân và doanh nghiệp thỏa thuận về việc sử dụng đất, khai thác và phát triển dự án trên diện tích đất thuộc quyền sử dụng của người dân.

Đặc biệt, đối với các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất, dự thảo vẫn cho phép nhà đầu tư lựa chọn phương án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất nếu dự án không sử dụng vốn ngân sách và nhà đầu tư không đề xuất Nhà nước thu hồi đất.

Một nội dung đáng chú ý khác trong báo cáo giải trình của Chính phủ là việc hoàn thiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo Chính phủ, các quy định từ Điều 41 đến Điều 48 dự thảo Luật đã thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW, chuyển mạnh từ tư duy 'bồi thường tài sản bị thu hồi' sang tư duy 'tái thiết cuộc sống' cho người dân có đất bị thu hồi.

Có 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành Luật Đất đai (sửa đổi).

Theo đó, việc bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất được xác định theo giá trị thiệt hại thực tế. Ngoài các khoản bồi thường, người có đất bị thu hồi còn được hỗ trợ nhằm bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống và hoạt động sản xuất.

Đối với khu tái định cư, dự thảo quy định phải bảo đảm các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, phù hợp với điều kiện, phong tục và tập quán của từng vùng, miền. Đồng thời, ưu tiên tái định cư tại chỗ, lựa chọn những khu đất có vị trí thuận lợi để xây dựng khu tái định cư.

Đặc biệt, dự thảo cho phép người có đất ở bị thu hồi, nếu có nhu cầu, được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất sau thu hồi hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trên địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi, phù hợp với quy hoạch.

Trường hợp phần diện tích đất còn lại sau thu hồi không bảo đảm điều kiện sử dụng do diện tích, kích thước, hình thể hoặc không thuận lợi cho việc sử dụng, người có đất bị thu hồi được thực hiện chuyển quyền sử dụng đất, hợp thửa hoặc tách thửa và được miễn nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung quy định về kiểm tra, giám sát điều kiện của các khu tái định cư; điều tra, xác định khoản thu nhập mà người có đất bị thu hồi bị mất từ việc sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.

Đây là cơ sở để xây dựng phương án hỗ trợ nhằm tái thiết cuộc sống, phục hồi sinh kế cho người có đất bị thu hồi so với thời điểm trước khi thu hồi đất.

Đối với những trường hợp người có đất bị thu hồi bị mất việc làm hoặc giảm thu nhập sau thu hồi đất, dự thảo còn bổ sung khoản hỗ trợ phục hồi sinh kế.

Theo giải trình của Chính phủ, các quy định này nhằm bảo đảm việc thu hồi đất không chỉ dừng lại ở bồi thường giá trị tài sản mà còn gắn với mục tiêu ổn định đời sống, khôi phục sản xuất và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.