Tin tức thị trường

Sản xuất bền vững trở thành yêu cầu bắt buộc với dệt may Việt Nam

Vneconomy
· 9 giờ trước

Dệt may là ngành có nhiều công đoạn dùng nước, năng lượng và hóa chất, nên để sản xuất bền vững sẽ liên quan trực tiếp đến khả năng kiểm soát chi phí, nâng năng suất và duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng...

Ảnh minh họa. Nguồn: Forbers Việt Nam.
Ảnh minh họa. Nguồn: Forbers Việt Nam.

Theo số liệu của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 46,2 tỷ USD; và trong 10 tháng năm 2026 đạt khoảng 39,8 tỷ USD, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước. Với kết quả này, Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm ba nước xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, hai thị trường xuất khẩu chủ lực là EU và Hoa Kỳ đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hồ sơ dữ liệu dấu chân môi trường của sản phẩm. Trong bối cảnh đó, lợi thế cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam không thể chỉ dựa vào năng lực sản xuất, giá thành hay thời gian giao hàng.

Với quy mô xuất khẩu lớn, quá trình chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang sản xuất bền vững của ngành không thể chỉ dừng ở việc sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường. Thay vào đó, trọng tâm nằm ở việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải và cải thiện khả năng tái chế trong toàn chuỗi.

SẢN XUẤT BỀN VỮNG BẮT ĐẦU TỪ NGUYÊN PHỤ LIỆU ĐẦU VÀO

Ngành dệt may và giày dép toàn cầu phát thải khoảng 3,9 tỷ tấn CO₂ tương đương mỗi năm, chiếm từ 8% đến 10% tổng lượng khí thải CO₂ toàn cầu. Lượng phát thải này tiếp tục gia tăng khi sản lượng toàn cầu từ năm 2000 đến năm 2015 đã tăng gấp đôi lên khoảng 100 tỷ sản phẩm mỗi năm, và dự báo sẽ tăng thêm 63% đạt 154 triệu tấn vào năm 2030.

Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021–2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 889/QĐ-TTg ngày 24/6/2020, đặt mục tiêu giảm 5–8% mức tiêu hao nguyên, nhiên, vật liệu trong giai đoạn 2021–2025 và 7–10% trong giai đoạn 2026–2030 đối với các ngành sản xuất chính, trong đó có dệt may.

Quyết định 889 đề ra định hướng sản xuất bền vững là giảm tiêu hao nguyên vật liệu, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên không chỉ là tiết kiệm trong từng công đoạn. Doanh nghiệp cần xem xét cả vòng đời sản phẩm, từ nguồn cung nguyên liệu, sản xuất sợi, dệt, nhuộm, hoàn tất đến sử dụng và tái chế. Việc lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, giảm thất thoát trong sản xuất và tăng khả năng tái sử dụng là những nội dung gắn trực tiếp với mục tiêu này. Với dệt may, yêu cầu thể hiện ở bốn khâu.

Thứ nhất, kiểm soát nguồn nguyên liệu, để mức tiêu hao được tính ngay từ đầu vào của chuỗi sản xuất.

Thứ hai, phát triển vật liệu bền vững, gồm nguồn nguyên liệu có khả năng tái tạo, tái sử dụng và tái chế.

Thứ ba, truy xuất nguồn gốc. Khi nhãn hàng và nhà mua hàng quốc tế quan tâm nhiều hơn đến trách nhiệm môi trường của nhà cung cấp, việc chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu và quá trình sản xuất có thể trở thành điều kiện để tiếp cận đơn hàng.

Thứ tư, quản lý hóa chất. Doanh nghiệp cần kiểm soát danh mục hóa chất đầu vào, điều kiện sử dụng và quy trình xử lý sau sản xuất, thay vì chỉ tập trung vào chất lượng sản phẩm cuối cùng. Một hướng tiếp cận sản xuất bền vững của ngành là dùng nguyên liệu có phương thức canh tác ít tác động đến môi trường, trong đó có bông hữu cơ.

Theo bà Dương Huỳnh, Trưởng Phòng Chứng nhận Công ty TNHH Phòng thử nghiệm Hohenstein Việt Nam, bông hữu cơ là nguyên liệu được trồng không dùng thuốc trừ sâu hóa học, phân bón hóa học và hạt giống biến đổi gen. Thay vào đó, hoạt động canh tác sử dụng các phương pháp tự nhiên như luân canh cây trồng và ủ phân hữu cơ. Tuy nhiên, quy mô bông hữu cơ trên thế giới còn hạn chế.

Dẫn số liệu của Textile Exchange, bà Huỳnh cho biết bông hữu cơ chỉ chiếm khoảng 3% diện tích canh tác bông toàn cầu, trong khi bông biến đổi gen chiếm khoảng 75–80%. Theo báo cáo Materials Market Report 2024 của Textile Exchange, trong niên vụ 2022/2023, sản lượng bông được chứng nhận theo một hoặc nhiều tiêu chuẩn hữu cơ ở cấp nông trại đạt khoảng 560.000 tấn, tương đương 2,3% sản lượng bông toàn cầu, thấp hơn mức 758.000 tấn, tương đương 3% của niên vụ 2021/2022.

Những số liệu này cho thấy việc chuyển sang bông hữu cơ chưa dễ dàng: nguồn cung hạn chế, yêu cầu canh tác và chứng nhận chặt chẽ, cùng chi phí kiểm soát trong chuỗi cung ứng là trở ngại khi doanh nghiệp muốn chọn nguyên liệu xanh.

Ở các công đoạn sau, giặt, tiền xử lý, nhuộm và hoàn tất vải là nơi dùng nhiều nước, năng lượng và hóa chất nhất, đồng thời phát sinh nước thải phải xử lý trước khi xả ra môi trường. Nếu công nghệ và thiết bị không được kiểm soát phù hợp, doanh nghiệp không chỉ đối mặt nguy cơ ô nhiễm mà còn chịu thêm chi phí do tiêu hao tài nguyên, chất lượng sản phẩm không ổn định và tỷ lệ hàng lỗi cao.

Giải pháp được đề cập gồm cải tiến thiết bị, kiểm soát định mức nước và hóa chất, tối ưu quy trình nhuộm, tăng tái sử dụng nước sau xử lý, đổi nhiên liệu lò hơi và lắp điện mặt trời áp mái.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin để thu thập, quản lý dữ liệu sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi mức tiêu thụ nước, năng lượng, hóa chất theo từng công đoạn và phát hiện điểm sử dụng chưa hiệu quả. Ảnh: Vinatex.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin để thu thập, quản lý dữ liệu sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi mức tiêu thụ nước, năng lượng, hóa chất theo từng công đoạn và phát hiện điểm sử dụng chưa hiệu quả. Ảnh: Vinatex.

Hiệp hội Bông sợi Việt Nam (VCOSA), cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết đầu tư đồng loạt vào những công nghệ đắt tiền nhất. Đầu tư công nghệ cần xuất phát từ điểm nghẽn cụ thể trong sản xuất, kinh doanh, và chỉ phát huy hiệu quả khi cải thiện chất lượng, giảm tiêu thụ năng lượng, hạn chế chất thải, rút ngắn thời gian sản xuất hoặc nâng năng suất. Việc ứng dụng công nghệ thông tin để thu thập, quản lý dữ liệu sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi mức tiêu thụ nước, năng lượng, hóa chất theo từng công đoạn và phát hiện điểm sử dụng chưa hiệu quả.

TRUNG NGUỒN VÀ HẠ TẦNG MÔI TRƯỜNG LÀ YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH

Thách thức thực thi chuyển đổi xanh trong sản xuất dệt may không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có muốn đầu tư xanh hay không, mà còn ở khả năng tiếp cận vốn, công nghệ, nhân lực và hạ tầng môi trường.

Tại Việt Nam, xu hướng xây dựng nhà máy xanh đã bắt đầu được chú trọng, với 69 nhà máy đạt chuẩn công trình xanh 9 (thông tin từ Ban nghiên cứu Chiến lược Chính sách TƯ). 

Bà Trần Hoài Thu, Phó Tổng Thư ký VCOSA, nhận định ngành dệt may Việt Nam đã phát triển đến quy mô toàn cầu. Để bước sang giai đoạn tiếp theo, ngành cần đào sâu năng lực sản xuất ở khâu trung nguồn và tăng cường liên kết công nghiệp trong nước.

Khâu trung nguồn, gồm sản xuất vải, nhuộm và hoàn tất, đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ chuyên dụng, kiến thức kỹ thuật và hệ thống hạ tầng môi trường phù hợp. Những điều kiện này khó đáp ứng bằng nỗ lực riêng lẻ của từng nhà máy.

VCOSA cho rằng chuyển đổi xanh và phát triển công nghiệp phải giải quyết song hành. Hạ tầng môi trường cần được tính ngay từ quy hoạch và triển khai dự án, thay vì trở thành hạng mục bổ sung sau khi nhà máy đã đi vào hoạt động; thiếu hạ tầng xử lý phù hợp, các dự án dệt, nhuộm và hoàn tất sẽ gặp khó ngay từ khâu đầu tư.

Tổng thư ký VCOSA cũng nhận định, khó khăn lớn hơn của quá trình này nằm ở khâu thực thi. Bởi lẽ, mục tiêu giảm tiêu hao này chỉ phát huy hiệu quả khi được Chính sách cụ thể hóa thành các chương trình hỗ trợ, giải pháp công nghệ và điều kiện hạ tầng phù hợp với thực tế sản xuất. Điều đó gắn với hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nhân lực, tiếp cận vốn cho dự án đầu tư xanh và phát triển hạ tầng môi trường tại các khu công nghiệp.

Khi yêu cầu về môi trường ngày càng hiện diện trong thương mại, sản xuất bền vững là điều kiện để dệt may giữ chỗ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Mục tiêu giảm 7–10% mức tiêu hao nguyên, nhiên, vật liệu đến năm 2030 là chỉ tiêu về chi phí, và nếu được triển khai bằng giải pháp phù hợp với từng công đoạn, nó sẽ thực sự thành động lực để doanh nghiệp Dệt may nói riêng, sản xuất nói chung đổi mới công nghệ và nâng năng lực cạnh tranh.