Sốc nhiệt là tình trạng cần cấp cứu tối khẩn

Ngày 25/5, BSCKII. Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), cho biết đơn vị vừa cứu sống một trường hợp sốc nhiệt nặng biến chứng ly giải cơ và suy đa cơ quan. Theo đó, bệnh nhi 15 tuổi (ngụ phường Tân Phú, TP.HCM) được đưa vào khoa Cấp cứu trưa ngày 3/5 trong tình trạng lơ mơ, sốt cao 40 độ C, tím đầu chi, huyết áp khó đo và suy hô hấp.

Khai thác bệnh sử cho thấy nam sinh thường xuyên đá bóng từ 17h đến 20h mỗi ngày tại một câu lạc bộ địa phương, cuối tuần tiếp tục tập luyện vào buổi sáng. Sáng xảy ra sự việc, em chơi bóng dưới trời nắng nóng gay gắt thì đột ngột than mệt, ngất xỉu và vã nhiều mồ hôi. Ban đầu, bệnh nhi được đưa đến trạm y tế gần đó, được thở oxy, truyền dịch rồi chuyển gấp đến Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.

Tại bệnh viện, kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhi rơi vào tình trạng tổn thương đa cơ quan nghiêm trọng đồng thời bị tổn thương thận cấp, tổn thương tụy và hủy cơ nặng. Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị sốc nhiệt nặng kèm ly giải cơ, tổn thương gan, tụy và thận cấp. 

Theo ê-kíp điều trị, bệnh nhi phải truyền tới 12 lít dịch điện giải mới cải thiện huyết động, kết hợp thuốc vận mạch adrenalin liều thấp. Dù vậy, tình trạng sốt cao liên tục 39 - 40 độ C kéo dài, các chỉ số viêm tiếp tục tăng mạnh. Trước diễn tiến nguy kịch, bệnh nhi được lọc máu liên tục, dùng kháng sinh, truyền máu và chế phẩm máu, đồng thời bổ sung N-acetyl cysteine, vitamin K1, calci và magne...

Sau gần 3 tuần điều trị tích cực với sự phối hợp của nhiều chuyên khoa như hồi sức, tiêu hóa gan mật và thận - nội tiết, bệnh nhi dần hồi phục, được cai máy thở và tỉnh táo trở lại. Chức năng gan, thận và tụy hiện đã trở về bình thường.

Theo bác sĩ Tiến, đây là trường hợp sốc nhiệt nặng hiếm gặp ở trẻ em. Việc lọc máu liên tục sớm đóng vai trò quan trọng trong quá trình cứu sống bệnh nhi. Từ trường hợp trên, bác sĩ Tiến khuyến cáo phụ huynh và nhà trường hạn chế để trẻ vận động kéo dài ngoài trời nắng nóng. Trẻ nên tập luyện ở nơi thông thoáng, có mái che, mặc quần áo mỏng nhẹ, đội nón rộng vành và uống đủ nước.

Nếu phải tập luyện ngoài trời, trẻ cần được làm quen dần với thời tiết nóng, mỗi lần vận động chỉ nên kéo dài 20 - 25 phút và tối đa 45 - 60 phút mỗi ngày. Khi xuất hiện dấu hiệu mệt, chóng mặt hoặc khó chịu, cần ngừng vận động ngay và đưa vào nơi mát nghỉ ngơi.

Trước đó, Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa tiếp nhận cuộc gọi khẩn về trường hợp bệnh nhân nữ (65 tuổi, quốc tịch Úc) đột ngột bất tỉnh khi leo Núi Cô Tiên (Nha Trang). Ekip cấp cứu nhanh chóng lên đường, đồng thời hướng dẫn sơ cứu từ xa.

Sau gần 20 phút leo bộ hơn 1km đường núi trong điều kiện nắng nóng gay gắt, đội cấp cứu tiếp cận bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch: hôn mê sâu (Glasgow 3 điểm), thở ngáp, huyết áp tụt còn 50/30 mmHg, thân nhiệt lên tới 42 độ C.

Các bác sĩ nhận định bệnh nhân có dấu hiệu sốc nhiệt nặng, tiến hành đặt nội khí quản, hỗ trợ hô hấp, truyền dịch cấp cứu ngay tại hiện trường. Sau xử trí ban đầu, bệnh nhân được đưa xuống núi bằng cáng chuyên dụng và chuyển viện an toàn. Tại bệnh viện, người bệnh được hồi sức tích cực, bước đầu cải thiện nhưng tiên lượng vẫn nặng.

Những ngày đầu tháng 4/2026, tại Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.HCM, lượng bệnh nhân đến khám do các triệu chứng như chóng mặt, kiệt sức, say nắng, rối loạn điện giải… tăng 20 - 30% so với ngày thường. Đáng lo ngại, nhiều trường hợp nhập viện trong tình trạng nặng, phải cấp cứu do sốc nhiệt.

Tương tự, TS.BS. Kiều Xuân Thy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cơ sở 3, cho biết mỗi ngày đơn vị tiếp nhận khoảng 20 - 30 ca khám liên quan đến nắng nóng. Phần lớn bệnh nhân bị mệt mỏi, kiệt sức sau thời gian dài làm việc ngoài trời. Thậm chí, có tài xế xe công nghệ nhập viện cấp cứu vì ngất xỉu do làm việc dưới nắng gắt, dẫn đến mất nước kéo dài.

Một sai lầm khác tiềm ẩn nhiều nguy cơ với sức khỏe ngày nắng nóng là lạm dụng rượu bia. Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương mới đây, một trường hợp nam bệnh nhân 42 tuổi, quê Bắc Ninh, đã được chuyển đến Khoa Cấp cứu trong tình trạng nguy kịch sau một ngày làm việc ngoài trời giữa thời tiết nắng nóng gay gắt. Qua khai thác tiền sử, bệnh nhân nói đã uống rượu trước đó, đây là yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc say nắng, say nóng.

Theo ThS.BS Trương Tư Thế Bảo, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, sốc nhiệt là hậu quả của tình trạng cơ thể bị tích tụ nhiệt do môi trường nắng nóng kéo dài, khi các cơ chế điều nhiệt tự nhiên không còn hoạt động hiệu quả.

Có hai trường hợp thường gặp. Thứ nhất, nắng chiếu trực tiếp vào đầu và cổ gáy, có thể gây rối loạn thần kinh trung ương, dẫn đến lơ mơ, ngất, hoặc thậm chí tử vong. Thứ hai, môi trường nóng do tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao khiến cơ thể không thể đào thải nhiệt kịp thời, dẫn đến rối loạn điện giải, suy tuần hoàn và tổn thương đa cơ quan như gan, thận, não.

Các chuyên gia cảnh báo, sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu tối khẩn, có thể gây tử vong nhanh nếu không được xử trí kịp thời. Các triệu chứng ban đầu của sốc nhiệt bao gồm mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, thở nhanh, thân nhiệt tăng cao, lơ mơ và co giật.

Nếu nghi ngờ có người bị say nắng hoặc sốc nhiệt, cần nhanh chóng đưa nạn nhân vào nơi mát mẻ, hạ thân nhiệt bằng cách lau người bằng khăn ấm, quạt nhẹ, cho uống nước nếu còn tỉnh táo và nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế gần nhất để được xử lý kịp thời.

Bên cạnh đó, những ngày gần đây Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, đã tiếp nhận không ít trường hợp bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nguy kịch chỉ vì thói quen tắm nước mát ngay sau khi hoạt động ngoài trời nắng.

Theo BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, khi cơ thể đang ở nhiệt độ cao, các mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt. Việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến mạch máu co lại tức thì để giữ nhiệt. Điều này làm tăng áp lực lên thành mạch, khiến huyết áp tăng vọt, có thể dẫn tới chảy máu não hoặc nhồi máu não.

-Hoài Phương

]]>