Sự bùng nổ xuất khẩu đang che giấu những điểm yếu của kinh tế Trung Quốc?

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ đang giữ vai trò là động lực chính của kinh tế Trung Quốc. Tuy nhiên, phía sau sự bùng nổ này là những điểm yếu đáng lo ngại trong nền kinh tế nội địa...

Xuất hiện trong một bài báo của tờ Wall Street Journal, Vivian Wei - một chuyên gia săn đầu người với hơn một thập kỷ kinh nghiệm - đang tiến hành đóng cửa công ty. Các doanh nghiệp công nghệ lớn của Trung Quốc từng là khách hàng chính của Wei hiện đang cắt giảm nhân sự thay vì tuyển dụng thêm. Thu nhập của Wei đã giảm hơn một nửa trong vài năm qua, buộc cô và chồng phải cắt giảm những chi tiêu không cần thiết. Wei từng chi mạnh tay cho các sản phẩm chăm sóc da, nhưng giờ đây cô đã chuyển sang sử dụng các thương hiệu nội địa rẻ hơn.

Wei kể rằng nhiều người hàng xóm của cô đã mất việc và phải chuyển sang làm tài xế cho DiDi, nền tảng gọi xe lớn nhất Trung Quốc. Mối lo lớn nhất của Wei hiện nay là liệu con trai 12 tuổi của cô có thể tìm được việc làm khi trưởng thành hay không. "Tôi không biết tương lai sẽ ra sao', Wei nói.

Theo bài báo, mối lo ngại về kinh tế giống như câu chuyện của Wei đang gia tăng ở Trung Quốc. Thị trường bất động sản của nước này đã chìm trong khủng hoảng suốt mấy năm qua mà chưa có dấu hiệu hồi phục, việc làm ổn định ngày càng khan hiếm - đặc biệt là đối với giới trẻ - và nhiều người dường như đang tích trữ tiền để chuẩn bị cho một giai đoạn khó khăn hơn.

Thực trạng này buộc Trung Quốc phải tìm kiếm động lực tăng trưởng kinh tế từ thị trường nước ngoài, song nỗ lực đó lại làm gia tăng căng thẳng giữa Trung Quốc với các đối tác thương mại. Xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng 36% trong tháng 9, đưa nước này trên đà vượt qua mức thặng dư thương mại kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD của năm ngoái, nhờ nhu cầu mạnh mẽ đối với các mặt hàng như xe điện và máy móc.

Xuất khẩu đã đóng góp phần lớn vào tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong năm nay. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Trung Quốc đã tăng 4,5% trong quý 3 so với cùng kỳ năm ngoái, đạt cận dưới của khoảng mục tiêu tăng trưởng 4,5-5% mà Bắc Kinh đề ra trong cả năm.

Mặc dù Trung Quốc đang có những bước tiến lớn trong các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và robot, phần lớn các lĩnh vực của nền kinh tế trong nước đang gặp khó khăn. Đầu tư tài sản cố định - chỉ số theo dõi chi tiêu cho các tài sản như nhà ở, nhà máy và đường xá - trong 3 quý đầu năm đã giảm 7,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, riêng đầu tư bất động sản giảm 21%.

Chi tiêu dùng vẫn ở mức thấp. Doanh thu bán lẻ, một thước đo chi tiêu hộ gia đình, đã tăng 1,1% trong tháng 9, cao hơn mức tăng 0,4% trong tháng 8 nhưng giảm mạnh so với mức tăng 3% của một năm trước đó.

Li Yan, một người bán quần áo tại một chợ bán buôn ở Bắc Kinh, cho biết cô không có lãi trong năm ngoái, và doanh số bán hàng năm nay còn giảm hơn nữa. Người phụ nữ 52 tuổi này bán áo len với giá khoảng 15 USD mỗi chiếc, chỉ kiếm được vài USD lợi nhuận mỗi món. Để hòa vốn, bà phải bán khoảng 30 món mỗi ngày. Hầu hết các ngày, bà không đạt được mức này.

Bà Li cũng đã cắt giảm chi tiêu cá nhân. Trước đây, bà thường tự thưởng cho mình những món đồ như trang sức nhưng giờ đây tránh mua bất cứ thứ gì không cần thiết. "Nếu kinh doanh không tốt và không kiếm được tiền, bạn sẽ không dám chi tiêu nhiều', bà nói.

Tại một gian hàng khác trong chợ, một người bán đồ da cho biết cô không nhập thêm hàng mới trong hơn một năm quá vì chưa bán được nhiều từ lô hàng trước. Một người bán dụng cụ và các vật dụng bảo trì nhà cửa cho biết trước đây bà kiếm được khoảng 300 USD doanh thu mỗi ngày, nhưng giờ đây một ngày tốt là khoảng 50 USD. Gian hàng đông khách nhất tại chợ là nơi bán quần áo với giá 5 nhân dân tệ, tương đương chưa đến 1 USD, mỗi món.

"Kinh doanh năm nay khó thực sự', Du Yueping - một người bán quần áo 28 tuổi tại chợ - chia sẻ với Wall Street Journal.

Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp chính thức ở khu vực đô thị của Trung Quốc vẫn ổn định ở mức khoảng 5%, một số nhà kinh tế tin rằng bức tranh thực tế của thị trường lao động đang bị che giấu bởi một đội quân ngày càng tăng của những người lao động tự do. Số người ở Trung Quốc có việc làm linh hoạt - những công việc không có hợp đồng dài hạn - được dự báo sẽ tăng lên 320 triệu vào năm 2026, chiếm hơn 40% việc làm đô thị, theo Trung tâm Nghiên cứu hình thức việc làm mới của Trung Quốc, một tổ chức tư vấn.

Ngay cả những người có việc làm và thu nhập ổn định cũng cảm thấy lo lắng về tình hình kinh tế chung.

Fryda Fan, một người bạn của Wei, cho biết thu nhập của cô với tư cách là một đại lý bảo hiểm vẫn ổn định, một phần vì nhiều người đang tiết kiệm nhiều hơn và cất tiền vào các sản phẩm bảo hiểm. Tuy nhiên, cô đã thay đổi một số thói quen mua sắm hàng ngày bằng các lựa chọn rẻ hơn vì tương lai có vẻ bất định.

"Tôi đã thực hiện một số thay đổi trong lối sống của mình',  Fan nói, khi cô chọn một ly cà phê 3 USD tại chuỗi cửa hàng Trung Quốc M Stand vào một chiều thứ Sáu gần đây thay vì một ly 6 USD tại Starbucks.

Các nhà kinh tế trong và ngoài nước đã kêu gọi Bắc Kinh thực hiện các chính sách để thúc đẩy tiêu dùng và giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu. Gần đây, các nhà hoạch định chính sách đã đưa ra các biện pháp như hỗ trợ vay mua nhà trả góp và một số chương trình đầu tư cơ sở hạ tầng mới, nhưng chưa thực hiện các biện pháp cải cách sâu rộng hay kích thích tăng trưởng mạnh tay mà nhiều nhà kinh tế cho rằng cần thiết để cân bằng lại nền kinh tế.

Một trong những nỗ lực chính của Bắc Kinh để thúc đẩy người dân chi tiêu trong vài năm qua là chương trình trợ cấp cho người tiêu dùng thay thế các thiết bị gia dụng đã cũ bằng hàng mới. Chương trình này đã giúp thúc đẩy doanh thu bán lẻ của Trung Quốc năm ngoái nhưng kém hiệu quả hơn trong năm nay vì nhiều hộ gia đình hoàn tất các hạng mục mua sắm lớn.

Cô Wei, vị chuyên gia săn đầu người, đang cải tạo căn hộ của mình và vui mừng vì nhận được khoản trợ cấp 15% để mua tủ bếp mới. Nhưng cô cho biết khoản trợ cấp này sẽ không khuyến khích cô chi tiêu nhiều hơn trong trường hợp cô không sửa nhà.

'Vấn đề là phải thúc đẩy tạo công ăn việc làm để thu nhập tăng. Đó mới là gốc rễ của vấn đề', cô nói.