Tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thúc đẩy sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù đã được thí điểm hiệu quả; hình thành một khung pháp lý thống nhất, dài hạn, có tầm nhìn, thúc đẩy sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, tạo động lực tăng trưởng mới cho các đô thị…

Sáng 11/8, tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận về Dự án Luật Phát triển đô thị.

Phát biểu tại phiên họp, các đại biểu ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc chuẩn bị dự án luật có phạm vi rộng với tinh thần đổi mới, kiến tạo phát triển, phân cấp phân quyền mạnh mẽ. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý và phát triển đô thị, nhiều ý kiến đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung, làm rõ một số cơ chế nhằm đảm bảo an toàn pháp lý và tạo động lực tăng trưởng mới, trong đó có cơ chế tháo gỡ cho các dự án chậm triển khai.

GIẢI PHÓNG NGUỒN LỰC ĐẤT ĐAI ĐANG BỊ 'ĐÓNG BĂNG'

Theo Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng), đây là hướng tiếp cận rất cần thiết nhằm giải phóng nguồn lực đất đai đang bị "đóng băng". Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả và không bị "biến tướng", phải kiểm soát chặt chẽ. Theo đó, cần xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi cho phép tiếp tục dự án. Phải rà soát để Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp, tránh biến việc giải phóng nguồn lực thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ dự án kéo dài. Với dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, cần qua thẩm định liên ngành. Bên cạnh đó, cần cân nhắc thời hạn áp dụng đến ngày 31/12/2036, bởi một cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng kéo dài tới 10 năm sẽ làm giảm tính cấp bách và tạo tâm lý chờ đợi.

Về việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đánh giá các dự án quy mô từ 800 tỷ đến 75.000 tỷ đồng cần nhiều thời gian để nghiên cứu khả thi và thu xếp vốn. Việc quy định thời hạn nộp hồ sơ cho nhà đầu tư thứ hai chỉ có 7 ngày và ban hành tiêu chí chấm điểm sau khi tiếp nhận hồ sơ là chưa đảm bảo cạnh tranh thực chất. Do đó, Đại biểu đề nghị công khai danh mục dự án và tiêu chí chấm điểm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi nhận hồ sơ, đồng thời kéo dài thời hạn tiếp nhận tối thiểu 45 ngày đối với dự án lớn.

Bàn về cơ chế chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch tại các khu vực TOD, các đại biểu nhận định mục tiêu của các đề xuất này là đảm bảo sự minh bạch, phân định rõ giữa "chuyển nhượng chỉ tiêu", "cập nhật chỉ tiêu" và "điều chỉnh quy hoạch".

Đại biểu Trần Thế Anh (Ninh Bình) cho rằng đây là cơ chế mới nhằm điều tiết không gian và khai thác hiệu quả giá trị đất đai gắn với giao thông công cộng. Tuy nhiên, để áp dụng thống nhất, cần làm rõ nội hàm của việc "chuyển nhượng chỉ tiêu', không nên hiểu đơn thuần là một cách gọi khác của điều chỉnh quy hoạch. Việc thay đổi chỉ tiêu dự án có thể tác động đến quy mô xây dựng, khả năng đáp ứng của hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và yêu cầu quản lý không gian khu vực TOD.

Theo Đại biểu Trần Thế Anh, quyết định chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch là căn cứ để cập nhật chỉ tiêu của dự án, công trình có liên quan vào hồ sơ cơ sở dữ liệu quy hoạch và hồ sơ quản lý đầu tư xây dựng. Trường hợp việc chuyển nhượng làm thay đổi các nội dung cốt lõi thì phải thực hiện điều chỉnh quy hoạch theo quy định hiện hành. Bởi vậy, Đại biểu đề xuất bổ sung quy định theo hướng cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định chuyển giao một phần hoặc toàn bộ chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch giữa các dự án, công trình trong cùng khu vực TOD dựa trên cơ sở quy hoạch khu vực TOD đã được phê duyệt. "Việc xác định rõ đây là quyết định hành chính của nhà nước sẽ giúp phân biệt với các giao dịch dân sự tự do giữa các chủ thể", Đại biểu Trần Thế Anh nhìn nhận.

ĐỂ BIẾN KHÁT V ỌNG BIỂN THÀNH HIỆN THỰC

Khẳng định tầm quan trọng cũng như lợi ích to lớn của việc gắn phát triển đô thị với quốc phòng, an ninh và kinh tế biển, nhiều đại biểu kiến nghị để đạt mục tiêu tăng trưởng "hai con số" và biến khát vọng biển thành hiện thực, các chính sách về kinh tế biển trong Luật cần thực sự đột phá và đủ mạnh.

Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ), kiến nghị bổ sung các quy định về "Chính sách phát triển kinh tế biển và quản lý không gian đô thị đặc thù", "Liên kết đô thị ven biển gắn với phát triển kinh tế biển lưỡng dụng và bảo đảm quốc phòng, an ninh".

Trong khi đó, Đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội, đề xuất 3 nhóm giải pháp cụ thể.

Thứ nhất, cần xác lập rõ đô thị đặc biệt là "đầu tàu" trong phát triển kinh tế biển. Theo đó, đề nghị rà soát, bổ sung rõ hơn tại Mục 4, Chương III về phát triển kinh tế biển (các Điều 52, 53), cần giao thẩm quyền, cơ chế đặc thù để các đô thị đặc biệt tiên phong trong xây dựng các mô hình mới, như "đô thị biển thông minh" hay "trung tâm kinh tế biển mạnh" làm hạt nhân cho tăng trưởng vùng và quốc gia.

Thứ hai, các ưu đãi về tài chính và đầu tư phải thực sự vượt trội để thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào lĩnh vực biển mới. Cần nghiên cứu, bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nhất là đối với công nghệ năng lượng tái tạo, công nghệ khai thác biển sâu và mô hình kinh tế biển mới (như kinh tế hydro xanh, công nghiệp đóng tàu hiện đại, logistics biển).

Thứ ba, cần có cơ chế phát triển đồng bộ hạ tầng biển và không gian phát triển mới. Để phát triển bền vững, cần quy định cụ thể hơn về việc bảo đảm kết nối hạ tầng chiến lược giữa đô thị, cảng biển... gắn với tăng cường năng lực nghiên cứu khoa học và làm chủ công nghệ biển.

Ngoài những nội dung trên, các đại biểu cũng cho ý kiến về một số nội dung khác tại dự thảo Luật Phát triển đô thị như: vấn đề quy hoạch, cơ chế chính sách phát triển trung tâm tài chính quốc tế, phát triển hạ tầng đô thị… trong đó, nhấn mạnh rằng xây dựng đô thị cần đặt con người và môi trường sống làm trọng tâm. Đồng thời đánh giá cao sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm hình thành một khung pháp lý thống nhất, có tầm nhìn, thúc đẩy đô thị Việt Nam phát triển bền vững.