Tháo gỡ rào cản, xây dựng thương hiệu để mở rộng thị trường xuất khẩu sầu riêng

Việc đơn giản hóa thủ tục mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đang tạo bước ngoặt tháo gỡ khó khăn cho ngành sầu riêng. Nỗ lực cắt giảm rào cản hành chính này giúp chuẩn hóa sản xuất, kiểm soát chặt chất lượng và tạo đà bứt phá đưa kim ngạch xuất khẩu dự kiến vượt ngưỡng 4 tỷ USD trong năm 2026…

Chiều 10/8/2026, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì họp về tình hình thực hiện Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP của Chính phủ (ban hành ngày 31/7/2026 về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói) liên quan đến tiêu thụ, xuất khẩu sầu riêng.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết sầu riêng là cây trồng có giá trị kinh tế cao, diện tích tăng nhanh, tập trung chủ yếu tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Riêng hai khu vực này chiếm 54,7% diện tích và khoảng 45,8% sản lượng sầu riêng cả nước. Tiếp theo là Đông Nam Bộ, chiếm 16,6% diện tích, 12,1% sản lượng; Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 28,7% diện tích và 42,1% sản lượng.

Năm 2026, diện tích sầu riêng cả nước ước đạt khoảng 200.000 ha, trong đó diện tích cho sản phẩm là 129.500 ha, sản lượng dự kiến khoảng 2,08 triệu tấn. Trong khi đó, trước đây quy hoạch ngành hàng chỉ khoảng 100.000 ha, tức diện tích hiện nay đã tăng gấp đôi.

Về tiến độ thu hoạch, trong 7 tháng năm 2026, cả nước đã thu hái được 768.000 tấn sầu riêng. Trong 5 tháng cuối năm, dự kiến còn khoảng 1,3 triệu tấn, tập trung chủ yếu tại khu vực Tây Nguyên, trong đó Đắk Lắk khoảng 500.000 tấn, Lâm Đồng 300.000 tấn và Gia Lai 58.000 tấn.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh: 'Do sản lượng tập trung trong thời gian ngắn, từ tháng 8 đến tháng 10 nên yêu cầu đặt ra là phải tổ chức tốt công tác thu hoạch, kiểm nghiệm, sơ chế và logistics, qua đó tránh nguy cơ ùn ứ và giảm áp lực trong thời gian cao điểm'.

MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU, HƯỚNG TỚI MỐC TRÊN 4 TỶ USD

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sầu riêng Việt Nam xuất khẩu chủ yếu dưới dạng quả tươi chính ngạch. Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng đạt gần 1 triệu tấn quả tươi và 117.000 tấn đông lạnh. Trong 7 tháng năm 2026, cả nước xuất khẩu 493.000 tấn, với giá trị khoảng 950,7 triệu USD, tăng 31% so với cùng kỳ năm trước.

Về mục tiêu đặt ra trong năm nay, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết xuất khẩu sầu riêng chắc chắn đạt trên 4 tỷ USD. Hiện tại, sầu riêng Việt Nam đã xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia. Đặc biệt, vào tháng 7 vừa qua, Ấn Độ chính thức mở cửa cho sầu riêng tươi của Việt Nam. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang đàm phán với Australia, New Zealand và các thị trường khác nhằm tiếp tục mở rộng đầu ra cho sản phẩm.

Về năng lực kiểm nghiệm, hiện có 50 phòng kiểm nghiệm được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chấp thuận, trong đó 47 phòng kiểm Cadimi và 39 phòng kiểm Vàng O. Tổng công suất đạt khoảng 13.000 mẫu/ngày đối với Cadimi và 10.000 mẫu/ngày đối với Vàng O.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định: 'Hệ thống kiểm nghiệm cơ bản đáp ứng nhu cầu, kể cả trong cao điểm vụ mùa, khi sản lượng có thể lên tới khoảng 800-900 lô hàng/ngày. Năng lực phòng kiểm nghiệm không thiếu, vấn đề chủ yếu nằm ở cách thức vận hành. Do đó, Việt Nam đang chuyển hướng sang kiểm nghiệm tại vườn và cơ sở đóng gói nhằm chủ động hơn trong kiểm soát chất lượng'.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành hàng sầu riêng đang đối mặt với một số khó khăn, thách thức. Diện tích tăng nhanh nhưng liên kết chuỗi chưa tương xứng, tiềm ẩn nguy cơ dư cung và mất kiểm soát chất lượng.

Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Công nghệ bảo quản, chế biến sâu còn hạn chế, trong khi hoạt động xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào quả tươi.

Trước thực tế này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức lại sản xuất, rà soát diện tích, hạn chế mở rộng tại những vùng không phù hợp, đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu bền vững gắn với mã số vùng trồng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP đã cơ bản tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục pháp lý đối với các vùng sản xuất sầu riêng lớn. Bộ đang phối hợp với các địa phương xây dựng và triển khai Kế hoạch thực hiện Nghị quyết này tại một số tỉnh có cây trồng chủ lực xuất khẩu đang hoặc sắp bước vào vụ thu hoạch chính, trọng tâm là Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai và Quảng Ngãi.

Bên cạnh đó, Bộ cũng đang nỗ lực đàm phán với GACC nhằm thống nhất tiêu chuẩn kiểm nghiệm và cơ chế công nhận kết quả lẫn nhau, qua đó giảm thời gian thông quan.

4 NHIỆM VỤ TRỌNG TÂM PHÁT TRIỂN SẦU RIÊNG BỀN VỮNG

Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá Bộ Nông nghiệp và Môi trường thời gian qua đã rất quyết liệt trong khắc phục những hạn chế, thiếu sót và triển khai thực hiện Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP. Đặc biệt, tại khu vực Tây Nguyên, nơi đang bước vào vụ thu hoạch chính sầu riêng, việc triển khai Nghị quyết đã đạt kết quả tích cực.

Về mục tiêu xuất khẩu trên 4 tỷ USD trong năm 2026, Phó Thủ tướng cho rằng hoàn toàn có khả năng đạt được, nhưng cũng lưu ý đây là ngành hàng đang phát triển nhanh, đòi hỏi phải có giải pháp căn cơ, lâu dài để tổ chức lại sản xuất, kiểm soát chất lượng, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là rà soát, tổ chức lại quy hoạch các vùng trồng sầu riêng và cây ăn quả. Không để xảy ra tình trạng người dân "đua nhau" mở rộng diện tích sầu riêng, dẫn đến dư thừa sản phẩm, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và thu nhập của người dân.

Cùng với đó, cần khuyến khích doanh nghiệp xuất khẩu nâng cao trách nhiệm, gắn bó với nông dân và địa phương, tổ chức sản xuất minh bạch, bài bản và cùng xây dựng thương hiệu sầu riêng Việt Nam, khẳng định vị thế và chất lượng trên thị trường quốc tế, đặc biệt là các vùng có lợi thế như Tây Nguyên.

Nhiệm vụ thứ hai là nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Phó Thủ tướng yêu cầu hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy trình canh tác an toàn, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định. Việc kiểm soát chất lượng phải được thực hiện chặt chẽ từ quá trình sản xuất đến thu hoạch, đóng gói và xuất khẩu.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ nâng cao năng lực, số lượng các cơ sở kiểm nghiệm nông sản. Đồng thời, cần tăng cường theo dõi, kiểm tra việc thực hiện tại các địa phương. Những địa phương có vùng trồng lớn nhưng số lượng cơ sở kiểm nghiệm còn ít phải chủ động làm việc để bổ sung năng lực kiểm nghiệm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hướng dẫn người dân, các cơ sở kiểm nghiệm triển khai đúng quy định; đồng thời tăng cường trách nhiệm, kiểm tra, giám sát các cơ sở kiểm nghiệm, bảo đảm thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ.

Nhiệm vụ thứ ba là tập trung phát triển hạ tầng sản xuất, đặc biệt là khâu bảo quản, chế biến và hệ thống logistics. Phó Thủ tướng yêu cầu về lâu dài phải tập trung khuyến khích doanh nghiệp đầu tư các cơ sở sơ chế, bảo quản, chế biến tại các vùng sản xuất tập trung. Qua đó, nâng cao tỷ trọng sản phẩm qua chế biến, nâng cao giá trị sầu riêng và các sản phẩm nông sản. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời góp phần giải quyết áp lực tiêu thụ trong thời điểm sản lượng tập trung lớn.

Nhiệm vụ thứ tư là tiếp tục tập trung mở rộng thị trường xuất khẩu. Phó Thủ tướng đánh giá việc mở cửa thị trường Ấn Độ là kết quả tích cực và đề nghị tiếp tục thúc đẩy mở cửa các thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, UAE và các thị trường có khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với mở rộng thị trường, cần tăng cường công tác thông tin, dự báo thị trường để định hướng sản xuất. Các cơ quan chức năng phải chủ động nắm bắt nhu cầu, tiêu chuẩn, yêu cầu của từng thị trường, kịp thời cung cấp thông tin, khuyến cáo để doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, kiểm nghiệm, tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu mới.

Về công tác tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung theo dõi việc thực hiện Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP, kịp thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh cho các địa phương. UBND các tỉnh, thành phố phải triển khai kế hoạch cụ thể, đẩy nhanh tiến độ cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra tình trạng ách tắc ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu. Sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương sẽ đảm bảo cho ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững, nâng cao sức cạnh tranh trên trường quốc tế.