Với doanh nghiệp Việt Nam, thủ tục nhập khẩu vào EU sẽ ngày càng dựa trên dữ liệu, tính nhất quán của hồ sơ và khả năng truy xuất chuỗi cung ứng.
Trung tâm của cải cách là Bộ luật Hải quan Liên minh mới (Union Customs Code – UCC), nhằm hiện đại hóa và hài hòa các quy trình, giảm gánh nặng hành chính và giúp Liên minh Hải quan hoạt động ngày càng giống một hệ thống duy nhất, thay vì phụ thuộc vào nhiều hệ thống quốc gia riêng biệt. Có hai điểm mới nổi bật nhất trong cải cách lần này.
Thành lập Cơ quan Hải quan EU (EU Customs Authority – EUCA): EUCA, đặt tại Lille, Pháp, đã được thành lập về mặt pháp lý từ 20/9/2026 và dự kiến bắt đầu hoạt động từ năm 2027. Cơ quan này sẽ điều phối quản lý rủi ro ở cấp EU, tăng hợp tác giữa hải quan các nước thành viên và hỗ trợ phản ứng thống nhất hơn trước các rủi ro chung tại biên giới EU.
Thành lập Nền tảng dữ liệu hải quan EU (EU Customs Data Hub): Nền tảng này sẽ từng bước thay thế các hệ thống CNTT hải quan quốc gia đang phân mảnh, hình thành một giao diện dữ liệu chung cho hoạt động nhập khẩu, xuất khẩu và trao đổi thông tin với cơ quan hải quan. Data Hub dự kiến hoạt động đối với thương mại điện tử từ tháng 7/2028 và đối với phần còn lại của thương mại chậm nhất từ năm 2031.
Theo Ủy ban châu Âu, việc hợp nhất hệ thống dữ liệu có thể giúp các nước thành viên tiết kiệm gần 2,3 tỷ euro mỗi năm chi phí vận hành và giúp doanh nghiệp giảm khoảng 2,58 tỷ euro mỗi năm chi phí hành chính. Đồng thời, dữ liệu chung sẽ cho phép cơ quan hải quan các nước đánh giá dòng hàng và chuỗi cung ứng trên phạm vi toàn EU thay vì chỉ dựa trên thông tin tại từng cửa khẩu quốc gia.
Một nội dung đáng chú ý khác là cơ chế "Trust & Check Traders", tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đáng tin cậy và có mức độ tuân thủ cao, trong khi nguồn lực kiểm soát sẽ được tập trung nhiều hơn vào các dòng hàng và doanh nghiệp có rủi ro. Các doanh nghiệp đủ điều kiện có thể được hưởng thủ tục đơn giản hơn và giảm mức độ can thiệp hải quan đối với các giao dịch thông thường.
Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, đối với doanh nghiệp Việt Nam, xu hướng này cho thấy thủ tục nhập khẩu vào EU sẽ ngày càng dựa trên dữ liệu, tính nhất quán của hồ sơ và khả năng truy xuất chuỗi cung ứng. Việc chuẩn hóa mã HS, xuất xứ, trị giá và dữ liệu sản phẩm ngay từ đầu sẽ trở nên quan trọng hơn khi EU từng bước chuyển sang một kiến trúc hải quan chung.