Tiến trình hòa bình Nga - Ukraine lại có hy vọng?
Ngày thứ Tư (21/10), Điện Kremlin cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đồng ý nối lại đàm phán hòa bình ba bên với Ukraine và Mỹ từ tháng tới…
Quyết định này được đưa ra sau cuộc gặp giữa ông Putin và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg, trong bối cảnh Washington đẩy mạnh nỗ lực chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine.
Theo ông Yuri Ushakov, trợ lý về đối ngoại của Tổng thống Nga, ông Putin đã đồng ý 'về nguyên tắc' nối lại đàm phán sau ngày 10/11. Vòng đàm phán mới sẽ diễn ra ở cấp kỹ thuật, có thể tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Trọng tâm là xây dựng cơ chế bảo đảm an ninh cho Nga và Ukraine sau khi xung đột kết thúc.
Cuộc gặp giữa ông Putin và ông Witkoff diễn ra tại Cung điện Konstantinovsky, kéo dài gần 3 giờ. Đây là lần thứ 9 hai bên gặp trực tiếp. Tham dự cuộc gặp còn có ông Ushakov và ông Kirill Dmitriev, đặc phái viên về đầu tư của Tổng thống Putin. Ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, tham gia từ xa.
Vòng đàm phán ba bên dự kiến diễn ra sau ngày 10/11 sẽ là lần đầu tiên đại diện Nga, Ukraine và Mỹ ngồi vào bàn đàm phán kể từ tháng 2. Đầu năm nay, ba nước đã tiến hành ba vòng đàm phán, gồm hai lần tại Abu Dhabi vào tháng 1 và tháng 2, sau đó tại Geneva, Thụy Sỹ, cũng trong tháng 2.
Tuy nhiên, ngoài các đợt trao đổi tù binh, những vòng đàm phán này chưa đạt nhiều tiến triển do Moscow và Kiev vẫn giữ nguyên các yêu cầu cơ bản. Tiến trình sau đó bị gián đoạn khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra.
KIEV ỦNG HỘ, MOSCOW CÒN THẬN TRỌNG
Theo hãng tin Reuters, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ủng hộ nỗ lực của Washington nhằm sớm khởi động lại đàm phán. Theo ông, chương trình nghị sự đã rõ ràng, đó là chấm dứt chiến tranh, đưa hòa bình đến gần hơn và chuẩn bị cho một cuộc gặp ở cấp lãnh đạo.
Cuộc gặp tại St. Petersburg diễn ra chỉ một ngày sau khi ông Witkoff hội đàm với ông Zelensky, lãnh đạo Phần Lan, Na Uy cùng đại diện châu Âu và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Oslo, thủ đô Na Uy. Ông Witkoff đã thông báo cho ông Putin rằng các cuộc thảo luận tại Oslo đã tạo được 'mức độ động lực nhất định'. Trao đổi với Reuters, một quan chức Mỹ cho biết phía Ukraine đã đưa ra những ý tưởng và đề xuất mới.
Dù vậy, Moscow tỏ ra kém lạc quan hơn. Ông Ushakov cho rằng các đề xuất từ Oslo chưa có nhiều giá trị thực chất đối với việc giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine. Sau đó, trong một cuộc trả lời phỏng vấn với truyền hình nhà nước Nga, ông cho biết các đề xuất này vẫn là bước đi đúng hướng, dù Moscow chưa hoàn toàn hài lòng.
Theo hãng tin AP, dẫn lời một quan chức Mỹ nắm rõ nội dung cuộc gặp, ông Witkoff và ông Kushner đã đề xuất cuộc gặp ba bên ở cấp kỹ thuật, đồng thời chia sẻ kết quả các cuộc thảo luận với ông Zelensky. Hai bên cũng bàn về kế hoạch kinh tế sau chiến tranh và vấn đề an ninh châu Âu. Ông Witkoff cho biết đã mang theo một số tài liệu về các ý tưởng cho thỏa thuận hòa bình để ông Putin xem xét.
Hiện lập trường của Nga và Ukraine về các điều khoản hòa bình vẫn còn khoảng cách lớn. Moscow tiếp tục theo đuổi các mục tiêu cốt lõi, gồm kiểm soát toàn bộ vùng Donetsk ở miền Đông Ukraine, Ukraine không gia nhập NATO và một thỏa thuận hòa bình toàn diện thay vì lệnh ngừng bắn tạm thời. Điện Kremlin cũng nhiều lần nhấn mạnh mọi cuộc gặp giữa ông Putin và ông Zelensky cần được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước để đạt hiệu quả.
Trong khi đó, ông Trump đang gia tăng sức ép lên Kiev. Ngày thứ Ba (20/10), ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng rằng Mỹ muốn ông Zelensky đạt được thỏa thuận và cảnh báo nếu điều này không xảy ra, 'đó sẽ là điều rất tồi tệ'. Trước đó, ông cũng yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga.
Quan hệ Mỹ - Ukraine đi xuống rõ rệt kể từ khi ông Trump công bố thỏa thuận mua dầu diesel của Nga hồi đầu tháng này. Mục tiêu của thỏa thuận là kéo giá nhiên liệu tại Mỹ đi xuống, sau khi giá liên tục tăng cao kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra. Giá nhiên liệu cao đã gây bất lợi cho Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Tuy nhiên, giới chuyên gia năng lượng nhìn chung cho rằng thỏa thuận này khó mang lại hiệu quả đáng kể. Theo họ, cuộc chiến Mỹ - Iran mới là nguyên nhân chính khiến giá diesel tăng, trong khi lượng nhiên liệu Nga cam kết bán không đủ lớn để tác động đến thị trường.
QUAN HỆ MỸ - NGA CÓ DẤU HIỆU CẢI THIỆN
Bên cạnh vấn đề Ukraine, cuộc gặp giữa ông Putin và ông Witkoff tại St. Petersburg ngày 21/10 còn mở ra triển vọng hợp tác kinh tế Nga - Mỹ. Trong phát biểu mở đầu được truyền hình trực tiếp, ông Putin cho biết sẵn sàng xem xét khả năng khôi phục quan hệ kinh tế với Mỹ.
Theo ông Ushakov, hai bên đã thảo luận chi tiết về nhiều dự án kinh tế chung quy mô lớn, trong đó một số dự án đã gần đến giai đoạn triển khai. Ông Putin cũng nói với ông Witkoff rằng Nga có thể cung cấp khối lượng lớn phân bón để hỗ trợ nông dân Mỹ.
Ngoài ra, nhà lãnh đạo Nga đề nghị hỗ trợ Mỹ giải quyết vấn đề Iran, dựa trên mối quan hệ kéo dài nhiều thập kỷ giữa Moscow và Tehran. Theo Điện Kremlin, ông Putin nói với ông Witkoff rằng một thỏa thuận với Tehran là khả thi và cần thiết.
Về phía Mỹ, ngoài thỏa thuận diesel với Nga, ngày thứ Sáu (16/10), ông Trump đã tạm dừng áp dụng các biện pháp trừng phạt nhằm vào Nga theo một dự luật được lưỡng đảng ủng hộ mà ông ký hồi tháng 9.
Tại cuộc gặp ngày 21/10, ông Putin và ông Witkoff cũng thảo luận về khả năng tổ chức cuộc gặp giữa lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc vào tháng tới. Ông Ushakov cho biết Bắc Kinh đã bắt đầu chuẩn bị cho cuộc gặp mà theo Điện Kremlin sẽ là cuộc gặp đầu tiên thuộc dạng này trong lịch sử.
Trước đó, tờ báo Wall Street Journal đưa tin ông Putin đã đề xuất một cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để thảo luận về việc chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine, không có sự tham gia của ông Zelensky. Nguồn tin thân cận nói với Wall Street Journal rằng ông Putin đưa ra ý tưởng này trong cuộc điện đàm với ông Trump ngày 9/10, cũng là cuộc điện đàm dẫn tới thỏa thuận Mỹ mua diesel của Nga.
Theo các nguồn tin, phía Nga đề xuất tổ chức cuộc gặp bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), diễn ra ngày 18-19/11 tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận các bên đang thảo luận, nhưng cho biết vẫn chưa có sự thống nhất rõ ràng về bản thân cuộc gặp hay chương trình nghị sự.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết ông Trump chưa đồng ý tham gia. Dù vậy, ông Trump có thể cởi mở với ý tưởng này do mong muốn thực hiện cam kết chấm dứt chiến tranh Ukraine mà ông đưa ra khi tranh cử tổng thống năm 2024.
Ngày thứ Hai (19/10), Ngoại trưởng Marco Rubio cũng xác nhận đã có các cuộc thảo luận về một cuộc gặp, nhưng chưa phải mọi vấn đề đều đã được chốt. Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine Andrii Sybiha phản đối ý tưởng tổ chức một cuộc gặp thượng đỉnh về hòa bình mà không có chính quyền Kiev.
Theo các nhà phân tích, một cuộc đối thoại giữa Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Trung Quốc sẽ là bước tiến lớn trong nỗ lực nâng cao vai trò trung gian ngoại giao của Bắc Kinh.
'Trung Quốc muốn được nhìn nhận là trục xoay giữa các cường quốc, và có thể là bên trung gian giữa Mỹ và Nga', bà Yun Sun, Giám đốc chương trình Trung Quốc tại viện nghiên cứu Stimson Center ở Washington, nhận định với Wall Street Journal.