Tiết lộ tử huyệt mới của nền kinh tế: Đà tăng 45% khiến chuỗi cung ứng có thể sập bất cứ lúc nào

Trong khi cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran đang siết chặt nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, giá dầu diesel đã tăng vọt với tốc độ nhanh hơn nhiều so với xăng. Sự chênh lệch này đang đe dọa trực tiếp đến ngành vận tải - 'xương sống' của nền kinh tế vốn phụ thuộc nặng nề vào loại nhiên liệu này.

Kể từ khi chiến tranh bùng nổ vào ngày 28/2, giá diesel trung bình đã tăng khoảng 45%, trong khi xăng thường tăng khoảng 35%. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo giá diesel trung bình có thể lập đỉnh ở mức hơn 5,80 USD/gallon ngay trong tháng này, bỏ xa mức 4,30 USD của xăng.

Dù hy vọng về một thỏa thuận hòa bình đã giúp giá hạ nhiệt đôi chút trong tuần qua, nhưng khoảng cách giữa diesel và xăng vẫn là một hố sâu thăm thẳm.

Tại sao giá Diesel lại 'phi mã'?

Thực tế, ngay cả trước khi tiếng súng vang lên, nguồn cung diesel đã ở trạng thái căng thẳng. Thế giới gần như không có vùng đệm dự phòng khi các quốc gia vùng Vịnh - những nhà xuất khẩu diesel trọng điểm - buộc phải cắt giảm sản lượng.

Joe DeLaura, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Rabobank, giải thích: 'Đó là lý do tại sao giá diesel tăng gấp đôi, trong khi xăng cơ bản chỉ biến động cùng nhịp với dầu thô. Thế giới đang rơi vào tình trạng khan hiếm kép: thiếu diesel, thiếu nhiên liệu phản lực và thiếu dầu hỏa. Trong khi đó, nguồn cung xăng vẫn tương đối ổn định.'

Một rào cản khác đến từ đặc tính kỹ thuật: Các mỏ dầu tại Trung Đông đặc biệt phù hợp để sản xuất diesel và nhiên liệu bay. Khi 1/5 nguồn cung dầu thế giới bị cắt đứt do chiến tranh, ngay cả một quốc gia xuất khẩu năng lượng lớn như Mỹ cũng không thể khỏa lấp khoảng trống mà vùng Vịnh để lại. Dầu thô từ Texas hay New Mexico của Mỹ vốn có đặc tính nhẹ hơn, phù hợp để làm xăng hơn là diesel.

Ngoài ra, sự linh hoạt của các nhà máy lọc dầu cũng có giới hạn. 'Bạn không thể bẻ cong các nguyên tắc khoa học chỉ để bắt một nhà máy lọc dầu sản xuất toàn bộ là diesel,' Patrick De Haan, chuyên gia phân tích tại GasBuddy nhận định. Việc thay đổi quy trình sản xuất đòi hỏi những khoản đầu tư khổng lồ và thời gian dài, khiến thị trường không thể phản ứng tức thời trước cơn khát nhiên liệu.

Sự khác biệt về tính chất và chi phí

Khác với xăng chủ yếu phục vụ xe cá nhân, diesel là nguồn sống của xe tải, máy kéo và các thiết bị hạng nặng. Người dân có thể chọn đi chung xe hoặc hạn chế đi lại để tiết kiệm xăng, nhưng các tài xế xe tải và nông dân thì không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận mức giá cắt cổ.

Tại Mỹ, diesel vốn đã đắt hơn xăng do các quy định môi trường nghiêm ngặt và mức thuế liên bang cao hơn. Do diesel được xuất khẩu rộng rãi, giá của nó phản ánh nhạy bén cung cầu trên quy mô toàn cầu hơn là xăng.

Giáo sư Kenneth Gillingham từ Đại học Yale nhấn mạnh thêm rằng, việc vận chuyển diesel khó khăn hơn xăng do hạn chế về hạ tầng đường ống, khiến giá cả có sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền.

Nếu eo biển Hormuz được khai thông, áp lực năng lượng sẽ giảm bớt và tình trạng khan hiếm sẽ dần được giải quyết. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo giá diesel có thể sẽ không sớm quay lại mức trước chiến tranh. Việc khôi phục chuỗi cung ứng và đưa nhiên liệu đến mọi nơi trên thế giới cần một khoảng thời gian tính bằng tháng.

Joe DeLaura kết luận bằng một nhận định đầy sức nặng: 'Chính diesel mới là thứ vận hành nền kinh tế, và theo một cách nào đó, nó chính là thứ vận hành cả thế giới.'