Tín dụng ưu đãi hàng trăm nghìn tỷ, SME chỉ được giải ngân chưa đến 5%

Theo số liệu của VietnamFinance, tính đến đầu tháng 10/2026, dư nợ tín dụng của nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) khoảng 18.600 tỷ đồng, chiếm chưa đến 5% quy mô chương trình tín dụng hơn 407.000 tỷ đồng, với lãi suất ưu đãi 1-2% mỗi năm dành cho SME và công ty công nghệ cao, kinh tế số.

Báo cáo doanh nghiệp SME Việt Nam 2026 của FiinGroup cho thấy, khoảng trống tiếp cận vốn đối với nhóm doanh nghiệp này còn lớn, chỉ 20,5% đang vay vốn, trong khi tỷ lệ này ở nhóm doanh nghiệp lớn đạt 61,4%. Cùng với đó, khả năng tiếp cận vốn cũng phân hóa trong khu vực SME khi khoảng 8,8% ở doanh nghiệp siêu nhỏ và 30,9% ở doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong khi đó, tệp tín dụng tiềm năng vẫn hiện hữu với 51.000 SMEs hoạt động trên 5 năm, chưa ghi nhận nợ vay, đồng thời có dòng tiền kinh doanh và tăng trưởng doanh thu dương.

TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia đánh giá, tín dụng cho SME của Việt Nam thực tế không thấp, khoảng 20% tổng dư nợ, cao hơn 3% so với khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, nhóm này trong toàn khu vực đều gặp khó về tiếp cận tài chính.

Về vấn đề tiếp cận các nguồn lực của doanh nghiệp SME, ông cho biết, có rất nhiều thứ cần bàn tới, từ đất đai, vốn, tài nguyên, khoa học công nghệ đến lao động, hiện còn những vướng mắc.

Tuy nhiên, Chính phủ đã nhận diện được những khó khăn này. Đây cũng là lý do Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được sửa đổi, với định hướng chuyển thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong đó có ba thay đổi mang tính căn cơ. Thứ nhất, cấp "voucher" hỗ trợ các CEO doanh nghiệp tham gia đào tạo, chương trình hướng tới 10.000 CEO và có thể mở rộng quy mô trong thời gian tới. Thứ hai, đặt mục tiêu yêu cầu hệ thống tài chính, tín dụng cung cấp vốn cho ít nhất 300.000 doanh nghiệp SME đến năm 2030.

Thứ ba, triển khai các hỗ trợ cụ thể đối với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Với chuyển đổi xanh, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ lãi suất khoảng 2%. Đối với chuyển đổi số, Hà Nội và một số địa phương đã bắt đầu triển khai các chương trình hỗ trợ mạnh hơn, với mức hỗ trợ có thể lên tới 50% chi phí đầu tư công nghệ.

Ở chiều ngược lại, theo ông Lực, nhóm doanh nghiệp này cũng cần tuân thủ pháp luật, công khai, minh bạch hoạt động, tìm kiếm thêm các nguồn vốn bổ sung khác. Đơn cử, ông gợi ý việc cho thuê tài chính, đây là nguồn lực trung và dài hạn, không cần tài sản thế chấp nhưng ít được DN SME quan tâm. Hoặc về lâu dài, một số doanh nghiệp SME tốt có thể tính đến câu chuyện IPO, đa dạng nguồn vốn huy động, tránh việc chỉ phụ thuộc vào tín dụng.

Dưới góc nhìn quản lý quỹ, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty quản lý Quỹ Manulife Investments Việt Nam cho rằng, cấp vốn cho nhóm doanh nghiệp SME luôn có một nghịch lý: muốn vay lãi suất thấp nhưng mức độ rủi ro và tính minh bạch của nhóm DN này lớn hơn so với các doanh nghiệp lớn, có lịch sử hoạt động lâu năm. Điều này dẫn đến, các ngân hàng sẽ cân nhắc, mức lãi suất hiện nay liệu có đủ bù đắp những tổn thất có thể phát sinh hay không?

Để giải quyết được điều này, ông Hải cho rằng, cần có cơ chế hỗ trợ, chẳng hạn như bảo lãnh tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoặc cơ chế hạch toán kế toán phù hợp cho các ngân hàng đối với những khoản vay thuộc nhóm này. Mục tiêu là bảo đảm các khoản vay có khả năng thu hồi. Dù không nhất thiết thu hồi được toàn bộ, nhưng phần lớn nguồn vốn có thể tiếp tục được quay vòng để cho các doanh nghiệp khác trong chuỗi cung ứng có thể vay. Khi đó, mới tạo ra được dòng chảy tài chính bền vững…

Ở góc độ tổ chức cấp vốn, trao đổi với VietnamFinance, ông Nguyễn Xuân Cường, Phó Giám đốc Khối Ngân hàng số MB, kiêm Phó Giám đốc Khối Khách hàng SME thừa nhận rằng, nhóm khách hàng SME gặp nhiều vướng mắc trong việc tiếp cận tín dụng như quy trình cho vay truyền thống, đòi hỏi tài sản đảm bảo, thế chấp, xét duyệt công nợ…

Ông Cường chia sẻ, MB hiện đang triển khai chương trình cho vay theo chuỗi SCF - Nền tảng tài trợ chuỗi cung ứng đa tầng (Deep-tier SCF Platform). Theo ông, khi ngân hàng tiếp cận chuỗi, hệ sinh thái, đã biết trước thông tin tín dụng đầu vào, đầu ra, nắm được dòng vốn sẽ 'tràn' từ trên xuống dưới, chỉ cần trong cùng một chuỗi vận hành, ngân hàng có thể nhìn thấy toàn bộ giao dịch mua bán, công nợ các đối tác với nhau, sẵn sàng bảo lãnh nợ, giải ngân nhanh chóng.

Ông Cường thông tin, thống kê sau hơn 1 tháng triển khai, MB cho vay được hơn 30 chuỗi. Đây là nền tảng MB phát triển, giúp cho nhóm doanh nghiệp SME, SMEs có thể tiếp cận được nguồn vốn một cách ​thuận lợi hơn.

"MB sẵn sàng đồng hành cùng các chương trình hỗ trợ cho nhóm DN này của Chính phủ, đặc biệt là chiến lược hướng ưu đãi tín dụng vào các ngành nông nghiệp, doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu, công nghệ cao, logistics, năng lượng hoặc hạ tầng", đại diện MB cho hay.