Từ cộng sự thân thiết đến 'đối thủ không đội trời chung'

Từ đồng đội chung trí hướng, Elon Musk và Sam Altman nay lại trở thành đối thủ không đội trời chung trong cuộc chiến quyền lực và lợi ích, CNBC nhận định.

MỐI QUAN HỆ "THẬP KỈ"

Tháng 12/2015, tại Hội nghị New Establishment Summit do Vanity Fair tổ chức ở San Francisco, Elon Musk và Sam Altman cùng xuất hiện trên sân khấu để giới thiệu dự án mới mà họ đồng sáng lập.

Khi ấy, Elon Musk đã là tỷ phú nổi tiếng nhờ Tesla, còn Sam Altman là người điều hành Y Combinator, vườn ươm khởi nghiệp có ảnh hưởng hàng đầu Thung lũng Silicon. 

Cả hai khi đó cùng chung một nỗi lo, đó là quan ngại Google có thể trở thành thế lực thống trị lĩnh vực AI. Để tạo ra đối trọng với kịch bản đó, họ quyết định thành lập OpenAI, một tổ chức nghiên cứu AI phi lợi nhuận với tham vọng phát triển công nghệ phục vụ lợi ích chung.

Nhưng gần một thập kỷ sau, mối quan hệ từng rất gắn bó ấy lại rạn nứt. Năm 2024, Elon Musk khởi kiện Sam Altman cùng OpenAI vì chuyển hướng sang mô hình hoạt động vì lợi nhuận, thay vì duy trì bản chất phi lợi nhuận như mục đích sáng lập ban đầu.

'Tôi là người nghĩ ra ý tưởng, đặt tên cho OpenAI, tuyển những nhân sự chủ chốt, truyền đạt mọi điều tôi biết và cung cấp toàn bộ nguồn tài trợ ban đầu', Elon Musk từng nhấn mạnh trước tòa.

Suốt nhiều năm qua, Elon Musk liên tục khẳng định trên mạng xã hội X rằng OpenAI sẽ không thể tồn tại nếu thiếu vai trò của ông trong giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, Sam Altman phủ nhận các cáo buộc này. Trong phần điều trần tuần trước, CEO OpenAI cho biết ông và các đồng sáng lập chưa từng cam kết với Elon Musk rằng OpenAI sẽ mãi duy trì cấu trúc phi lợi nhuận.

Theo Sam Altman, một trong những bất đồng lớn nhất ngay từ đầu là việc Elon Musk muốn nắm quyền kiểm soát gần như tuyệt đối đối với OpenAI, bởi ông không tin tưởng người khác đưa ra quyết định.

'Tôi thực sự cảm thấy không thoải mái với điều đó', Sam Altman nói trước tòa khi nhắc tới mong muốn kiểm soát của Elon Musk.

Dù kết quả cuối cùng ra sao, theo giáo sư luật Stavros Gadinis của Đại học California Berkeley, rất khó để một trong hai tỷ phú này thực sự chiến thắng trong mắt công chúng.

KHỞI ĐẦU CỦA LIÊN MINH AI ĐẦY THAM VỌNG 

Mối quan hệ giữa Elon Musk và Sam Altman bắt đầu từ cách đây 11 năm trước, khi cả hai đều muốn ngăn các 'gã khổng lồ' công nghệ thâu tóm AI. 

Tháng 5/2015, Altman gửi email cho Musk, đề xuất ý tưởng thành lập một 'Dự án Manhattan cho AI' – cách ví von gợi nhắc chương trình chế tạo bom nguyên tử nổi tiếng của Mỹ trong Thế chiến II, nhằm nhấn mạnh quy mô và tầm quan trọng của dự án AI mà họ muốn theo đuổi.

Elon Musk khi đó phản hồi ngắn gọn nhưng đầy hào hứng: 'Có lẽ đây là điều đáng để bàn nghiêm túc'.

Vài tháng sau, OpenAI chính thức ra đời vào tháng 12/2015 dưới mô hình phi lợi nhuận, với cam kết tài trợ lên tới 1 tỷ USD từ Musk.

Khi đó, OpenAI quy tụ nhiều tên tuổi nổi bật của giới AI, trong đó có Greg Brockman và Ilya Sutskever, những người sau này đóng vai trò trung tâm trong sự phát triển của công ty. Tuy nhiên, chỉ sau chưa đầy hai năm, những rạn nứt đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện.

Dù OpenAI đạt được nhiều tiến triển trong nghiên cứu, Elon Musk ngày càng mất kiên nhẫn với cách vận hành của tổ chức. Hồ sơ tại tòa cho thấy ông từng yêu cầu Sam Altman và các đồng sáng lập lập danh sách toàn bộ nhân sự, kèm đánh giá cụ thể về đóng góp của từng người, đồng thời muốn sa thải ngay những ai không đáp ứng kỳ vọng.

Trong khi đó, OpenAI bắt đầu rơi vào áp lực tài chính. Các dự án AI cần lượng tài nguyên tính toán ngày càng khổng lồ, kéo theo chi phí vận hành tăng chóng mặt. Ban lãnh đạo khi ấy bắt đầu bàn tới khả năng chuyển OpenAI sang mô hình hoạt động vì lợi nhuận để huy động thêm vốn.

Chính tại thời điểm này, mâu thuẫn về quyền lực bắt đầu bùng nổ.

Theo các tài liệu được công bố tại tòa, Musk muốn nắm tới 90% quyền kiểm soát trong thực thể vì lợi nhuận mà OpenAI có thể thành lập sau này. Sam Altman cùng các đồng sáng lập phản đối quyết liệt.

Một sự kiện gây căng thẳng lớn trong mối quan hệ của cả hai diễn ra vào tháng 6/2017, khi Tesla chiêu mộ Andrej Karpathy, một trong những nhà nghiên cứu AI quan trọng của OpenAI.

Dù nội bộ ngày càng căng thẳng, OpenAI khi ấy vẫn liên tục đạt được những bước tiến quan trọng về công nghệ.

Đến tháng 8/2017, hệ thống AI của OpenAI đã có thể đánh bại những tuyển thủ hàng đầu thế giới trong trò chơi Dota 2. Elon Musk khi đó đã hào hứng  khoe thành tựu này trên Twitter.

Nhưng chỉ một tháng sau, mọi thứ gần như rạn nứt. Trong email gửi Sam Altman và các lãnh đạo OpenAI, Elon Musk tuyên bố ông 'đã chịu đủ rồi'. Nếu không thể nắm quyền kiểm soát OpenAI, ông sẵn sàng rời đi.

'Hoặc tôi tự làm một thứ gì đó riêng, hoặc OpenAI tiếp tục là tổ chức phi lợi nhuận như hiện tại', Elon Musk viết trong email được công bố tại tòa. Sau khi không đạt được những thỏa thuận, Elon Musk đã chấm dứt các khoản tài trợ định kỳ cho OpenAI.

Dù từng cam kết đóng góp tới 1 tỷ USD, theo các báo cáo, tổng số tiền thực tế mà Elon Musk rót vào OpenAI được cho là chỉ khoảng 38 triệu USD.

Trong bối cảnh OpenAI ngày càng khát vốn để duy trì cuộc đua AI, Elon Musk cùng những cộng sự thân cận đã thực hiện nỗ lực cuối cùng nhằm đưa phòng thí nghiệm này về dưới quyền kiểm soát của mình.

Theo các tài liệu được công bố tại tòa, Elon Musk, Shivon Zilis và Sam Teller đã đề xuất sáp nhập OpenAI vào Tesla. Nhóm của Musk thậm chí còn mời Sam Altman tham quan nhà máy Tesla và hứa hẹn dành cho ông một ghế trong hội đồng quản trị hãng xe điện này nhằm thuyết phục ông đồng ý.

Nhưng Sam Altman từ chối.

Trong lời khai trước tòa, CEO OpenAI cho biết ông không tin OpenAI có thể tiếp tục thực hiện sứ mệnh ban đầu nếu trở thành một phần của Tesla.

'Tesla là một công ty xe hơi, còn OpenAI có một sứ mệnh hoàn toàn khác. Tôi không nghĩ chúng tôi có thể bảo đảm sứ mệnh đó tiếp tục được thực hiện nếu OpenAI nằm trong Tesla", Altman nói trước bồi thẩm đoàn. Nỗ lực sáp nhập thất bại càng gia tăng khoảng cách giữa Elon Musk và nhóm sáng lập OpenAI.

Elon Musk rời hội đồng quản trị OpenAI vào năm 2018. Khi đó, OpenAI giải thích trong một bài đăng blog rằng quyết định này nhằm 'loại bỏ những xung đột lợi ích tiềm tàng trong tương lai'.

Điều đáng chú ý là trong suốt gần 5 năm sau đó, Elon Musk hiếm khi công khai nhắc tới OpenAI. Những bất đồng giữa vị tỷ phú này và Sam Altman gần như không xuất hiện trên mạng xã hội. Ngược lại, Sam Altman nhiều lần dành lời khen cho Elon Musk trên Twitter.

SAU KHI OpenAI TẠO RA CƠN SỐT

Cuối năm 2022, khi OpenAI ra mắt ChatGPT, tạo ra cơn sốt AI tạo sinh trên toàn cầu và kéo theo làn sóng đầu tư chưa từng có vào lĩnh vực này.

Tháng 1/2023, Microsoft rót thêm 10 tỷ USD vào OpenAI, phát đi tín hiệu rõ ràng rằng cuộc đua thương mại hóa AI đã thực sự bắt đầu. OpenAI cũng từng bước mở rộng cấu trúc hoạt động vì lợi nhuận.

Đó cũng là thời điểm Elon Musk bắt đầu công khai công kích Sam Altman và OpenAI.

Trên Twitter, nền tảng sau này được đổi tên thành X, Elon Musk liên tục chỉ trích OpenAI vì đi ngược lý tưởng ban đầu.

'OpenAI được tạo ra như một tổ chức mã nguồn mở. Đó cũng là lý do tôi đặt tên nó là Open AI và là tổ chức phi lợi nhuận để đối trọng với Google. Nhưng giờ đây nó đã trở thành một công ty mã nguồn đóng, tối đa hóa lợi nhuận và bị Microsoft kiểm soát. Đây hoàn toàn không phải điều tôi từng hình dung", Elon Musk viết trong một bài đăng tháng 2/2023.

Theo hồ sơ vụ kiện, Sam Altman sau đó đã nhắn tin trực tiếp cho Elon Musk để bày tỏ thất vọng. 'Tôi thực sự biết ơn mọi điều anh đã làm để giúp đỡ OpenAI. Tôi không nghĩ OpenAI có thể tồn tại nếu không có anh. Vì thế, việc anh liên tục công khai công kích OpenAI khiến tôi thực sự đau lòng", Sam Altman viết.

Nhưng Elon Musk không dừng lại.

Tháng 3/2023, ông thành lập xAI, công ty AI được định vị là đối thủ trực tiếp của OpenAI. xAI cũng nhanh chóng tích cực tuyển dụng nhân sự từ chính OpenAI. Cùng thời điểm đó, Shivon Zilis rời khỏi hội đồng quản trị OpenAI.

Trong một tin nhắn gửi bạn bè được công bố tại tòa hồi tháng trước, Zilis giải thích khá thẳng thắn về quyết định này: 'Khi cha của các con bạn bắt đầu xây dựng một công ty cạnh tranh và sẽ tuyển người từ OpenAI, thì thực ra chẳng còn lựa chọn nào khác". 

Kể từ khi chính thức khởi kiện OpenAI vào năm 2024, Musk liên tục leo thang các đòn công kích nhằm vào Sam Altman và Greg Brockman, chủ yếu trên nền tảng X. Ông thường xuyên chế nhạo Altman bằng biệt danh 'Scam Altman' và gọi Brockman là 'Greg Stockman'.

Ngay trong thời gian phiên tòa đang diễn ra, Elon Musk tiếp tục đăng tải một bài viết dài trên X để bảo vệ lập trường của mình.

'Tôi hoàn toàn có thể thành lập OpenAI ngay từ đầu như một công ty vì lợi nhuận. Nhưng thay vào đó, tôi đã sáng lập nó, tài trợ cho nó, tuyển dụng những nhân sự cốt lõi và truyền đạt mọi điều tôi biết về cách xây dựng một startup thành công vì lợi ích công chúng", Elon Musk viết.

Ba tuần qua, cuộc đối đầu giữa Elon Musk và Sam Altman tại tòa án liên bang ở Oakland, California đã trở thành tâm điểm bàn tán của công chúng. 

Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh OpenAI hiện được định giá hơn 850 tỷ USD, trong khi SpaceX của tỷ phú Elon Musk, sau khi sáp nhập với xAI hồi tháng 2, đã đạt mức định giá khoảng 1.250 tỷ USD. Và cả hai đế chế này đều đang hướng tới mục tiêu IPO.

-Hạ Chi

]]>