Từ 'thảm họa' 6,3 tỷ USD của Binance: Hút dòng tiền mã hóa, mở nhưng không thể nóng vội

Cơ chế mở và sản phẩm khác biệt để thu hút dòng tiền
Thị trường tài sản mã hóa đang phát triển nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu, với dòng vốn và số lượng người tham gia ngày càng tăng, không chỉ trong các trung tâm tài chính quốc tế (IFC) mà cả bên ngoài. Giai đoạn 2023-2025, dòng tiền chảy vào lĩnh vực này tăng trưởng mạnh, trong khi mức độ quan tâm của công chúng đầu tư cũng gia tăng nhanh chóng.
Đáng chú ý, tại Việt Nam, thị trường tài sản số hiện có trên 17 triệu người dùng. Trong khi đó, thị trường chứng khoán phải trải qua một quá trình dài để xây dựng cơ sở nhà đầu tư khoảng 10 triệu người như hiện nay. Quy mô này cho thấy tiềm năng huy động nguồn lực của thị trường tài sản mã hóa, đồng thời đặt ra câu hỏi Việt Nam cần làm gì để thu hút dòng tiền vào IFC.
Theo ông Tô Trần Hoà, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), trước hết cần nhìn nhận rõ những ưu thế, lợi thế của Việt Nam và xác định các sản phẩm, dịch vụ có thể cung cấp. Những trung tâm như New York hay London được hình thành qua quá trình phát triển lâu dài, trong khi Dubai là ví dụ về một trung tâm tài chính mới nổi có khả năng thu hút các tổ chức và dòng vốn quốc tế.

Với vị thế hình thành sau, Việt Nam cần có cách tiếp cận phù hợp để tạo sức cạnh tranh. Thực tế, nhiều doanh nghiệp fintech Việt Nam đã đầu tư ra nước ngoài. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khuyến khích các doanh nghiệp này đầu tư, kinh doanh trong nước thay vì tiếp tục tìm kiếm cơ hội tại những thị trường khác.
Muốn vậy, theo ông Hoà, Việt Nam cần xây dựng cơ chế, chính sách đủ rộng, linh hoạt và có những ưu thế so với thế giới. Trong đó, cơ chế luân chuyển dòng tiền là yếu tố rất quan trọng. IFC cần có chính sách tài chính mở, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia, đồng thời bảo đảm dòng vốn có thể đi vào và rút ra thông suốt.
Bên cạnh cơ chế dòng vốn, sản phẩm và dịch vụ tài chính cũng quyết định khả năng thu hút nhà đầu tư. Theo ông Hoà, những sản phẩm thông thường trên thị trường có thể chưa đủ tạo ra sự khác biệt. Việt Nam cần có thêm các sản phẩm, dịch vụ đủ sức kích thích sự thay đổi trong quan điểm đầu tư và thu hút các tổ chức tham gia.
Ở góc độ phát triển sản phẩm, PGS-TS Phạm Nguyễn Anh Huy (Đại học RMIT Việt Nam) đặt vấn đề về khả năng tiếp cận những sản phẩm tài chính chuyên biệt đang được cung cấp trên thị trường quốc tế. Theo ông, các sàn giao dịch tài sản mã hóa trên thế giới đã phát triển những sản phẩm đặc biệt dành cho nhóm nhà đầu tư private. Vấn đề là Việt Nam có thể tiếp cận những sản phẩm này, đưa về thị trường trong nước và tối ưu hóa để phù hợp với điều kiện, nhu cầu của nhà đầu tư Việt Nam hay không.
Ông Hoà dẫn ví dụ Dubai hiện tập trung nhiều tổ chức tài chính lớn cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Các tổ chức này đã làm tốt việc tổ chức giao dịch và huy động nguồn lực. Vì vậy, nếu Việt Nam muốn cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm đã có vị thế sẽ gặp không ít khó khăn.
Thay vào đó, Việt Nam cần cơ chế khuyến khích ứng dụng công nghệ, cho phép doanh nghiệp thử nghiệm các mô hình mới trong khuôn khổ sandbox, kể cả việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp quốc tế tham gia triển khai các giải pháp công nghệ trong môi trường thử nghiệm có kiểm soát, giảm thiểu quy trình cấp phép.
Trong khi đó, những vấn đề ưu đãi thuế và hạ tầng chỉ là những điều kiện nền tảng cơ bản cần có để phát triển IFC tại Việt Nam.
Thí điểm thận trọng
Dù có tiềm năng thu hút dòng vốn lớn, thị trường tài sản mã hóa cũng đi kèm nhiều rủi ro. Theo ông Tô Trần Hoà, ngay từ khi xây dựng chủ trương đưa thị trường này vào vận hành, Đảng và Chính phủ đã xác định đây là lĩnh vực nhiều tiềm năng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro, do đó phải triển khai thận trọng, từng bước và có kiểm soát.
Tinh thần này được thể hiện trong Nghị quyết 05 của Chính phủ về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Theo ông Hoà, nếu vội vàng triển khai đại trà khi các điều kiện quản lý, giám sát và bảo vệ nhà đầu tư chưa hoàn thiện, thị trường sẽ đối mặt với nhiều rủi ro.
Một trong những yêu cầu trọng tâm là các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải có cơ chế bảo vệ tiền và tài sản của khách hàng. Đây cũng là lý do tiêu chuẩn cấp phép được thiết kế ở mức cao, đặc biệt là yêu cầu về vốn.
Ông Hoà cho biết trong quá trình làm việc với các đối tác nước ngoài, một số tổ chức đã đặt câu hỏi về mức vốn điều kiện rất cao tại Việt Nam, bởi ở châu Âu, doanh nghiệp có thể vận hành sàn giao dịch với mức vốn chỉ hơn một triệu USD.
Tuy nhiên, Việt Nam lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn. Mức vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 400 triệu USD, được đặt ra nhằm tạo nguồn lực tài chính để bảo vệ một phần tài sản của nhà đầu tư khi xảy ra sự cố.
Theo quy định, tổ chức vận hành sàn phải cam kết chịu trách nhiệm toàn diện nếu xảy ra sự cố tấn công mạng do lỗi của chính tổ chức. Đồng thời, tiền và tài sản của nhà đầu tư phải được tách biệt với tài sản của tổ chức cung cấp dịch vụ. Trong quá trình thí điểm, cơ quan quản lý dự kiến thành lập đoàn kiểm tra liên ngành nhằm giám sát việc thực hiện các quy định của những tổ chức tham gia thị trường.
Yêu cầu này xuất phát từ thực tế các sự cố an ninh mạng vẫn là rủi ro lớn đối với thị trường tài sản mã hóa toàn cầu, kể cả những sàn giao dịch hàng đầu.
Sự cố gần đây nhất được ghi nhận tại Binance. Sàn giao dịch này mới đây đã công bố kết quả điều tra sơ bộ về một sự cố an ninh mạng, với ước tính tổng giá trị tài sản bị ảnh hưởng khoảng 6,3 tỷ USD. Con số này vượt xa quy mô vụ tấn công nhằm vào sàn Bybit hồi tháng 2/2025, khi khoảng 1,5 tỷ USD tài sản mã hóa bị đánh cắp. Binance cho biết sẽ sử dụng quỹ SAFU cùng nguồn lực công ty để bù đắp thiệt hại cho người dùng.
Những sự cố này cho thấy ngay cả các sàn giao dịch lớn cũng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bị tin tặc tấn công. Bên cạnh năng lực bảo mật, khả năng tài chính để xử lý tổn thất cũng là vấn đề cần được đặt ra.
Trước đó, ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán SSI, từng đặt vấn đề: nếu Bybit có tài sản để đền bù ngay cho khách hàng thì sàn giao dịch tại Việt Nam sẽ lấy nguồn lực ở đâu để thực hiện nghĩa vụ này?
Theo ông Hưng, bên cạnh bảo mật và chống hacker, tổ chức vận hành thị trường cần có năng lực tài chính đủ lớn để xử lý sự cố. Trong bối cảnh đó, mức vốn 10.000 tỷ đồng được ông nhìn nhận là con số tạm đủ để có khả năng bù đắp rủi ro tại thị trường Việt Nam.
Như vậy, bài toán phát triển thị trường tài sản mã hóa không chỉ nằm ở việc tạo cơ chế đủ mở để thu hút doanh nghiệp và dòng vốn quốc tế. Năng lực bảo vệ tài sản nhà đầu tư, khả năng tài chính của tổ chức vận hành và cơ chế giám sát trong quá trình thí điểm cũng là những điều kiện quan trọng để thị trường phát triển có kiểm soát.