Tỷ phú Warren Buffett để lại 'danh sách kẻ thù' cho mỗi nhà đầu tư

Tỷ phú Warren Buffett để lại 'danh sách kẻ thù' cho mỗi nhà đầu tưQuang Đăng-20/09/2026 08:15 (GMT+7)(VNF) - Sợ hãi, lòng tham, đố kỵ hay tâm lý đám đông đều có thể khiến nhà đầu tư đi chệch khỏi nguyên tắc. Tỷ phú Warren Buffett đã dành nhiều thập kỷ để nhận diện và kiểm soát những “kẻ thù” ấy.TIN LIÊN QUAN'Tín hiệu báo động' 397 tỷ USD giữa cơn say chứng khoán Mỹ09/05/2026 10:45Tỷ phú Warren Buffett vừa khép lại 6 thập kỷ ở vị trí Chủ tịch Berkshire Hathaway, đánh dấu chặng đường ông đưa một công ty dệt may bên bờ vực phá sản trở thành tập đoàn trị giá hơn 1.000 tỷ USD. Ông sẽ trở thành Chủ tịch danh dự và tiếp tục là thành viên hội đồng quản trị Berkshire, trong khi con trai ông, Howard Buffett, sẽ đảm nhiệm vị trí Chủ tịch.Triết lý đầu tư của Buffett luôn có vẻ đơn giản đến mức khó tin: Hãy coi một cổ phiếu như một phần của doanh nghiệp, mua nó với mức giá hợp lý và để thời gian làm phần việc còn lại. Điều khiến triết lý này khó thực hiện không nằm ở những phép tính, mà ở những “kẻ thù” bên trong tâm trí của chính nhà đầu tư.Huyền thoại đầu tư Warren Buffett rời vị trí Chủ tịch Berkshire Hathaway. Theo kế hoạch, con trai ông - Howard Buffett sẽ thay ông giữ chức Chủ tịch. (Ảnh: WSJ)Theo Buffett, thị trường luôn chịu tác động bởi những cảm xúc rất đỗi bình thường của con người, nhưng chúng có thể trở nên nguy hiểm khi gắn với tiền bạc. Nỗi sợ có thể biến một đợt giảm giá thành lý do để bán ra, lòng tham có thể khiến một tài sản đắt đỏ trở nên hấp dẫn đến khó cưỡng, còn sự đố kỵ khiến lợi nhuận của người khác được cảm nhận như một khoản lỗ của chính mình.Trong hơn 6 thập kỷ, Buffett đã xây dựng một triết lý mà phần lớn là nỗ lực chống lại những thôi thúc ấy. Khi Berkshire đạt mức tăng trưởng kép hàng năm gần 20% trong hơn 60 năm, ông nhiều lần chỉ ra những đặc điểm tâm lý nếu không được kiểm soát có thể cản trở khả năng kiếm tiền của nhà đầu tư.Sợ hãi và lòng tham: Hai căn bệnh thường trực của thị trườngBuffett không xem nỗi sợ hãi và lòng tham là những trạng thái nhất thời, mà coi đó là những đặc điểm thường trực của thị trường tài chính.Trong thư gửi cổ đông năm 1986, ông gọi sợ hãi và lòng tham là “những căn bệnh siêu lây lan” sẽ “luôn tồn tại trong cộng đồng đầu tư”. Theo Buffett, thời điểm chúng xuất hiện không thể dự đoán. Điều quan trọng không phải là đoán trước khi nào thị trường hoảng loạn hay hưng phấn, mà là chuẩn bị để có thể hành động khác đi khi những trạng thái đó xuất hiện.Từ đó hình thành một trong những câu nói nổi tiếng nhất của Buffett: “Hãy sợ hãi khi người khác tham lam và chỉ tham lam khi người khác sợ hãi”.Khi tất cả mọi người đều muốn sở hữu một tài sản, chính sự phổ biến của tài sản đó có thể trở thành lý do để thận trọng. Ngược lại, khi tất cả đều muốn bán, việc giá giảm có thể là lý do để tìm hiểu kỹ hơn thay vì lập tức tháo chạy.Tại cuộc họp cổ đông Berkshire năm 2010, Buffett nhấn mạnh vai trò của bản lĩnh và sự điềm tĩnh trong đầu tư. Theo ông, nếu một nhà đầu tư cũng trở nên sợ hãi mỗi khi những người khác hoảng sợ, “bạn sẽ không kiếm được nhiều tiền” từ chứng khoán trong dài hạn.Buffett từng chứng kiến điều này trong cuộc khủng hoảng tài chính. Trong thư gửi cổ đông năm 2013, ông nhớ lại rằng giữa cơn hoảng loạn năm 2008, ông chưa bao giờ nghĩ đến việc bán trang trại hay bất động sản ở New York chỉ vì một cuộc suy thoái đang đến.Nếu sở hữu một doanh nghiệp vững chắc, Buffett cho rằng bán doanh nghiệp đó chỉ vì suy thoái sắp xảy ra sẽ là điều ngu ngốc. Cổ phiếu, theo cách nhìn của ông, đơn giản chỉ là những phần nhỏ của doanh nghiệp.Buffett không cho rằng sợ hãi lúc nào cũng sai. Điều ông muốn ngăn chặn là để nỗi sợ trở thành sự thay thế cho hoạt động định giá.Sự thiếu kiên nhẫn và thôi thúc phải hành độngCâu trả lời của Buffett trước một thôi thúc mạnh mẽ khác của con người đôi khi là... không làm gì cả.Áp lực phải hành động đặc biệt lớn trong đầu tư, bởi mỗi ngày đều mang đến những mức giá mới, tiêu đề mới và những cơ hội được cho là mới. Giữ tiền mặt có thể khiến nhà đầu tư cảm thấy mình đang bị bỏ lại phía sau. Buffett nhiều lần xem chính cảm giác đó là một cái bẫy.Trong thư gửi cổ đông năm 1999, giữa lúc cơn sốt dot-com bao trùm thị trường, Buffett viết rằng Berkshire có thể nhận ra khi nào công ty đang tiến gần đến giới hạn của “vòng tròn năng lực”.Nếu những nhà đầu tư khác dường như có những năng lực mà Berkshire không sở hữu, Buffett nói, “chúng tôi không ghen tị cũng không bắt chước họ”. Berkshire sẽ tiếp tục tập trung vào những lĩnh vực mà mình hiểu rõ. Theo ông, nếu công ty từng đi chệch khỏi nguyên tắc đó, nguyên nhân là họ đã “trở nên bồn chồn và để hy vọng lấn át lý trí”.Câu nói này phần nào cho thấy tâm lý đằng sau sự kiên định của Buffett. Rủi ro không chỉ nằm ở việc nhà đầu tư phát hiện một cơ hội mới, mà còn ở cảm giác sốt ruột khi thấy mình đang đứng ngoài một cơ hội mà người khác đang nắm giữ.Tại cuộc họp thường niên năm 2003, Charlie Munger cho rằng “trạng thái lo lắng” là một trong những kẻ thù của hiệu quả đầu tư dài hạn. Buffett đáp lại rằng gần như không thể đầu tư chứng khoán hiệu quả nếu mỗi tối đi ngủ, nhà đầu tư vẫn nghĩ về giá cổ phiếu. “Chúng ta nghĩ về giá trị của chúng”, ông nói.Tại cuộc họp Berkshire năm 2007, tỷ phú Buffett cho rằng ngay cả những người rất thông minh cũng có thể hành xử phi lý khi bị cuốn vào tâm lý đám đông.Sự khác biệt giữa giá và giá trị là trọng tâm trong phương pháp của Buffett. Giá cả biến động nhanh, trong khi giá trị thường thay đổi chậm hơn.Đây cũng là cơ sở cho thí nghiệm tư duy nổi tiếng về “tấm thẻ 20 lỗ”. Buffett từng đề nghị nhà đầu tư tưởng tượng mình được trao một tấm thẻ chỉ có 20 lỗ, mỗi lỗ tương ứng với một quyết định đầu tư trong suốt cuộc đời. Ý tưởng không phải là nhà đầu tư thực sự chỉ thực hiện 20 khoản đầu tư, mà là sự khan hiếm có thể buộc họ suy nghĩ kỹ hơn trước mỗi quyết định.Sự đố kỵ và nhu cầu phải bắt kịpLòng tham muốn có nhiều hơn, còn sự đố kỵ muốn có thứ mà người khác đang sở hữu. Tại cuộc họp Berkshire năm 2006, Buffett đưa ra ví dụ về một người nhận được khoản tiền thưởng 2 triệu USD và hoàn toàn hài lòng cho đến khi phát hiện một đồng nghiệp được nhận 2,1 triệu USD. Đột nhiên, người đó trở nên khổ sở.Theo Buffett, sự đố kỵ đôi khi còn mạnh hơn lòng tham khi con người muốn vươn lên trong bậc thang thu nhập.Một nhà đầu tư có thể đang sở hữu một doanh nghiệp tốt và hoàn toàn hài lòng, cho đến khi chứng kiến người khác nhân đôi tài sản nhờ một cổ phiếu đang được săn đón. Họ không thực sự mất đi tài sản nào, nhưng việc so sánh với người khác khiến cảm nhận về những gì mình đang có thay đổi.Buffett trực tiếp đề cập vấn đề này tại cuộc họp Berkshire năm 2016. Theo ông, nhà đầu tư không nên đố kỵ với những người kiếm tiền nhờ các hành vi rủi ro. “Bạn không muốn tham gia vào một trò chơi ngu ngốc chỉ vì nó có sẵn”, ông nói.Trong thư năm 1999, Buffett cũng thừa nhận rằng giữa thời kỳ bùng nổ công nghệ, Berkshire nhận thấy những nhà đầu tư khác dường như có khả năng dự đoán mà ông không có trong những ngành mình không hiểu. Ông không phủ nhận rằng họ có thể đang kiếm tiền, nhưng từ chối đi theo họ.Sự độc lập, theo tinh thần đó, không chỉ là can đảm mua vào khi người khác bán ra. Đó còn là khả năng chứng kiến người khác trở nên giàu có mà không cảm thấy mình buộc phải tham gia.Bản năng bầy đàn và sức hấp dẫn của sự phấn khíchSự nghi ngờ sâu sắc nhất của Buffett dành cho thời điểm những xung động cá nhân biến thành hành vi tập thể.Tại cuộc họp Berkshire năm 2007, Buffett cho rằng ngay cả những người rất thông minh cũng có thể hành xử phi lý khi bị cuốn vào tâm lý đám đông.Năm 2002, Buffett cho rằng một nhà đầu tư giỏi cần có “khả năng tách mình khỏi đám đông”. Theo ông, đầu tư đòi hỏi sự độc lập trong suy nghĩ, bởi khi quá phụ thuộc vào ý kiến của người khác, nhà đầu tư dễ đánh mất khả năng tự đưa ra quyết định.Nguy cơ này đặc biệt lớn trong một thị trường tăng giá, bởi giá cổ phiếu đi lên dường như đang xác nhận rằng đám đông đã đúng.Tỷ phú Buffett từng phân tích hiện tượng này trong một bài viết trên Fortune năm 1999 cùng nhà báo Carol Loomis. Theo ông, một khi thị trường giá lên bắt đầu, mọi người bị cuốn vào cổ phiếu không phải vì lãi suất hay lợi nhuận doanh nghiệp, mà vì họ cảm thấy việc đứng ngoài cuộc mới là một sai lầm.Warren Buffett tại ĐHCĐ của Berkshire Hathaway năm 2019. (Ảnh: Reuters)Ông so sánh hiệu ứng này với quá trình tạo phản xạ có điều kiện của Pavlov: thị trường mở cửa và mọi người đã học được cách kỳ vọng mình sẽ được tưởng thưởng.Đó là một cách nhìn về hành vi nhà đầu tư được Buffett đưa ra từ trước khi tài chính hành vi trở thành một lĩnh vực phổ biến.Cái tôi, sự tự tin thái quá và khả năng nói “Tôi không biết”Một trong những cách Buffett chống lại cái tôi là duy trì sự khiêm nhường về mặt trí tuệ. Năm 2002, ông nói rằng nhà đầu tư cần xác định chính xác “vòng tròn năng lực” của mình, “biết những gì mình không biết và không để bản thân bị cám dỗ bởi điều đó”.Điều này đòi hỏi nhà đầu tư phải chấp nhận rằng có những cơ hội sinh lời mà mình không thể hiểu được.Trong thời kỳ bùng nổ công nghệ, tỷ phú Buffett biết Internet đang làm thay đổi hoạt động kinh doanh. Nhưng ông không thể xác định công ty nào sẽ duy trì được lợi thế bền vững và những doanh nghiệp đó thực sự đáng giá bao nhiêu. Trong thư năm 1999, ông nói việc dự đoán triển vọng kinh tế dài hạn của những ngành công nghiệp thay đổi quá nhanh nằm ngoài phạm vi hiểu biết của Berkshire.Nguyên tắc tương tự cũng thể hiện qua việc Buffett thẳng thắn nói về những sai lầm của chính mình. Trong thư năm 1999, sau khi Berkshire tụt lại đáng kể so với S&P 500, ông không đưa ra những lời bào chữa dài dòng mà tự chấm điểm hoạt động phân bổ vốn của mình ở mức “D”.Những sai lầm đầu tư trở nên đắt giá hơn khi nhà đầu tư quá gắn với nhu cầu phải chứng minh mình đúng. Buffett xem những thất bại là thông tin cần được sử dụng để điều chỉnh các quyết định trong tương lai, thay vì coi chúng là tổn hại đối với danh tiếng.Cuộc chiến sâu xa hơn: Chống lại cảm xúc của thị trườngTriết lý của Buffett, xét cho cùng, không chỉ là một tập hợp các quy tắc để tìm kiếm những doanh nghiệp tuyệt vời. Nó còn là một hệ thống giúp nhà đầu tư ngăn chính mình phá hỏng lợi nhuận.Sau khi học hỏi từ Benjamin Graham, người được biết đến rộng rãi là “cha đẻ của đầu tư giá trị”, về cách nhìn nhận cổ phiếu như một phần của doanh nghiệp thay vì chỉ là thứ “lên xuống thất thường”, Buffett cho rằng nhà đầu tư đã có nền tảng để suy nghĩ lý trí.Nhưng theo Buffett, lý trí thôi là chưa đủ. Ông từng nhấn mạnh rằng “một số vấn đề về tính khí” cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đầu tư.Ông chưa bao giờ gọi tất cả những khuynh hướng này là những “kẻ thù” cá nhân của mình. Cách gọi đó là một cách diễn giải cho một chủ đề xuyên suốt trong tư tưởng của ông: sợ hãi, lòng tham, sự bồn chồn, đố kỵ, cái tôi và tâm lý đám đông đều có thể khiến nhà đầu tư rời xa nguyên tắc của mình.Có lẽ câu nói tiết lộ nhiều nhất về triết lý này xuất hiện trong thư gửi cổ đông năm 1987, khi Buffett cho rằng đầu tư thành công đòi hỏi khả năng cách ly suy nghĩ và hành vi của bản thân khỏi những cảm xúc đang cuộn xoáy trên thị trường.Sau cùng, cuộc chiến lớn nhất mà một nhà đầu tư phải đối mặt có thể không nằm ở việc dự đoán thị trường sẽ đi đâu, mà ở khả năng kiểm soát chính mình khi thị trường biến động.TheoThe Economist‘Huyền thoại’ đầu tư Warren Buffett: 'Thị trường đang biến thành sòng bạc'‘Huyền thoại’ đầu tư Warren Buffett: 'Thị trường đang biến thành sòng bạc'Tài chính quốc tế(VNF) - Huyền thoại đầu tư Warren Buffett vừa lên tiếng cảnh báo về “văn hóa cờ bạc” đang lan rộng trên thị trường tài chính, đồng thời một lần nữa nhấn mạnh triết lý kiên nhẫn vốn làm nên tên tuổi của ông.