Ưu đãi FDI 'né' thuế tối thiểu toàn cầu: Hai nhóm nhà đầu tư - hai công cụ hỗ trợ

Ưu đãi FDI 'né' thuế tối thiểu toàn cầu: Hai nhóm nhà đầu tư - hai công cụ hỗ trợMai Vy-28/08/2026 08:00 (GMT+7)(VNF) - Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, bà Hương Vũ, Tổng Giám đốc EY Consulting Việt Nam, cho rằng áp thuế tối thiểu toàn cầu không có nghĩa là ưu đãi thuế đã “hết thời”, mà cần áp dụng cách tiếp cận “hai nhóm nhà đầu tư - hai công cụ hỗ trợ”.Chuyên đề:Tái định hình dòng vốn quốc tếTIN LIÊN QUANDoanh nghiệp FDI trên sàn chứng khoán Việt Nam đang kinh doanh ra sao?14/08/2026 13:30Thuế tối thiểu toàn cầu buộc Việt Nam đổi cách thu hút FDIThuế tối thiểu toàn cầu đang làm thay đổi “luật chơi” trong cạnh tranh thu hút FDI. Theo bà, đâu là tác động lớn nhất đối với Việt Nam?Bà Hương Vũ:Khi Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) triển khai Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT), Việt Nam đã phản ứng khá kịp thời khi ban hành Nghị quyết 107 và áp dụng Thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) từ năm 2024. Điều này giúp Việt Nam giữ quyền thu phần thuế bổ sung thay vì để các quốc gia khác thu.Tuy nhiên, thay đổi lớn nhất là các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp truyền thống không còn mang lại nhiều lợi ích đối với các tập đoàn đa quốc gia thuộc phạm vi GMT. Dù được miễn hay giảm thuế tại Việt Nam, các doanh nghiệp này vẫn phải đảm bảo mức thuế hiệu dụng tối thiểu 15%.Điều đó đồng nghĩa với việc công cụ cạnh tranh FDI mà Việt Nam sử dụng trong nhiều năm qua đã giảm đáng kể hiệu quả. Chúng ta cần chuyển dần từ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế sang cạnh tranh bằng chất lượng môi trường đầu tư, thông qua các cơ chế hỗ trợ chi phí như nghiên cứu - phát triển (R&D), đào tạo nhân lực, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển chuỗi cung ứng.Bà Hương Vũ - Tổng Giám đốc EY Consulting Việt Nam.Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận một thực tế là phần lớndoanh nghiệp FDIvà các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng hiện nay không thuộc phạm vi GMT. Với nhóm này, ưu đãi thuế vẫn là yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư.Vì vậy, theo tôi, Việt Nam nên áp dụng cách tiếp cận “hai nhóm nhà đầu tư - hai công cụ hỗ trợ”. Đối với doanh nghiệp thuộc GMT, trọng tâm là hỗ trợ chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với doanh nghiệp không thuộc GMT, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, vẫn cần duy trì các ưu đãi thuế phù hợp.- Khi nhiều ưu đãi thuế không còn phát huy hiệu quả như trước, bà đánh giá sức hấp dẫn của Việt Nam hiện nay ra sao?Bà Hương Vũ:Qua trao đổi với nhiều tập đoàn quốc tế, tôi nhận thấy Việt Nam vẫn sở hữu nhiều lợi thế đáng kể. Trước hết là vị trí chiến lược trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam đang trở thành điểm đến quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa sản xuất của nhiều tập đoàn đa quốc gia.Thứ hai là mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng và chất lượng cao như CPTPP, EVFTA, UKVFTA hay RCEP, tạo lợi thế rất lớn cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu.Thứ ba là nguồn nhân lực trẻ, có khả năng thích ứng nhanh và trình độ kỹ thuật ngày càng được cải thiện, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ thông tin và AI.Bên cạnh đó, sau hơn30 năm thu hút FDI, Việt Nam đã hình thành một hệ sinh thái công nghiệp tương đối hoàn chỉnh với sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn như Samsung, Intel, LG, Foxconn, Lego, Amkor hay Siemens. Điều này tạo nên mạng lưới nhà cung cấp, nguồn nhân lực có kinh nghiệm và hệ sinh thái sản xuất thuận lợi cho các nhà đầu tư mới.Ngoài ra, quy mô thị trường hơn 100 triệu dân cùng tầng lớp trung lưu đang gia tăng nhanh cũng giúp Việt Nam không chỉ là cứ điểm sản xuất mà còn là thị trường tiêu dùng đầy tiềm năng.Quan trọng hơn cả là sự ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô. Với các dự án có vòng đời đầu tư từ 10-20 năm, tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh có giá trị không kém, thậm chí quan trọng hơn những ưu đãi tài chính ngắn hạn.Phân vai chính sách, chuyển từ ưu đãi thuế sang hỗ trợ đầu tư- Theo bà, sau chu kỳ ưu đãi thuế, Việt Nam nên chuyển sang mô hình hỗ trợ nào để tiếp tục cạnh tranh với Indonesia, Malaysia hay Thái Lan?Bà Hương Vũ:Điều quan trọng nhất là không nên nhìn nhận Thuế tối thiểu toàn cầu theo hướng “ưu đãi thuế đã hết vai trò”. Vấn đề là phải xác định đúng đối tượng để có chính sách phù hợp.Đối với các tập đoàn thuộc phạm vi GMT như Samsung, Intel, LG, Bosch, Siemens hay Foxconn, ưu đãi thuế không còn tạo khác biệt. Thay vào đó, Việt Nam cần tập trung vào các chương trình hỗ trợ chi phí như tài trợ R&D, hỗ trợ đào tạo nhân lực, phát triển hạ tầng, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp vệ tinh và các nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 - vốn chiếm số lượng lớn và phần lớn không thuộc GMT - vẫn rất cần các ưu đãi thuế. Thuế suất thực tế thấp giúp cải thiện ngay dòng tiền và là lợi thế cạnh tranh rõ rệt.Nếu Việt Nam chuyển hoàn toàn sang hỗ trợ chi phí mà bỏ ưu đãi thuế thì sẽ chưa phù hợp với thực tế của cộng đồng doanh nghiệp FDI và công nghiệp hỗ trợ hiện nay.Theo tôi, đã đến lúc Việt Nam chuyển từ tư duy ưu đãi theo quy mô vốn đầu tư sang ưu đãi theo đóng góp vào chuỗi giá trị và khả năng lan tỏa. Những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng trong các ngành chiến lược như bán dẫn, điện tử, AI hay công nghệ cao nên được hưởng các cơ chế ưu đãi như thuế suất ưu đãi, khấu hao nhanh hoặc tín dụng đầu tư, ngay cả khi quy mô vốn không quá lớn.- Theo bà, đâu là những chính sách cần ưu tiên để thay thế vai trò của ưu đãi thuế trong giai đoạn tới?Bà Hương Vũ:Hỗ trợ đầu tư bằng tiền mặt (cash grant) là một công cụ quan trọng và nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Mỹ hay đặc biệt là Trung Quốc đã sử dụng khá hiệu quả. Tuy nhiên, theo tôi, Việt Nam không nên áp dụng đại trà vì sẽ tạo áp lực lớn lên ngân sách và dễ dẫn đến cuộc đua xin hỗ trợ. Cash grant chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nền tảng cạnh tranh của quốc gia đã đủ mạnh.Ưu tiên số một của Việt Nam hiện nay vẫn phải là cải cách thủ tục hành chính. Đây là yếu tố tác động đến toàn bộ vòng đời của một dự án đầu tư và ảnh hưởng tới mọi nhà đầu tư, mọi ngành nghề và mọi địa phương.Đặc biệt với các lĩnh vực như bán dẫn, AI hay trung tâm dữ liệu, vòng đời công nghệ rất ngắn. Nếu mất hai năm để hoàn tất thủ tục thì công nghệ có thể đã thay đổi. Với các tập đoàn công nghệ, tốc độ triển khai dự án đôi khi còn quan trọng hơn các ưu đãi tài chính.Ưu tiên tiếp theo là phát triển hạ tầng, logistics, cảng biển, đường cao tốc đến hạ tầng dữ liệu. Song song với đó là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây có lẽ sẽ là thách thức lớn nhất của Việt Nam trong những năm tới, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, công nghệ cao và kỹ thuật chính xác.Xin cảm ơn bà!Nói 'không' với FDI chất lượng thấp: Thời cơ đã tới?Nói 'không' với FDI chất lượng thấp: Thời cơ đã tới?Emagazine(VNF) - Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái định hình chiến lược FDI theo hướng “chọn lọc” thay vì “thu hút bằng mọi giá”.