Vì sao thị trường châu Âu ngày càng quan trọng với Trung Quốc?

Sau nhiều năm xuất khẩu ồ ạt sang châu Âu, gây sức ép lên lợi nhuận doanh nghiệp và việc làm tại khu vực này, Trung Quốc đang tạm thời xuống thang để có thêm thời gian đàm phán...

Sau các cuộc đàm phán tại Bắc Kinh tuần trước, Trung Quốc đã chấp thuận kế hoạch của Liên minh châu Âu (EU) về giới hạn lượng xe lai sạc điện nhập khẩu. Biện pháp này có thể giúp giảm hơn một nửa lượng xe nhập khẩu từ Trung Quốc.

Theo tờ báo Wall Street Journal, động thái này sẽ phần nào bảo vệ các nhà sản xuất ô tô châu Âu như tập đoàn Volkswagen và tập đoàn Stellantis, công ty mẹ của hãng xe Fiat, đồng thời giảm bớt sức ép từ lượng ô tô nhập khẩu tăng mạnh từ Trung Quốc.

Phía Bắc Kinh lo ngại phản ứng ngày càng rõ rệt tại châu Âu đang dần thúc đẩy các nhà hoạch định chính sách khu vực phối hợp hành động, nhất là khi Pháp và Đức đã thống nhất cách tiếp cận về vấn đề này.

Ngày thứ Năm (15/10), các nhà lãnh đạo EU sẽ bắt đầu cuộc họp kéo dài hai ngày của Hội đồng châu Âu tại Brussels. Tại cuộc họp này, các nhà lãnh đạo châu Âu được dự báo sẽ thúc đẩy thêm các biện pháp nhằm hạn chế hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU NGÀY CÀNG QUAN TRỌNG VỚI TRUNG QUỐC

Năm 2025, thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD, cho thấy sức mạnh của cỗ máy xuất khẩu nước này. Tuy nhiên, đằng sau con số kỷ lục là sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu để hỗ trợ nền kinh tế nội địa đang gặp nhiều khó khăn. Theo các nhà phân tích, điều này khiến Bắc Kinh không thể để mất quyền tiếp cận thị trường châu Âu rộng lớn và mang lại lợi nhuận khổng lồ.

Trên thực tế, xuất khẩu tăng nhanh sang châu Âu và nhiều thị trường khác phần nào phản ánh những điểm yếu của nền kinh tế Trung Quốc. Đáng chú ý nhất là tâm lý bi quan khiến nhiều người dân ngại chi tiêu, buộc các nhà sản xuất phải dựa vào thị trường nước ngoài.

Bên cạnh đó, trong những năm gần đây, khi Bắc Kinh ưu tiên phát triển ngành sản xuất tiên tiến, tình trạng dư thừa công suất đã lan từ các ngành truyền thống như xi măng sang những lĩnh vực có giá trị cao hơn như ô tô và dược phẩm. Châu Âu cũng đang cạnh tranh ở cả hai lĩnh vực này.

Theo Ủy ban châu Âu (EC), trong thập kỷ qua, thâm hụt thương mại của châu Âu với Trung Quốc đã tăng gấp hơn hai lần, lên mức tương đương khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày trong năm 2025. Tính theo khối lượng, mức thâm hụt còn tăng nhanh hơn, gấp hơn 5 lần trong cùng giai đoạn.

Xu hướng này vẫn tiếp diễn. Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc công bố ngày thứ Tư (14/10), xuất khẩu của Trung Quốc sang EU tính theo USD trong tháng 9 tăng 25,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Xu hướng bảo hộ thương mại của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump càng khiến thị trường châu Âu trở nên quan trọng hơn với Trung Quốc.

'Việc thị trường Mỹ ngày càng khó tiếp cận chỉ càng làm tăng giá trị của thị trường châu Âu. Đây là cơ hội ngắn ngủi mà châu Âu cần tận dụng một cách khôn ngoan', bà Elvire Fabry, Giám đốc chương trình thương mại và an ninh kinh tế tại viện nghiên cứu Jacques Delors có trụ sở ở Paris, nhận định với Wall Street Journal.

CHÂU ÂU CHUYỂN HƯỚNG SANG HẠN CHẾ HÀNG TRUNG QUỐC

Trước đây, để tái cân bằng quan hệ thương mại với Trung Quốc, giới chức châu Âu tìm cách mở rộng khả năng tiếp cận thị trường nước này cho doanh nghiệp trong khối. Tuy nhiên, hiện nay họ cho rằng cách làm đó chưa đủ để bù đắp những tác động bất lợi về kinh tế và chính trị từ lượng hàng nhập khẩu ngày càng lớn từ Trung Quốc.

'Tái cân bằng không còn là chuyện bán được nhiều hàng hơn cho Trung Quốc, mà là để Trung Quốc bán ít hàng hơn cho chúng tôi', ông Tomas Baert, cố vấn thương mại của Chủ tịch EC Ursula von der Leyen, phát biểu gần đây khi mô tả sự thay đổi trong cách tiếp cận với Trung Quốc của EU.

Theo kế hoạch mới nhất, EU sẽ áp hạn ngạch nhập khẩu xe lai sạc điện ở mức 350.000 chiếc trong năm đầu tiên, sau đó tăng 6% mỗi năm trong 3 năm tiếp theo. Theo nguồn tin hãng tin Bloomberg, biện pháp này có thể có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.

Tuần trước, Pháp và Đức đã đưa ra đề xuất chung nhằm giúp EU dễ dàng hơn trong việc áp dụng các biện pháp hạn chế hàng hóa Trung Quốc. Đây là bước đi đáng chú ý bởi hai nước từ lâu vẫn bất đồng về cách ứng phó với cạnh tranh từ Trung Quốc.

Theo các quan chức cấp cao Đức, đề xuất này nhằm trang bị cho EU một công cụ tương tự Điều 301 trong Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ, cho phép áp thuế quan hoặc các biện pháp trả đũa khác đối với những đối tác bị cho là có hành vi thương mại không công bằng.

Mỹ từng dùng công cụ này để áp thuế quan lên hàng hóa Trung Quốc từ năm 2018. Giới chức Đức cho rằng một công cụ tương tự có thể giúp EU khôi phục cân bằng trong quan hệ thương mại với Trung Quốc.

Theo một số quan chức EU, các nhà lãnh đạo châu Âu đã đồng ý xây dựng hai công cụ pháp lý mới. Công cụ thứ nhất là 'công cụ đa dạng hóa', nhằm giảm sự phụ thuộc của doanh nghiệp châu Âu vào một quốc gia duy nhất đối với nguồn đầu vào sản xuất. Công cụ thứ hai gồm các biện pháp hỗ trợ những ngành hoặc khu vực có thể trở thành mục tiêu trả đũa kinh tế của Trung Quốc hoặc các đối tác thương mại khác.

Dù vậy, Trung Quốc không phải nguồn gốc duy nhất của các vấn đề kinh tế tại châu Âu. Thủ tục hành chính phức tạp, chi phí năng lượng cao, cùng tình trạng thiếu đổi mới sáng tạo và thiếu đầu tư vào công nghệ tiên tiến cũng khiến năng lực cạnh tranh của khu vực này suy giảm.

Ngoài ra, người tiêu dùng châu Âu vẫn hưởng lợi từ ô tô giá rẻ và máy móc sản xuất tại Trung Quốc, dù nguy cơ mất thêm nhiều việc làm tại các nhà máy và trong toàn bộ chuỗi cung ứng có thể gây bất ổn về chính trị và xã hội.

Với Trung Quốc, việc nhượng bộ về xe lai sạc điện có thể giúp giảm bớt sức ép trong ngắn hạn. Tuy nhiên, trước cuộc họp của Hội đồng châu Âu, các quan chức và nhà ngoại giao EU cho rằng khối này vẫn sẽ theo đuổi các biện pháp cứng rắn hơn. Những biện pháp đó có thể mở rộng sang các lĩnh vực khác như hóa chất, nơi doanh nghiệp châu Âu đang gặp khó khăn khi cạnh tranh với hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc.

Thách thức đối với châu Âu lúc này là duy trì sự đoàn kết. Các cuộc bầu cử diễn ra trong những tháng tới, trong đó có bầu cử tại Pháp, có thể khiến các nước EU khó hành động thống nhất.

Theo ông Noah Barkin, nhà phân tích tại công ty nghiên cứu Rhodium Group ở Berlin, nếu Trung Quốc có biện pháp đáp trả cứng rắn, giới chức châu Âu cũng có thể trở nên thận trọng hơn.

'Dù châu Âu đoàn kết đến đâu vào lúc này, nếu Trung Quốc đáp trả cứng rắn, sự đoàn kết đó sẽ bị thử thách', ông Barkin nhận định.