Vụ sụp đổ ngân hàng Ueno: Bài học cho người tiêu dùng khi chọn nơi gửi tiền

Không đánh đồng sự tiện lợi của ngân hàng số với mức độ an toàn

Sự sụp đổ của Ueno Bank tại Paraguay không chỉ phơi bày những lỗ hổng trong quản trị ngân hàng và giám sát tài chính, mà còn đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn của các ngân hàng số đang phát triển nhanh.

Từ một công ty fintech thành lập năm 2021, Ueno nhanh chóng phát triển thành một trong những ngân hàng lớn tại Paraguay, thu hút hàng triệu khách hàng nhờ mô hình hoạt động dựa trên nền tảng công nghệ.

Ueno từng được xem là một phần trong câu chuyện hiện đại hóa nền kinh tế Paraguay. Ngân hàng này góp phần đưa những người lần đầu tiếp cận các dịch vụ tài chính chính thức, trong đó có nhiều người thuộc nhóm thu nhập thấp, tham gia vào hệ thống ngân hàng. Đây cũng là một phần của làn sóng fintech tại Mỹ Latinh, nơi các tổ chức tài chính mới đang thay đổi cách người dân tiếp cận tín dụng và thanh toán.

Sau khi sáp nhập Visión Banco năm 2024, Ueno vươn lên vị trí ngân hàng lớn thứ sáu Paraguay xét theo tiền gửi. Ngân hàng cũng mở rộng quan hệ với khu vực công, thu hút lượng tiền gửi lớn từ các tổ chức nhà nước. Theo số liệu được công bố trước đó, tiền gửi khu vực công đạt khoảng 5.000 tỷ guaraní, tương đương 869 triệu USD, vào cuối tháng 6/2026, chiếm khoảng 29% tổng tiền gửi.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh không đồng nghĩa với nền tảng tài chính vững chắc. Ngày 2/11/2026, Ngân hàng Trung ương Paraguay quyết định khởi động thủ tục xử lý Ueno sau khi phát hiện tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng giảm xuống dưới 50% mức tối thiểu theo quy định. Cơ quan quản lý cho biết tình trạng này được xác định sau quá trình điều chỉnh các báo cáo tài chính của ngân hàng.

Theo Reuters, việc ngân hàng bị đặt dưới sự kiểm soát của cơ quan quản lý khiến nhiều khách hàng tạm thời không thể tiếp cận tài khoản, gây gián đoạn hoạt động thanh toán của người dân và doanh nghiệp. Những nghi vấn về việc ngân hàng cho các doanh nghiệp có liên quan đến cổ đông kiểm soát vay vốn cũng làm dấy lên lo ngại về chất lượng quản trị và hoạt động giám sát.

Đáng chú ý, trước khi xảy ra sự việc, Ueno được xem là biểu tượng cho sự phát triển của ngân hàng số tại Paraguay. Mạng lưới khách hàng rộng, tốc độ mở rộng nhanh và khả năng cung cấp dịch vụ trực tuyến đã giúp ngân hàng tạo dựng vị thế trên thị trường. Nhưng chính sự phụ thuộc lớn của người dân và doanh nghiệp vào nền tảng này khiến hậu quả khi ngân hàng gặp sự cố trở nên nghiêm trọng hơn.

PGS.TS. Võ Đình Trí - Trường IPAG Business School Paris tại Pháp và giảng viên trường ĐH Kinh tế TP HCM nêu quan điểm, người tiêu dùng cần sử dụng các dịch vụ này cho những mục đích khác nhau, thay vì xem một ngân hàng hay nền tảng tài chính có thể đáp ứng mọi nhu cầu.

Ông ví việc lựa chọn dịch vụ tài chính giống như người đầu bếp sở hữu một bộ dao gồm nhiều loại khác nhau, mỗi loại có công dụng riêng. Neobank phù hợp hơn với những giao dịch thanh toán giá trị nhỏ, hoạt động trading hoặc thử nghiệm các sản phẩm và dịch vụ mới, chẳng hạn những sản phẩm gắn với tiền mã hóa.

Trong khi đó, đối với khoản tiền quan trọng và có kế hoạch nắm giữ lâu dài, người tiêu dùng vẫn nên ưu tiên những ngân hàng có nền tảng hoạt động lâu năm, năng lực tài chính vững chắc và khả năng phục vụ khách hàng trực tiếp, ngay cả khi chi phí dịch vụ cao hơn.

Quan điểm này đặt ra một nguyên tắc: sự tiện lợi trong giao dịch không nên được xem là tiêu chí duy nhất khi lựa chọn nơi giữ tiền. Một ứng dụng có giao diện tốt, chuyển tiền nhanh hay nhiều tính năng mới không đồng nghĩa với việc tổ chức đứng sau có khả năng quản trị rủi ro tốt.

Bảo vệ tiền gửi: Đừng để sự tiện lợi tạo ra rủi ro tập trung

Một vấn đề khác được phơi bày từ vụ Ueno là mức độ phụ thuộc của người tiêu dùng vào một tổ chức tài chính duy nhất. Khi ngân hàng gặp sự cố, thiệt hại không chỉ nằm ở số dư tài khoản mà còn ảnh hưởng đến khả năng thanh toán, kinh doanh và chi tiêu hằng ngày.

Theo Reuters, Ueno có khoảng 3 triệu khách hàng trên tổng dân số 6,5 triệu người Paraguay. Ngân hàng này còn trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống thanh toán, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ. Nhiều hộ kinh doanh sử dụng nền tảng của Ueno để nhận tiền và thực hiện giao dịch. Vì vậy, khi ngân hàng bị đặt dưới sự kiểm soát của cơ quan quản lý, hoạt động của một bộ phận doanh nghiệp cũng bị gián đoạn.

Điều đáng chú ý là Ueno không chỉ phục vụ người dân thông qua ứng dụng. Ngân hàng này từng phát triển cả mạng lưới chi nhánh vật lý, đồng thời mở rộng sang các hoạt động tài trợ thể thao, doanh nghiệp và sự kiện. Điều đó cho thấy sự hiện diện của các điểm giao dịch trực tiếp cũng không thể thay thế việc kiểm soát chất lượng tài sản, quản trị vốn và giám sát hoạt động cho vay.

Theo thông tin từ Ngân hàng Trung ương Paraguay, việc xử lý Ueno được thực hiện theo Luật số 2334/03 về bảo đảm tiền gửi và xử lý các tổ chức trung gian tài chính. Cơ chế bảo hiểm tiền gửi của Paraguay bảo vệ tối đa 75 lần mức lương tối thiểu, tương đương khoảng 228,3 triệu guaraní, hay gần 38.000 USD cho mỗi người gửi tiền tại một tổ chức.

Ngày 5/11, cơ quan này thông báo bắt đầu chi trả bảo hiểm tiền gửi theo từng nhóm. Trong giai đoạn đầu, những khách hàng có tổng tiền gửi không quá 10 triệu guaraní, không có khoản nợ tại Ueno và có tài khoản tại ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác sẽ được nhận toàn bộ số tiền gửi. Những trường hợp còn lại sẽ được thông báo về lộ trình thanh toán tiếp theo.

Một nghiên cứu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố tháng 9/2026, trước khi Ueno bị xử lý, từng đánh giá hệ thống tài chính Paraguay nhìn chung có thanh khoản tốt, sinh lời và được trang bị vốn tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, IMF cũng lưu ý tốc độ tăng trưởng tín dụng tiêu dùng nhanh nhờ số hóa và mở rộng khả năng tiếp cận tài chính có thể tạo ra những điểm dễ tổn thương cần được theo dõi.

Như vậy, vấn đề không nằm ở việc người tiêu dùng nên quay lưng với ngân hàng số hay fintech. Công nghệ vẫn có vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính và tạo ra những sản phẩm mới. Nhưng sự phát triển của công nghệ cần đi cùng với năng lực quản trị rủi ro, minh bạch tài chính và cơ chế bảo vệ khách hàng.

Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) lưu ý, sự phát triển của các sản phẩm tài chính số đang tạo ra khoảng trống nhất định trong cơ chế bảo vệ người tiêu dùng. Trong khi tiền gửi tại các tổ chức tín dụng thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi theo quy định, các sản phẩm như ví điện tử, thẻ trả trước và một số dịch vụ tài chính do công ty fintech cung cấp hiện chưa có cơ chế bảo vệ tương ứng.

Theo cơ quan này, người sử dụng dịch vụ cần được cung cấp thông tin minh bạch về việc sản phẩm có thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi hay không, giới hạn bảo hiểm và điều kiện áp dụng. Các đơn vị cung cấp dịch vụ tài chính số cũng cần công khai rõ ràng thông tin này trên ứng dụng, website và tài liệu giao dịch.

Bảo hiểm tiền gửi là một lớp bảo vệ quan trọng, nhưng không đồng nghĩa người gửi tiền có thể chủ quan. Người tiêu dùng cần tìm hiểu giới hạn bảo hiểm, điều kiện được chi trả và thời gian xử lý khi ngân hàng mất khả năng hoạt động. Đặc biệt, số dư vượt giới hạn bảo hiểm có thể phải chờ quá trình xử lý tài sản và thanh toán theo quy định, thay vì được hoàn trả ngay lập tức.

Ở Mỹ, Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) cũng đưa ra cảnh báo tương tự đối với các ứng dụng tài chính của bên thứ ba. Cơ quan này nhấn mạnh người tiêu dùng cần xác định tổ chức ngân hàng thực sự nắm giữ tiền của mình, thay vì chỉ dựa vào thương hiệu hoặc ứng dụng đang sử dụng. Một công ty fintech có thể hợp tác với ngân hàng được bảo hiểm nhưng bản thân công ty fintech không phải là tổ chức được bảo hiểm tiền gửi.

Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Paraguay khuyến cáo người gửi tiền chỉ tiếp nhận thông tin qua các kênh chính thức, lưu giữ chứng từ tài khoản và tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã PIN hay OTP cho bên thứ ba.