Xử phạt giao dịch 'chui': Hiệu lệnh nắn dòng vốn tài sản mã hóa

Xử phạt giao dịch 'chui': Hiệu lệnh nắn dòng vốn tài sản mã hóaNgọc Thu-28/09/2026 15:30 (GMT+7)(VNF) - Chuyên gia cho rằng các biện pháp xử phạt đầu tiên có thể tạo ra “xung đột và né tránh” trong ngắn hạn nhưng lại là “phát súng khởi đầu” cho quá trình dịch chuyển dòng vốn trên thị trường tài sản mã hoá vào khu vực chính thức.Việt Nam đang đứng trước bước chuyển quan trọng trong quá trình đưa thị trường tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý chính thức. Khi các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (CASP) trong nước được cấp phép và các chế tài đối với giao dịch ngoài hệ thống bắt đầu có hiệu lực, hành vi nhà đầu tư và dòng tiền có thể thay đổi đáng kể.Tiến sĩ Haji Suleman AliTheo Tiến sĩ Haji Suleman Ali, giảng viên ngành Kinh tế số, Đại học RMIT Việt Nam, các biện pháp xử phạt đầu tiên có thể tạo ra “động chạm và né tránh” trong ngắn hạn, nhưng nếu được thực thi nhất quán, đây có thể trở thành “phát súng khởi đầu” cho quá trình dịch chuyển dòng vốn trên thị trường tài sản mã hoá vào khu vực chính thức.Dòng tiền sẽ bắt đầu phân hóaViệt Nam là một trong những thị trường tài sản số sôi động trên thế giới, với ước tính khoảng 17-21 triệu người sở hữu tài sản số, tương đương khoảng 20% dân số. Tổng giá trị giao dịch hằng năm được ước tính vượt 200 tỷ USD. Tuy nhiên, hơn 80% giao dịch bán lẻ hiện diễn ra trên các sàn tập trung ở nước ngoài như Binance và Bybit.Theo ông Ali, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ và Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 đã tạo ra thay đổi căn bản khi thiết lập cơ chế thí điểm kéo dài 5 năm, với tối đa 5 tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trong nước được cấp phép.Điều này có thể tác động trực tiếp đến hành vi nhà đầu tư. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam cho thấy quyết định tham gia thị trường tài sản số chịu ảnh hưởng mạnh bởi thái độ, niềm tin cá nhân và mức độ hiểu biết tài chính chủ quan.Việc các CASP trong nước được tích hợp với hệ thống ngân hàng thương mại có thể nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, đồng thời tăng cảm nhận về khả năng kiểm soát giao dịch. Theo chuyên gia RMIT, điều này có thể thúc đẩy nhóm nhà đầu tư cá nhân thận trọng và nhà đầu tư tổ chức, vốn quan tâm nhiều hơn đến bảo vệ pháp lý, thanh khoản VND và các tiêu chuẩn bảo vệ nhà đầu tư.Tuy nhiên, dòng vốn khó dịch chuyển đồng loạt. Ông Ali lưu ý rằng hiểu biết tài chính thực chất có thể khuyến khích sự thận trọng, nhưng việc tự đánh giá quá cao năng lực số có thể khiến nhà đầu tư tự tin quá mức và giao dịch bốc đồng.Do đó, việc đưa hoạt động giao dịch về các nền tảng trong nước có thể tạo ra sự phân hóa trong hành vi nhà đầu tư: dòng vốn tuân thủ quy định sẽ dịch chuyển về các nền tảng trong nước, trong khi những nhà giao dịch mang tính đầu cơ cao hoặc theo đuổi lợi suất cao có thể tiếp tục duy trì hoạt động trên các nền tảng nước ngoài trong giai đoạn đầu.Ởgóc độ hệ thống, việc đưa dòng vốn trong khu vực “xám” vào nền kinh tế chính thức có thể tạo cơ sở thuế ổn định và hạn chế dòng vốn khó theo dõi chảy ra nước ngoài. Ông Ali dẫn ví dụ, mức thu 0,1% trên giá trị giao dịch có thể mang lại tới 800 triệu USD mỗi năm.Khoảng trống trước “án phạt đầu tiên”Nghị định số 284/2026 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa đã có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Theo đó, cá nhân vi phạm có thể bị phạt tối đa 100 triệu đồng, trong khi mức phạt đối với tổ chức lên tới 200 triệu đồng. Nhà đầu tư cá nhân trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép có thể bị phạt từ 30-50 triệu đồng.Tuy nhiên, dù các quy định đã có hiệu lực, ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, lưu ý rằng quy định này chỉ bắt đầu được áp dụng khi Việt Nam có sàn giao dịch tài sản mã hóa chính thức được Bộ Tài chính cấp phép. Trường hợp đến thời điểm Nghị định 284/2026 có hiệu lực nhưng chưa có tổ chức cung cấp dịch vụtài sản mã hóađược cấp phép, nhà đầu tư chưa bị áp dụng mức xử phạt nêu trên.Khoảng cách giữa việc doanh nghiệp được chấp thuận về nguyên tắc và thời điểm sàn có thể chính thức vận hành đang tạo ra một “khoảng trống” đáng chú ý trên thị trường.Theo ông Ali, khoảng thời gian chuyển tiếp này đang tạo ra những tác động khác nhau đối với nhà đầu tư, doanh nghiệp và thị trường. Với nhà đầu tư, khi chưa có nền tảng trong nước chính thức vận hành, tình trạng thiếu rõ ràng về pháp lý vẫn tồn tại và nhà đầu tư có thể tiếp xúc với các sàn nước ngoài không được giám sát trực tiếp hoặc các mô hình lừa đảo.Với doanh nghiệp, yêu cầu vốn 10.000 tỷ đồng trở thành một “cổng kiểm soát” nghiêm ngặt. Để đáp ứng các yêu cầu về công nghệ, thanh khoản và quản trị, doanh nghiệp trong nước có thể cần liên doanh hoặc hợp tác chiến lược với các đối tác hạ tầng, công nghệ quốc tế.Còn với toàn thị trường, giai đoạn chuyển tiếp có thể làm chậm quá trình đưa hoạt động vào khuôn khổ, nhưng cũng là cơ chế sàng lọc nhằm giảm nguy cơ sự cố kỹ thuật hoặc tài chính mang tính hệ thống, bảo đảm chỉ những tổ chức có năng lực và nền tảng tài chính phù hợp mới tham gia xây dựng hạ tầng thị trường tài sản số của Việt Nam.“Phát súng” mở đầu thị trường mớiKhi các biện pháp thực thi được kích hoạt, ông Ali cho rằng phản ứng của thị trường có thể trải qua hai giai đoạn rõ rệt. Trong ngắn hạn, thị trường có thể xuất hiện “xung đột và né tránh”. Bất định về quy định và các cú sốc từ hoạt động thực thi có thể kích hoạt “affect heuristic”, tức xu hướng dựa vào phản ứng hoặc cảm xúc tức thời để đưa ra quyết định.Các biện pháp xử phạt ban đầu có khả năng thúc đẩy dòng vốn tạm thời chuyển sang các ví tự lưu ký, các kênh tiền mặt ngang hàng hoặc các giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) nhằm né tránh sự giám sát ngay lập tức.Trong trung và dài hạn, khi hoạt động thực thi của Nhà nước cho thấy tính nhất quán và các nền tảng trong nước được cấp phép thiết lập thanh khoản VND vững chắc, cũng như tích hợp với hệ thống ngân hàng, hoạt động thực thi sẽ đóng vai trò như một “phát súng khởi đầu”.Nguồn vốn của nhà đầu tư cá nhân phổ thông và nhà đầu tư tổ chức sẽ dần dịch chuyển sang các sàn giao dịch được quản lý, đẩy hoạt động giao dịch ngoài nền tảng và không được cấp phép vào những phân khúc có rủi ro cao, thanh khoản thấp, qua đó đạt được các mục tiêu chính sách cốt lõi.Sau khi các biện pháp thực thi được áp dụng đầy đủ, hệ sinh thái tài sản số có thể chuyển từ hoạt động đầu cơ chủ yếu do nhà đầu tư cá nhân dẫn dắt sang thị trường có nền tảng thể chế rõ hơn, gắn với chuẩn mực kế toán và cơ chế khấu trừ thuế.Theo ông Ali, hai xu hướng cấu trúc thị trường có thể xuất hiện. Thứ nhất là cấu trúc thị trường hai tầng: các sàn trong nước được cấp phép đảm nhận vai trò kết nối tiền pháp định với tài sản mã hóa và triển khai các hoạt động mã hóa tài sản thực (RWA) theo quy định, trong khi DeFi không lưu ký chủ yếu phục vụ nhóm người dùng am hiểu công nghệ. Thứ hai là sự tham gia của ngân hàng vào hoạt động lưu ký và việc thực hiện nghĩa vụ thuế sẽ thúc đẩy quá trình thể chế hóa thị trường.Để đánh giá chính sách có thực sự “nắn dòng” thị trường, theo ông Ali, cơ quan quản lý có thể theo dõi bốn nhóm chỉ số: tỷ lệ thu hút giao dịch vào các nền tảng trong nước; nguồn thu thuế thực tế; mức giảm của các vụ lừa đảo và thiệt hại đối với nhà đầu tư; và mức độ tuân thủ các chuẩn mực quốc tế như Travel Rule có được cải thiện, đi cùng với sự gia tăng của dòng vốn tổ chức nước ngoài vào các hoạt động tài sản số tuân thủ quy định.Tài sản số có thể được trưng dụng: Dự thảo luật mới đề xuất những gì?Tài sản số có thể được trưng dụng: Dự thảo luật mới đề xuất những gì?Tài chính(VNF) - Tài sản số, hạ tầng số, hạ tầng viễn thông và hạ tầng thông tin đang được đề xuất bổ sung vào nhóm tài sản Nhà nước có thể trưng dụng trong những trường hợp đặc biệt.