Bảo hiểm thất nghiệp chuyển từ hỗ trợ thụ động sang kết nối việc làm chủ động

Sau 17 năm triển khai, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ hỗ trợ người lao động trong thời gian mất việc mà ngày càng trở thành công cụ kết nối việc làm, đào tạo kỹ năng và cung cấp dữ liệu phục vụ điều tiết thị trường lao động.

Sau 17 năm triển khai, chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã thực sự đi vào cuộc sống, mang lại hiệu quả thiết thực cho người lao động, người sử dụng lao động, thị trường lao động, đặc biệt là đối với công tác an sinh xã hội. Nếu như năm 2009, cả nước có khoảng 5,9 triệu người tham gia BHTN; đến tháng 5/2026 đã tăng lên khoảng 17,05 triệu người - qua đó cho thấy người lao động và người sử dụng lao động ngày càng quan tâm và tham gia vào chính sách này.

Bên cạnh đó, số người được hưởng trợ cấp thất nghiệp cũng rất lớn. Khoản trợ cấp này đã góp phần hỗ trợ người lao động trong thời gian mất việc làm, không có thu nhập, giúp họ giảm bớt khó khăn về kinh tế và ổn định cuộc sống. Đáng chú ý, lao động thất nghiệp còn được tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và được đóng BHYT, giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn và sớm quay trở lại thị trường lao động.

Theo ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), Việt Nam là quốc gia thứ 79 trên thế giới và là nước thứ hai trong khu vực ASEAN triển khai bảo hiểm thất nghiệp.

Thời gian qua, hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm trên cả nước đã đẩy mạnh tư vấn, giới thiệu việc làm bằng nhiều hình thức và miễn phí cho người lao động. Qua quá trình tiếp nhận, tư vấn, các trung tâm cũng nắm bắt tình trạng của từng người thất nghiệp, tạo nguồn dữ liệu phục vụ phân tích thị trường lao động. Trên cơ sở thông tin về trình độ, kỹ năng và nhu cầu, cán bộ trung tâm có thể tư vấn người lao động học nghề, chuyển đổi nghề hoặc tìm vị trí phù hợp hơn.

Ông Trung cho rằng bảo hiểm thất nghiệp vì vậy cần được nhìn nhận không chỉ là chính sách an sinh mà còn là công cụ hỗ trợ phát triển thị trường lao động và nguồn nhân lực. Khi có thông tin đầy đủ, chính xác, cơ quan quản lý có thể nhận diện biến động của thị trường, từ đó xây dựng chính sách phù hợp hơn về đào tạo và sử dụng nhân lực.

Từ thực tế tại Hà Nội, ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho biết các đơn vị đang chuyển dần từ cách tiếp cận chủ yếu chi trả trợ cấp thất nghiệp sang tăng cường tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề và kết nối việc làm.

Mục tiêu là xây dựng cơ sở dữ liệu bám sát thị trường, phản ánh biến động về ngành nghề, nhu cầu tuyển dụng và tình hình cắt giảm lao động.

Trong quá trình tư vấn, người lao động được phân luồng ngay từ đầu để xác định nhu cầu: tiếp tục tìm việc, chuyển đổi nghề nghiệp hay tham gia đào tạo, nâng cao kỹ năng. Với người có nhu cầu sớm trở lại thị trường lao động, cán bộ có thể tư vấn chuyên sâu để kết nối với công việc phù hợp, thay vì chỉ tập trung hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Các hình thức kết nối việc làm cũng ngày càng đa dạng, từ tư vấn thường xuyên, phiên giao dịch việc làm định kỳ, phiên chuyên đề theo nhóm lao động hoặc ngành nghề đến giao dịch việc làm trực tuyến kết nối với các tỉnh, thành phố. Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiếp nhận hồ sơ, tư vấn trực tuyến, cung cấp thông tin việc làm và kết nối người lao động với doanh nghiệp.

Theo ông Thành, việc cung cấp và điều phối thông tin thị trường lao động được thực hiện qua bốn bước: thu thập thông tin cung - cầu; tổng hợp, phân tích dữ liệu theo trình độ, kỹ năng và vị trí việc làm; tổ chức tư vấn, giới thiệu, kết nối việc làm; xây dựng các sản phẩm thông tin phục vụ người lao động, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan.

Tuy nhiên, dữ liệu thị trường lao động vẫn chưa được liên thông đầy đủ giữa các cơ quan, đơn vị, trong khi tốc độ cập nhật chưa theo kịp biến động thực tế. Điều này có thể khiến cảnh báo về ngành thiếu lao động, ngành có xu hướng cắt giảm nhân lực hoặc nhóm ngành có nhu cầu tuyển dụng lớn bị chậm.

Hai chuyên gia cho rằng cần chuyển từ kết nối đơn thuần sang điều tiết chủ động trong cung ứng thông tin thị trường lao động; đồng thời nâng cao năng lực phân tích, dự báo, từng bước hướng tới dài hạn để chủ động trước biến động về công nghệ, kinh tế và nhu cầu nhân lực.

Đồng thời, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng ứng dụng công nghệ và mở rộng các kênh số để người lao động, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn.

Ông Trung nhấn mạnh thông tin thị trường lao động có vai trò đặc biệt quan trọng trong điều phối thị trường. Nếu không nắm chắc đối tượng, không biết thị trường cần gì và người lao động đang có gì, việc xây dựng, thực thi chính sách sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn.