Phần lớn pin lithium được sử dụng trong các dự án được sản xuất tại Trung Quốc, nhưng các nhà đầu tư chủ yếu đến từ Bulgaria và các quốc gia châu Âu khác.
Bulgaria bùng nổ pin lưu trữ: Từ con số 0 trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới
Vneconomy
· 8 giờ trước
Chỉ trong chưa đầy hai năm, Bulgaria đã đưa công suất lưu trữ điện bằng pin lên gần một phần tư tổng công suất điện lắp đặt, nhờ dòng vốn gần 3 tỷ euro. Sự bùng nổ này đang biến Bulgaria thành một trung tâm lưu trữ năng lượng mới của khu vực, đồng thời đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình và tác động tới các nguồn điện truyền thống…
Ngành năng lượng quốc tế đang chứng kiến một trường hợp đặc biệt tại Bulgaria, quốc gia chỉ có khoảng 6,4 triệu dân nhưng hiện sở hữu một trong những tỷ lệ công suất lưu trữ bằng pin trên tổng công suất điện cao nhất thế giới, vượt qua những thị trường lớn như California, Đức và Trung Quốc.
Theo Capital, sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi khoảng 700 triệu euro vốn hỗ trợ từ Liên minh châu Âu (EU) cùng khoảng 2 tỷ euro vốn đầu tư tư nhân. Chỉ trong vòng chưa đầy hai năm, Bulgaria đã chuyển từ một thị trường gần như không có hệ thống lưu trữ pin thành một trong những điểm nóng của lĩnh vực này tại châu Âu.
TỪ CON SỐ 0 ĐẾN 5,7 GW CÔNG SUẤT LƯU TRỮ
Quy mô phát triển của thị trường pin tại Bulgaria đã vượt xa những dự báo được đưa ra trước đó.
Tháng 1/2026, báo cáo của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember ước tính tổng công suất lưu trữ bằng pin của Bulgaria, bao gồm cả các dự án đang vận hành và đang trong quá trình triển khai, ở mức 1,66 GW.
Chỉ 8 tháng sau, con số này đã tăng hơn ba lần lên 5,4 GW, theo dữ liệu của ENTSO-E. Bộ Năng lượng Bulgaria cho biết công suất đã đạt 5,7 GW.
Hai năm trước, không ai tưởng tượng rằng chúng tôi sẽ có được thậm chí một nửa công suất này.
Stanchev đã xây dựng một trong những danh sách toàn diện nhất về các dự án lưu trữ bằng pin tại Bulgaria, trong bối cảnh quốc gia này chưa có một cơ sở dữ liệu chính thức và công khai về toàn bộ thị trường.
Làn sóng đầu tư ban đầu được thúc đẩy bởi Quỹ phục hồi Next Generation EU và các chương trình RESTORE sau đó. Tổng cộng, khoảng 700 triệu euro đã được phê duyệt để hỗ trợ 113 dự án.
Tuy nhiên, vốn tư nhân mới là nguồn lực lớn hơn. Theo ước tính của Stanchev, đầu tư tư nhân vào các dự án pin đạt khoảng 2 tỷ euro, gần gấp ba lần nguồn vốn hỗ trợ từ EU.
Quy mô phát triển này đặc biệt đáng chú ý nếu đặt trong tương quan với tổng hệ thống điện của Bulgaria. Công suất lưu trữ bằng pin hiện tương đương gần một phần tư tổng công suất điện lắp đặt, đưa nước này vào nhóm những thị trường có mức độ thâm nhập lưu trữ năng lượng bằng pin cao nhất thế giới.
BIẾN ĐIỆN MẶT TRỜI GIÁ RẺ THÀNH NGUỒN DOANH THU
Sự bùng nổ của hệ thống pin diễn ra song song với tốc độ mở rộng nhanh của điện mặt trời tại Bulgaria.
Theo dữ liệu ENTSO-E, công suất điện mặt trời của Bulgaria đã tăng hơn bốn lần trong giai đoạn 2022-2026. Khi sản lượng điện mặt trời tăng mạnh vào những giờ giữa ngày, giá điện có xu hướng giảm sâu, thậm chí xuống mức âm vào những thời điểm nguồn cung vượt nhu cầu. Đây chính là khoảng thời gian các hệ thống pin phát huy giá trị kinh tế.
Các nhà vận hành có thể mua điện với giá thấp vào ban ngày, tích trữ trong pin và bán lại vào buổi tối, khi sản lượng điện mặt trời giảm nhưng nhu cầu tiêu thụ và giá điện tăng lên.
Mô hình này đã giúp Bulgaria tận dụng tốt hơn nguồn điện tái tạo trong nước, đồng thời tăng khả năng xuất khẩu điện sang các thị trường lân cận.
Romania là điểm đến xuất khẩu quan trọng của Bulgaria. Trong mùa hè vừa qua, Romania chịu ảnh hưởng nặng nề của tình trạng hạn hán dọc sông Danube, khiến nước này phải giảm công suất điện hạt nhân và thủy điện.
Bulgaria, vốn là quốc gia xuất khẩu điện ròng trong nhiều năm, nhờ đó đang nổi lên như một trung tâm lưu trữ năng lượng của khu vực. Công suất lưu trữ đang vận hành tại Bulgaria hiện lớn hơn tổng công suất lưu trữ của Hy Lạp và Romania cộng lại.
Tác động tới giá điện cũng đã bắt đầu xuất hiện, dù chưa thể xác định chính xác tỷ trọng đóng góp của hệ thống pin.
Theo ông Stanchev, từ ngày 1 đến 16/8, giá điện giao ngay bình quân cho ngày hôm sau tại Bulgaria là 132,2 euro/MWh, thấp hơn gần 14 euro so với Romania. Trước đây, giá điện của hai nước gần như tương đương.
Sự khác biệt chủ yếu xuất hiện trong những giờ buổi tối, khi hệ thống pin giải phóng lượng điện đã tích trữ từ ban ngày.
Đối với các hộ gia đình Bulgaria, tác động này chưa thể hiện trực tiếp trên hóa đơn bởi giá điện bán lẻ vẫn do Nhà nước quy định. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghiệp đã được hưởng lợi từ mức giá điện thấp hơn.
Ngoài tác động tới giá điện, hệ thống lưu trữ còn giúp tăng độ ổn định của lưới điện trong nước và khu vực, đồng thời tạo thêm doanh thu từ xuất khẩu điện và nguồn thu thuế tiềm năng từ lợi nhuận của các doanh nghiệp.
BÙNG NỔ PIN VÀ BÀI TOÁN TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG ĐIỆN
Tuy nhiên, tốc độ phát triển kỷ lục của hệ thống lưu trữ cũng đang đặt ra những vấn đề mới đối với thị trường điện Bulgaria.
Ông Kaloyan Staykov, Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Quản lý Năng lượng Bulgaria, cho rằng những con số kỷ lục cần được nhìn nhận thận trọng, bởi tác động đầy đủ của làn sóng đầu tư pin trong cả năm vẫn chưa được kiểm chứng.
Một trong những vấn đề đáng chú ý là tác động đối với các nguồn phát điện truyền thống.
Khi giá điện trong giờ cao điểm buổi tối giảm xuống, các nguồn phát điện từng có lợi nhuận cao trong những giờ đó phải bù đắp cho dòng doanh thu thấp hơn, qua đó đẩy giá điện nền lên.
Điều này cho thấy pin lưu trữ không chỉ bổ sung một công nghệ mới vào hệ thống điện mà còn có thể làm thay đổi cấu trúc doanh thu của các nhà máy điện truyền thống.
Bulgaria hiện đang đứng trước một quá trình chuyển dịch năng lượng phức tạp. Quốc gia này từng bước giảm phụ thuộc vào than đá, trong đó có kế hoạch tiến tới chấm dứt khai thác than. Đồng thời, Bulgaria đang phục hồi nhà máy thủy điện tích năng quy mô lớn Chaira và có kế hoạch xây dựng thêm hai lò phản ứng hạt nhân tại Nhà máy điện hạt nhân Kozloduy.
Trong khi chiến lược năng lượng quốc gia được xây dựng cho tầm nhìn dài hạn, dòng vốn tư nhân lại đang thúc đẩy thay đổi với tốc độ nhanh hơn.
Theo Staykov, đầu tư vào pin đang vượt ra ngoài những dự báo trước đây về diện mạo của ngành năng lượng trong 10-20 năm tới. Vai trò của các chiến lược quốc gia vì vậy có xu hướng chuyển từ 'dẫn dắt' sang 'đi theo' những thay đổi do thị trường tạo ra.
Một vấn đề khác là nguy cơ 'tự ăn thị trường' (cannibalization). Khi ngày càng nhiều hệ thống pin cùng kết nối vào lưới điện, doanh thu trên mỗi đơn vị công suất có thể giảm bởi các dự án bắt đầu cạnh tranh với chính nhau.
Theo Staykov và Stanchev, việc phát triển các dịch vụ phụ trợ sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tương lai của thị trường. Các dịch vụ này cho phép hệ thống pin không chỉ mua điện giá thấp và bán điện giá cao mà còn cung cấp điện hoặc công suất để hỗ trợ ổn định lưới điện.
Nếu cơ chế này được triển khai, nó có thể mở thêm nguồn doanh thu cho các dự án lưu trữ và giảm bớt nguy cơ thị trường pin tự làm suy giảm biên lợi nhuận của chính mình.
Tiềm năng mở rộng vẫn còn lớn. Cựu nghị sĩ và cựu Bộ trưởng Năng lượng Delyan Dobrev cho biết ông đang chứng kiến các cuộc đàm phán ở giai đoạn nâng cao với Tesla về một tổ hợp pin mới mà ông mô tả có thể nằm trong số những tổ hợp lớn nhất châu Âu.
Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng hiện nay là lưới điện và thị trường Bulgaria có thể tiếp nhận thêm bao nhiêu công suất lưu trữ trong ngắn hạn.
'Năm nay chúng tôi đã tận dụng được tình hình, mặc dù không ai có thể dự đoán thị trường sẽ như thế nào vào mùa thu này hoặc trong ba năm tới', Staykov nói.
Sự phát triển của Bulgaria cho thấy lưu trữ năng lượng đang chuyển từ một công nghệ hỗ trợ cho năng lượng tái tạo thành một cấu phần quan trọng của thị trường điện. Nhưng khi tốc độ đầu tư vượt xa những dự báo trước đây, bài toán tiếp theo không chỉ là xây dựng thêm bao nhiêu pin, mà là làm thế nào để tích hợp lượng công suất mới này vào một hệ thống điện đang thay đổi nhanh chóng.