Các nước Trung Á muốn thành lập 'Vành đai khí đốt' 5 tỷ USD để đảm bảo an ninh năng lượng

Một mạng lưới khí đốt trị giá 5 tỷ USD đang được đề xuất có thể giúp 5 quốc gia Trung Á chia sẻ nguồn cung và đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong mùa đông...

Trang Euronews cho biết dự án mang tên "Vành đai Khí đốt" (Gas Ring) này sẽ kết nối các đường ống dẫn khí hiện có với các đường ống mới, nhưng các vấn đề về tài chính và thỏa thuận giữa các chính phủ vẫn cần được hoàn thiện.

Đề xuất trên đã được thảo luận tại Diễn đàn Dầu khí Trung Á lần thứ hai diễn ra ở Tashkent mới đây. Theo nội dung đề xuất, Vành đai khí đốt Trung Á sẽ kết nối Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan thông qua hơn 3.000 km đường ống dẫn khí được xây mới hoặc nâng cấp.

LỢI ÍCH CỦA MẠNG LƯỚI KHÍ ĐỐT CHUNG ĐỐI VỚI 5 QUỐC GIA

Chuyên gia năng lượng người Kazakhstan, ông Askar Ismailov, là người đầu tiên đưa ra ý tưởng này tại kỳ diễn đàn đầu tiên vào năm 2025.

Theo ước tính của ông Ismailov, cơ sở hạ tầng cốt lõi sẽ tiêu tốn 5 tỷ USD, trong đó 2 tỷ USD dành cho xây dựng mới và 3 tỷ USD dành cho hiện đại hóa và chuyển đổi số. Ông cho biết mạng lưới này có khả năng vận chuyển khoảng 20 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm.

Đề xuất này phản ánh sự khác biệt về trữ lượng khí đốt, cơ sở hạ tầng và nhu cầu tiêu thụ giữa các quốc gia Trung Á. Turkmenistan, với trữ lượng dồi dào, có thể tiếp cận thêm khách hàng trong khu vực, trong khi các quốc gia khác sẽ có thêm nhiều lựa chọn về nguồn cung.

Hiện tại, ông Ismailov đang làm cố vấn cho Trung tâm Khí đốt Toàn cầu (GGC) - một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Geneva, quy tụ các nhà điều hành và chuyên gia trong ngành khí đốt. Tổ chức này đang tích cực tham gia thúc đẩy đề xuất nêu trên.

Bà Valerie Ducrot, Giám đốc điều hành của GGC, nói với Euronews: "Dự án Vành đai Khí đốt là một sáng kiến rất thú vị, bởi sáng kiến này sẽ giúp tăng cường an ninh nguồn cung cho tất cả các quốc gia tham gia'.

Uzbekistan vừa là nhà sản xuất vừa là quốc gia tiêu thụ khí đốt lớn, với nhu cầu tăng cao trong mùa đông. Kazakhstan cũng sản xuất khí đốt, nhưng phần lớn trữ lượng lại nằm ở phía Tây, cách xa các trung tâm dân cư lớn.

Kyrgyzstan phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu, trong khi Tajikistan sản xuất phần lớn điện năng từ thủy điện nhưng vẫn phải nhập khẩu khí đốt. Theo Bộ Năng lượng Tajikistan, trong nửa đầu năm 2026, quốc gia này đã nhập khẩu 126,4 triệu mét khối khí đốt từ Uzbekistan.

Các quốc gia này hiện đã thực hiện giao dịch khí đốt xuyên biên giới. Mô hình "vòng tròn" được đề xuất sẽ tận dụng các kết nối sẵn có, đồng thời bổ sung thêm các đoạn đường ống mới và nâng cấp hệ thống hiện tại để tạo điều kiện cho dòng chảy khí đốt linh hoạt hơn.

Ông Assylbek Jakiyev, Chủ tịch PetroCouncil Kazakhstan, một hiệp hội ngành dầu khí, cho biết: "Khi Uzbekistan hoặc các quốc gia Trung Á khác như Kyrgyzstan hay Tajikistan cần thêm khí đốt trong mùa đông, chúng ta có thể vận hành theo cơ chế dòng chảy ngược". Đây là một cơ chế tiềm năng, chưa phải là một thỏa thuận vận hành chính thức đã được thống nhất.

TỪ ĐỀ XUẤT ĐẾN ĐẦU TƯ

Ông Ismailov cho biết, tập đoàn dầu khí quốc gia Uzbekistan là Uzbekneftegaz đã bày tỏ sự quan tâm sau các cuộc thảo luận sơ bộ về đề xuất Vành đai khí đốt. Ông cho biết thêm, vào tháng 5 năm nay, GGC đã ký biên bản ghi nhớ với chính quyền Karakalpakstan, một nước cộng hòa tự trị thuộc Uzbekistan. Ông cũng đề cập đến các cuộc thảo luận với những nhà đầu tư tiềm năng từ Trung Quốc và Trung Đông.

Ngoài vấn đề tài chính, dự án này còn đòi hỏi các thỏa thuận về khối lượng cung ứng, quy định quá cảnh và cách thức vận hành các đường ống liên kết, bao gồm cả việc xác định những đoạn đường ống nào có thể truyền dẫn khí đốt theo cả hai chiều.

Hiện chưa có thông tin công khai về cấu trúc tài chính cuối cùng, thỏa thuận giữa chính phủ của 5 quốc gia, hay lộ trình xây dựng cụ thể. Các số liệu về chi phí dự kiến và công suất vẫn chỉ là ước tính từ phía những đơn vị đề xuất dự án.

Uzbekistan đang nỗ lực tăng cường sản xuất trong nước song song với việc củng cố các kết nối khu vực. Theo số liệu thống kê của nước này, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8/2026, các doanh nghiệp công nghiệp lớn đã khai thác 24,2 tỷ mét khối khí tự nhiên, giảm 16,3% so với cùng kỳ năm trước.

Tại một phiên họp đánh giá vào tháng 10 này, các cơ quan chức năng Uzbekistan cho biết 5 mỏ khí và khí ngưng tụ mới đã được phát hiện trong năm nay. Từ tháng 1 đến tháng 9 năm nay, 80 giếng khoan đã được thực hiện, với kế hoạch khoan thêm 40 giếng nữa trong quý cuối cùng của năm.

Ông Denis Borodenok, đại diện của UNG Overseas - một công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của Uzbekneftegaz và là đơn vị đồng tổ chức diễn đàn tại Tashkent - khẳng định: 'Khí tự nhiên vẫn là nền tảng trong hệ thống năng lượng của Uzbekistan'.

Chính phủ nước này cũng đang đẩy mạnh công tác thăm dò chuyên sâu tại khu vực Ustyurt, đồng thời triển khai các biện pháp nhằm nâng cao sản lượng từ các mỏ hiện có.

Việc khoan thăm dò trong nước và thiết lập các kết nối xuyên biên giới giải quyết những khía cạnh khác nhau của an ninh năng lượng: một mặt gia tăng sản lượng, mặt khác tạo thuận lợi cho công tác phân phối nguồn cung.

Diễn đàn tại Tashkent cũng thảo luận về các cơ hội tăng cường liên kết năng lượng giữa khu vực Trung Á, Azerbaijan và các thị trường châu Âu.

Ông Jakiyev, Chủ tịch PetroCouncil Kazakhstan cho rằng, việc hợp tác chặt chẽ hơn với Azerbaijan và Liên minh châu Âu (EU) có thể giúp các nhà sản xuất tại Trung Á mở rộng xuất khẩu hydrocacbon.

Một số quan hệ đối tác đã bắt đầu hình thành. Cụ thể, tập đoàn SOCAR của Azerbaijan, BP của Anh và Uzbekneftegaz đang hợp tác trong một dự án thăm dò dầu khí tại khu vực Ustyurt của Uzbekistan.

Bên cạnh đó, Azerbaijan cũng cung cấp khí tự nhiên cho các quốc gia EU thông qua Hành lang Khí đốt Phương Nam (Southern Gas Corridor). Theo Ủy ban châu Âu (EC), khối lượng cung cấp đạt 12,5 tỷ mét khối trong năm 2025. Vào tháng 3/2026, EU và Azerbaijan đã tái khẳng định cam kết tăng cường quan hệ đối tác năng lượng sâu rộng hơn.