'Cao tốc phải ra cao tốc, tránh vừa làm xong đã quá tải'

Đầu tư cao tốc phải có tầm nhìn dài hạn

Thảo luận về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, Bảo Hà - Lai Châu và Quảng Ngãi - Kon Tum, đại biểu Nguyễn Văn Thắng (Đoàn ĐBQH Hà Nội) cho rằng, việc đầu tư đường cao tốc phải có tầm nhìn dài hạn, bảo đảm các tuyến đường thực sự phát huy chức năng của đường cao tốc. Thực tế một số tuyến cao tốc trước đây chỉ được đầu tư hai làn xe đã bộc lộ nhiều hạn chế, nhanh chóng quá tải, gây áp lực cho người lái và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông.

Điều này đặt ra câu hỏi: "Nếu đường cao tốc không đáp ứng được yêu cầu về tốc độ, khả năng thông hành và an toàn thì hiệu quả đầu tư đã thực sự tương xứng hay chưa?"

Bên cạnh đó, có những đoạn đường vừa được mở rộng, thời gian khai thác chưa lâu nhưng vẫn phải giảm tốc độ để bảo đảm an toàn.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu quy hoạch các tuyến cao tốc theo hướng linh hoạt hơn. Những khu vực có khả năng mở rộng lên nhiều làn xe, suất đầu tư phù hợp, có mặt bằng và nền đường tốt thì có thể triển khai đầu tư ngay. Không nhất thiết phải xuyên suốt cả tuyến đều là hai làn hay bốn làn xe. Và nên ít nhất là chúng ta đầu tư từ bốn làn xe.

Đại biểu cho rằng, không nên để xảy ra tình trạng công trình vừa hoàn thành, đưa vào khai thác chưa lâu đã quá tải, phải tiếp tục giải phóng mặt bằng, phá dỡ hoặc xây dựng bổ sung với chi phí lớn hơn.

"Có thể phân kỳ đầu tư theo khả năng nguồn lực nhưng không được phân kỳ về tầm nhìn quy hoạch. Cao tốc phải thực sự phát huy chức năng của cao tốc, đi lại nhanh hơn, liên tục, an toàn và hiệu quả", đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Văn Thắng đề nghị thiết kế đường cao tốc phải gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đặc thù từng vùng. Theo đó, các địa phương phát triển công nghiệp cần chú trọng nhu cầu vận chuyển hàng hóa, logistics và kết nối với các khu công nghiệp, cảng, ga đường sắt. Trong khi đó, các địa phương phát triển du lịch cần ưu tiên rút ngắn thời gian di chuyển, kết nối thuận lợi với các trung tâm du lịch và điểm đến.

"Cao tốc không chỉ đáp ứng nhu cầu giao thông đi lại mà phải tạo động lực cho định hướng phát triển của cả vùng trong nhiều thập kỷ tới", đại biểu nhấn mạnh.

Bố trí vốn phải có trọng tâm, tránh dàn trải

Liên quan đến nguồn vốn, đại biểu Nguyễn Văn Thắng cho rằng việc phát triển hạ tầng tại các vùng khó khăn là cần thiết. Tuy nhiên, trong điều kiện nguồn lực quốc gia còn hạn chế, cần tính toán thứ tự ưu tiên, hiệu quả đầu tư và khả năng cân đối vốn.

Đối với 3 dự án cao tốc đang được Quốc hội xem xét, đại biểu đề nghị làm rõ phương án bố trí 34,6 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách trung ương vào năm 2031, bảo đảm không xảy ra tình trạng thiếu vốn, kéo dài tiến độ.

Bên cạnh đầu tư cho các vùng khó khăn, đại biểu cho rằng cần quan tâm bố trí nguồn lực cho các cực tăng trưởng, tạo điều kiện để các đầu tàu kinh tế bứt phá, đóng góp trở lại cho nền kinh tế.

Đại biểu cũng đề nghị tính toán phương án ngân sách phù hợp, xác định thứ tự ưu tiên và phân kỳ đầu tư hợp lý, tránh tình trạng dàn trải làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

"Tôi đề nghị Chính phủ, bên cạnh đẩy nhanh các công trình hạ tầng chiến lược, cần quan tâm, lưu ý đầu tư cho các khu vực có vai trò đầu tàu và sức lan tỏa của các cực tăng trưởng, đặc biệt là các địa bàn trọng điểm như Thủ đô Hà Nội", đại biểu Thắng nhấn mạnh.

Vấn đề cuối cùng được đại biểu Nguyễn Văn Thắng đề cập là tiến độ triển khai, năng lực nhà thầu và những tác động từ biến động giá cả đối với các dự án cao tốc.

Theo đại biểu, cần đánh giá thực chất năng lực tài chính, nhân lực, thiết bị, kinh nghiệm và khả năng tổ chức thi công của các nhà thầu tham gia dự án.

Đáng chú ý, đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đại biểu đề nghị làm rõ việc điều chỉnh giảm tỷ lệ dự phòng trượt giá từ 9,48% xuống 4,98%.

"Riêng việc giảm dự phòng trượt giá đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên từ 9,48% xuống 4,98% cần được thuyết minh kỹ hơn", đại biểu nêu.

Theo ông, trong bối cảnh giá vật liệu, nhiên liệu và nhân công biến động, cần tính toán thận trọng khoản dự phòng trượt giá, nguồn cung vật liệu cũng như tiến độ giải phóng mặt bằng.

Đại biểu nhấn mạnh: "Không nên vì sức ép tiến độ hoặc tiết kiệm chi phí trước mắt mà ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn và hiệu quả lâu dài của công trình".

Đầu tư công phải tính toán rõ gánh nặng vận hành, bảo trì

Đề cập khả năng thu hồi vốn của các dự án, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho biết phương án đầu tư theo hình thức BOT không khả thi đối với cả ba dự án, ngay cả khi Nhà nước tham gia từ 50 – 70% vốn.

Theo hồ sơ, dự án Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên có phương án không xác định được thời gian hoàn vốn hoặc thời gian hoàn vốn trên 35 năm; dự án Quảng Ngãi – Kon Tum trên 40 năm; còn dự án Bảo Hà – Lai Châu không xác định được thời gian hoàn vốn.

Đại biểu đồng tình với phương án lựa chọn đầu tư công, song lưu ý việc sử dụng vốn ngân sách đồng nghĩa với trách nhiệm bố trí nguồn lực cho vận hành và bảo trì trong dài hạn.

Hiện cả ba tờ trình đều xác định chi phí vận hành, bảo trì được bố trí từ các nguồn vốn hợp pháp, không tính trong tổng mức đầu tư nhưng chưa lượng hóa cụ thể chi phí hằng năm.

Trong khi đó, ba tuyến có khoảng 229 cầu và 8 hầm. Riêng các công trình hầm đòi hỏi chi phí lớn cho hệ thống thông gió, chiếu sáng, phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng đây sẽ là gánh nặng ngân sách dài hạn không nhỏ, do đó đề nghị Chính phủ bổ sung dự tính chi phí vận hành, bảo trì hằng năm cùng dự báo doanh thu, chi phí của từng tuyến.

Đặc biệt, cần làm rõ nguồn thu phí có đủ bù đắp chi phí bảo trì hay không, nhất là đối với tuyến Bảo Hà – Lai Châu, nơi lưu lượng phương tiện dự báo năm 2030 chỉ khoảng 3.665 – 4.161 xe con quy đổi/ngày đêm.

Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng lo ngại việc hiếu vật liệu có thể tiếp tục trở thành điểm nghẽn tiến độ. Đại biểu cho biết cả ba tờ trình mới dừng ở nguyên tắc ưu tiên sử dụng vật liệu tại địa phương và giao nhiệm vụ xác định các mỏ vật liệu trong những bước tiếp theo.

cHồ sơ chưa có số liệu cụ thể về trữ lượng, công suất các mỏ đất, cát, đá và nguồn vật liệu đắp. Theo đại biểu, đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm bởi tình trạng thiếu vật liệu đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ nhiều dự án cao tốc trong thời gian qua.