Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Không mở rộng chỉ định thầu thiếu kiểm soát, ngăn chặn chia nhỏ gói thầu

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu theo hướng phân cấp mạnh nhưng phải kiểm soát chặt quyền lực, ngăn chặn hành vi chia nhỏ dự án để chỉ định thầu; đồng thời chuyển trọng tâm đánh giá nhà thầu từ giá thấp sang chất lượng, hiệu quả và chi phí sử dụng lâu dài...

Chiều 23/10/2026, tham gia thảo luận tại Tổ 2 về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) và các nội dung sửa đổi chính sách thuế, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế nhằm tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động đầu tư, mua sắm, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực.

PHÂN CẤP MẠNH NHƯNG PHẢI KIỂM SOÁT CHẶT CHỈ ĐỊNH THẦU

Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi nhiều lần, trong đó có các lần sửa đổi vào năm 2024 và 2025. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành tiếp tục bộc lộ những bất cập, nhất là quy trình phức tạp, cứng nhắc, ảnh hưởng đến tiến độ dự án đầu tư công.

Việc quá coi trọng tiêu chí giá thấp có thể dẫn đến chất lượng công trình, sản phẩm không bảo đảm, phát sinh chi phí sửa chữa, bảo trì. Tình trạng hủy thầu, đấu thầu lại hoặc nhà thầu bỏ dở công trình cũng gây lãng phí nguồn lực.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu lần sửa đổi này phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và ổn định lâu dài, tránh tình trạng luật liên tục phải sửa đổi.

Đề cập sáu nhóm vấn đề trọng tâm cần hoàn thiện, Chủ tịch Quốc hội đặt yêu cầu phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình lên hàng đầu.

Theo đó, dự thảo luật trao quyền lớn cho chủ đầu tư trong quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, kể cả chỉ định thầu, nhưng cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình chưa tương xứng.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu quy định rõ nguyên tắc, hạn mức và điều kiện áp dụng chỉ định thầu, đàm phán cạnh tranh. Dù lựa chọn hình thức nào, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình; đồng thời cần có cơ chế giải trình bắt buộc và chế tài xử lý hành vi lạm dụng quyền hạn.

Đáng lưu ý, theo số liệu được nêu tại phiên thảo luận, tỷ lệ chỉ định thầu năm 2025 ở mức trên 80%. Chủ tịch Quốc hội cho rằng tỷ lệ này đòi hỏi phải đặc biệt chú trọng cơ chế kiểm soát, bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm của người quyết định.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh không được "mở bung" chỉ định thầu mà phải xác định rõ nguyên tắc, phạm vi và điều kiện áp dụng.

Đặc biệt, cần bổ sung vào danh mục hành vi bị cấm việc chia nhỏ dự án, dự toán, gói thầu nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu; đồng thời, ngăn chặn hành vi cài cắm tiêu chí trong hồ sơ mời thầu để hạn chế cạnh tranh, tạo lợi thế cho một số nhà thầu.

Các hành vi dàn xếp, nâng khống giá gói thầu cũng phải được quy định rõ và có cơ chế kiểm tra, thanh tra, xử lý nghiêm.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải phân biệt những vướng mắc do quy định pháp luật với hạn chế trong tổ chức thực hiện, không thể lấy sai sót trong thực thi để quy trách nhiệm cho luật.

CHUYỂN TỪ GIÁ THẤP SANG CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ

Một yêu cầu quan trọng khác được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là đổi mới phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu, không mặc định lựa chọn nhà thầu có giá thấp nhất.

Theo đó, việc đánh giá phải kết hợp tiêu chí kỹ thuật và giá, tính đến chất lượng, hiệu quả sử dụng lâu dài và chi phí trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, công trình, nhất là đối với thiết bị y tế, dự án công nghệ phức tạp và công trình hạ tầng trọng điểm.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị chuyển trọng tâm quản lý từ tuân thủ quy trình sang đánh giá chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra; gắn trách nhiệm chủ đầu tư với tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện hợp đồng.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu và pháp luật chuyên ngành, bảo đảm đồng bộ với các quy định về đầu tư công, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, y tế, quốc phòng và an ninh.

Khẳng định Luật Đấu thầu có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến thực tiễn, hoàn thiện dự án luật theo hướng vừa tháo gỡ điểm nghẽn, vừa tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực.

Đối với các nội dung sửa đổi chính sách thuế, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu chính sách miễn thuế phải xác định đúng đối tượng, có cơ chế kiểm soát chặt chẽ và bảo đảm lợi ích thực chất đến với người thụ hưởng.

Về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, cần làm rõ tiêu chí xác định đối tượng, phạm vi thu nhập được miễn thuế, đồng thời ngăn ngừa lợi dụng ưu đãi để gian lận, trốn thuế.

Đối với hoạt động cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá đầy đủ tác động của chính sách miễn thuế đến giá thành, chất lượng bữa ăn và chi phí của người học, người bệnh; quy định rõ phạm vi ưu đãi, hạch toán riêng doanh thu, chi phí và thu nhập để tránh lợi dụng chính sách.

Liên quan đến chính sách thuế đối với đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng và miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp phục vụ giáo dục, đào tạo, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu bảo đảm thống nhất với pháp luật đất đai, xác định rõ diện tích, mục đích sử dụng và nghĩa vụ thuế tương ứng.

Đồng thời, việc sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất, tạo thuận lợi cho điều hành ngân sách và triển khai các dự án đầu tư công, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.