Chuyên gia đề xuất biến 1 triệu tỷ đồng nợ xấu thành hàng hóa đầu tư, mở rộng kênh huy động vốn

Tại tọa đàm 'Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số', TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni, cho rằng Ngân hàng Nhà nước đang đứng trước bài toán khó: vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa phải kiểm soát lạm phát, giữ ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.

Theo ông Tú Anh, không thể đánh đổi ổn định vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Thay vào đó, cần xử lý những điểm nghẽn khiến chi phí vốn duy trì ở mức cao, trong đó có vấn đề nợ xấu.

TS Nguyễn Tú Anh cho biết VAMC đã mua khoảng 1 triệu tỷ đồng nợ xấu. Ước tính khoảng 60% giá trị các khoản nợ này có khả năng thu hồi. Thay vì tìm kiếm một số nhà đầu tư lớn để mua lại, VAMC có thể chia danh mục nợ thành nhiều lớp chứng khoán với mức độ rủi ro và khả năng sinh lời khác nhau.

Theo đó, các khoản nợ có khả năng thu hồi cao được cấu trúc thành lớp chứng khoán ưu tiên, rủi ro thấp hơn; những lớp tiếp theo có mức độ rủi ro cao hơn, phù hợp với khẩu vị của từng nhóm nhà đầu tư.

Cách làm này giúp đưa các khoản nợ xấu ra thị trường đại chúng, mở rộng nguồn vốn tham gia xử lý nợ. Khi nợ xấu được giải quyết, bảng cân đối của ngân hàng có thể cải thiện, rủi ro hệ thống giảm và tạo thêm dư địa giảm chi phí vốn.

Ông Nguyễn Tú Anh nhấn mạnh, giảm lãi suất không chỉ là điều chỉnh lãi suất điều hành hay yêu cầu ngân hàng hạ lãi vay, mà còn phải xử lý những nguyên nhân khiến rủi ro và chi phí vốn của hệ thống duy trì ở mức cao.

Phản hồi đề xuất trên, ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho rằng chứng khoán hóa là sản phẩm phù hợp thông lệ quốc tế, có thể hỗ trợ thị trường mua bán nợ. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là phải xây dựng thị trường hoàn chỉnh, thay vì để các tổ chức tín dụng xử lý nợ riêng lẻ như hiện nay.

Theo ông Dũng, VAMC đã có sàn giao dịch nợ nhưng để vận hành hiệu quả cần nền tảng dữ liệu đầy đủ, minh bạch về khoản nợ và tài sản bảo đảm, giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro, khả năng thu hồi. Dữ liệu tín dụng, trong đó có sự tham gia của CIC, cũng cần được hoàn thiện để hỗ trợ niêm yết và giao dịch các khoản nợ.

Một điểm nghẽn lớn khác là hành lang pháp lý. Việc chuyển dịch tài sản bảo đảm còn chậm, quy trình thu giữ tài sản chưa đồng bộ khiến nhà đầu tư khó xác định khả năng thu hồi và hiện thực hóa lợi nhuận. 'Rà soát đến đâu, chúng tôi phát hiện vướng mắc pháp lý đến đó', ông Dũng cho biết.

Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế, cho rằng một số quốc gia có tỷ lệ nợ xấu cao đã xây dựng luật riêng cho các tổ chức xử lý nợ, vừa tạo cơ chế mới, vừa tháo gỡ những vướng mắc từ quy định hiện hành.

Bên cạnh pháp lý, năng lực tài chính của VAMC cũng còn hạn chế. Một vòng xử lý khoản nợ sau khi mua có thể kéo dài 3-4 năm, trong khi đơn vị vẫn phải bảo đảm nguồn lực hoạt động thường xuyên. Điều này hạn chế vốn dành cho hoạt động mua nợ, khiến việc hình thành danh mục đủ lớn để phát triển các sản phẩm chứng khoán hóa gặp khó.

Theo ông Dũng, nếu không có cơ chế pháp lý rõ ràng, nhà đầu tư sẽ e ngại rủi ro; ngược lại, có hành lang pháp lý nhưng thiếu vốn thì hoạt động xử lý nợ cũng khó triển khai. Tốc độ xử lý nợ xấu cần bằng hoặc nhanh hơn tốc độ phát sinh nợ mới, qua đó hạn chế rủi ro lan truyền trong hệ thống ngân hàng và tạo dư địa giảm lãi suất cho vay.