Tốc độ của "agent AI" và bài toán thanh khoản
Trong bài phát biểu chính tại Singapore FinTech Festival, Giám đốc điều hành MAS Chia Der Jiun đã đặt ra một vấn đề cấp thiết cho ngành tài chính toàn cầu. Ông nhấn mạnh: "Các agent AI có tiềm năng chuyển tiền và phân bổ tài sản nhanh hơn với những động cơ nhỏ hơn."
Để nhà đầu tư đại chúng dễ hình dung, "agent AI" không chỉ là những công cụ trò chuyện (chatbot) thông thường, mà là các phần mềm AI được thiết kế để tự động mua sắm, thanh toán, chuyển khoản và quản lý danh mục đầu tư thay cho con người. Khi hàng triệu phần mềm cùng lúc phản ứng với một biến động lãi suất nhỏ hoặc một tin đồn thị trường chỉ trong tích tắc, dòng tiền có thể bị rút ra ồ ạt với tốc độ vượt xa khả năng xử lý của con người.
Diễn biến này trực tiếp làm gia tăng hai mối đe dọa lớn, đó là rủi ro thanh khoản và rủi ro ổn định tài chính. Theo ông Chia, các định chế tài chính cần sớm cân nhắc việc đặt ra hạn mức cho các giao dịch do agent AI khởi tạo nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản, trong khi các cơ quan quản lý phải đánh giá sát sao tác động dây chuyền lên toàn hệ thống.
Lời cảnh báo của người đứng đầu MAS được đưa ra đúng thời điểm các ngân hàng, công ty thanh toán và tập đoàn công nghệ đang chạy đua hiện thực hóa mô hình thương mại do AI dẫn dắt. Khi mức độ tự chủ của phần mềm ngày càng cao, các định chế tài chính buộc phải trả lời hai câu hỏi hóc búa: nên trao cho agent AI bao nhiêu quyền hạn và ai sẽ là người chịu trách nhiệm pháp lý nếu phần mềm gây ra sự cố?
Ở góc độ bảo vệ người tiêu dùng và nhà đầu tư cá nhân, ông Chia đưa ra khuyến cáo rất rõ ràng: tuyệt đối không nên cung cấp thông tin đăng nhập tài khoản tài chính cho các agent AI cá nhân, bởi hạ tầng hiện tại "không đủ bảo đảm về an toàn".
Thực tế, sự thận trọng này cũng đang lan rộng tại Phố Wall. Hồi tháng 10, Giám đốc điều hành tập đoàn môi giới chứng khoán Charles Schwab, ông Rick Wurster, đã từng tiết lộ rằng công ty này đang chủ động chặn các agent AI từ bên ngoài tìm cách tự động chuyển tiền trong tài khoản của khách hàng.
Dù cảnh báo rủi ro, MAS không hề phủ nhận tiềm năng to lớn của công nghệ mới. Cơ quan này nhìn nhận các agent AI mang lại nhiều lợi ích thiết thực, chẳng hạn như giúp người tiêu dùng cắt giảm chi phí tìm kiếm sản phẩm, dịch vụ tối ưu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tự động hóa quy trình mua sắm và quản trị dòng tiền.
"Nhiều khả năng tương lai sẽ là sự pha trộn giữa nền kinh tế của con người và một nền kinh tế agent mới," ông Chia nhận định. Tuy nhiên, để nền kinh tế lai này vận hành an toàn, ông khẳng định người dùng và doanh nghiệp phải luôn giữ được quyền kiểm soát có ý nghĩa đối với cách các phần mềm hành động. Thông điệp từ cơ quan quản lý Singapore rất dứt khoát: "Sự tự chủ phải có giới hạn. Hành động và kết quả phải đi kèm trách nhiệm giải trình."
Nhằm hiện thực hóa nguyên tắc này, MAS công bố kế hoạch xây dựng một giao thức chung mang tên "hiểu biết agent của bạn" (Know Your Agent — KYA) dành cho các ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ thanh toán. Tương tự như quy trình định danh khách hàng (KYC) quen thuộc hiện nay, giao thức KYA sẽ giúp hệ thống tài chính xác minh rõ danh tính, phạm vi thẩm quyền và nhiệm vụ cụ thể của từng phần mềm AI trước khi cho phép chúng thực hiện giao dịch.
Không dừng lại ở việc thiết lập rào cản pháp lý, MAS còn chủ động đưa công nghệ này vào môi trường thử nghiệm có kiểm soát. Cơ quan này dự kiến sẽ thử nghiệm việc sử dụng các agent AI để theo dõi trạng thái thanh khoản theo thời gian thực và tự động thực hiện thanh toán bằng tiền gửi token hóa (tokenized deposit — khoản tiền gửi ngân hàng hợp pháp được biểu diễn dưới dạng token trên blockchain) hoặc stablecoin (loại tiền số có giá trị neo vào tiền pháp định).
Singapore đẩy mạnh token hóa thị trường vốn
Song song với bài toán quản trị AI, bài phát biểu của ông Chia cũng nhấn mạnh bước tiến quan trọng trong chiến lược đưa công nghệ token hóa vào sâu hơn trong thị trường vốn Singapore. Trong tháng 11 này, MAS đã chính thức phát hành 100 triệu đô la Singapore (tương đương khoảng 77,5–78 triệu USD tùy theo tỷ giá quy đổi tại thời điểm thống kê) tín phiếu token hóa, và thực hiện thanh toán bằng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương dạng bán buôn (wholesale CBDC) định danh bằng đô la Singapore.
Theo thông tin chi tiết được MAS công bố, đợt phát hành này đã diễn ra vào ngày 6/11 trên mạng lưới thử nghiệm Singapore Dollar Test Network. Sức hút của đợt chào bán rất tích cực khi có tới năm ngân hàng nộp hồ sơ dự thầu với tổng giá trị đăng ký cao hơn gấp đôi lượng phát hành. Lô tín phiếu này có kỳ hạn bốn tuần và sẽ đáo hạn vào ngày 4/12 tới.
MAS cho biết, việc token hóa tín phiếu giúp người đi vay sở hữu ngay một tài sản số hóa có tính pháp lý cao, dễ dàng đem đi cầm cố làm tài sản thế chấp cho các khoản vay trực tiếp trên mạng lưới.
Mục tiêu của Singapore không chỉ dừng lại ở tín phiếu nội địa. MAS dự định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các định chế trong ngành để đưa nhiều loại tài sản thế chấp phổ biến khác lên nền tảng số, trong đó có thể bao gồm cả chứng khoán chính phủ nước ngoài và các quỹ thị trường tiền tệ.
Chia sẻ về tầm nhìn sắp tới, ông Chia Der Jiun cho biết MAS có kế hoạch nâng cấp mạng lưới thử nghiệm hiện tại thành một hệ thống thanh toán chính thức phục vụ các tổ chức tài chính, đồng thời đổi tên thành SG Digital Ledger.
Ông lý giải: "Khi việc sử dụng tài sản token hóa và tiền số tăng lên, thị trường cần có một cơ chế thanh toán đáng tin cậy bằng CBDC." Theo ông, đây là yếu tố cốt lõi "làm nền tảng cho tính chung cuộc của thanh toán (settlement finality) và niềm tin, đặc biệt đối với các giao dịch có giá trị lớn." Trong tài chính, tính chung cuộc của thanh toán đảm bảo rằng một khi giao dịch đã hoàn tất thì không thể bị đảo ngược, giúp loại bỏ rủi ro đối tác.
Theo lộ trình cho năm 2027, MAS dự kiến sẽ tiếp tục phát hành thêm các đợt tín phiếu token hóa, mở rộng danh sách các tổ chức tài chính tham gia thử nghiệm và thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc dùng tín phiếu số làm tài sản thế chấp.
