‘Cơn sốt đường sắt’ ở Anh 200 năm trước và bài học xây dựng VIFC hôm nay

‘Cơn sốt đường sắt’ ở Anh 200 năm trước và bài học xây dựng VIFC hôm nayKhánh Hồng-23/09/2026 13:00 (GMT+7)(VNF) - Từ “cơn sốt đường sắt” tại Anh cách đây gần 200 năm, bà Helen Brand OBE, Tổng giám đốc ACCA, cho rằng bài học về niềm tin, thể chế và nhân tài vẫn có ý nghĩa đối với việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC), khi dòng vốn toàn cầu ngày càng đòi hỏi sự rõ ràng và chắc chắn.Từ “cơn sốt đường sắt” đến bài học về thể chếChia sẻ tại Diễn đàn Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Đà Nẵng: Khung pháp lý, lĩnh vực, sản phẩm ưu tiên và cơ hội đầu tư tại VIFC-DN, bà Helen Brand OBE, Tổng giám đốc ACCA, bắt đầu bằng câu chuyện nước Anh khoảng 200 năm trước.Vào thời kỳ Cách mạng Công nghiệp tại Anh, nhu cầu vận chuyển tăng vọt khiến hệ thống kênh đào quá tải, còn đường bộ quá đắt đỏ và chậm chạp. Đường sắt ra đời mang lại lợi ích kinh tế khổng lồ nhưng đòi hỏi nguồn vốn vượt xa khả năng của cá nhân. Trong bối cảnh Chính phủ không trực tiếp tài trợ, tiền tiết kiệm của tầng lớp trung lưu và thượng lưu được huy động. Những nhà đầu tư này phải đặt niềm tin vào các dự án chưa hình thành và những con người họ chưa từng gặp.Bà Helen nhận định Việt Nam hiện nay cũng đứng trước thách thức tương tự. Dù công nghệ đã khác biệt, câu hỏi cốt lõi vẫn là: Làm thế nào để xây dựng và duy trì niềm tin khi kết nối cơ hội trong nước với nguồn vốn toàn cầu? Về bản chất, một trung tâm tài chính chính là một hệ thống tạo dựng niềm tin.Bà Helen Brand OBE, Tổng giám đốc ACCAĐánh giá về mô hình VIFC “một trung tâm, hai điểm đến”, Tổng giám đốc ACCA cho rằng hai địa phương sẽ tạo nên sự bổ trợ chiến lược.Tại Đà Nẵng, trọng tâm là fintech, tài sản số,tài chính xanhvàsandboxđể thử nghiệm các mô hình tài chính mới, gắn với nền tảng công nghệ và logistics hiện có.Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh tập trung vào thị trường vốn, ngân hàng, quản lý tài sản và quản lý quỹ. Đây là nơi có thể đạt được quy mô và tiến hành thẩm định đầy đủ, trong khi Đà Nẵng có thể là nơi khám phá và thử nghiệm những thế hệ đổi mới tài chính tiếp theo.Trong bối cảnh biến động địa chính trị, công nghệ thay đổi nhanh và chuỗi cung ứng dịch chuyển, các nhà đầu tư tổ chức đòi hỏi cao hơn về tính minh bạch và sự an toàn của tài sản. Chỉ đưa ra cơ hội hấp dẫn là chưa đủ; dòng vốn đang tìm kiếm sự chắc chắn được cấu thành từ ba trụ cột: Niềm tin, thể chế và nhân tài.Niềm tin là câu hỏi liệu các quy định áp dụng với một nhà đầu tư nước ngoài vào ngày mai có giống với cách chúng được áp dụng hôm nay. Thể chế là việc các cấu trúc có đủ vững chắc, ổn định để không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân, bộ trưởng hay chu kỳ bầu cử nào. Còn nhân tài là khả năng hình thành lực lượng lao động đủ năng lực hoạt động theo những tiêu chuẩn mà dòng vốn toàn cầu kỳ vọng.Nhìn lại “cơn sốt đường sắt” tại Anh những năm 1840, sự bùng nổ nhà đầu tư mua cổ phần (chỉ cần trả trước 10%) đã dẫn đến khủng hoảng vào năm 1845. Giá cổ phiếu sụt giảm thảm hại do sự lạc quan quá mức, giám sát yếu kém của Chính phủ và các hành vi gian lận – điển hình là việc “vua đường sắt” dùng chính vốn góp để trả cổ tức. Nhiều nhà đầu tư chịu tổn thất nặng nề.Bài học đắt giá mà nước Anh rút ra là tiền bạc và sự phấn khích luôn di chuyển nhanh hơn sự khôn ngoan và các quy tắc. Chính từ thất bại này, công chúng đã đòi hỏi mức độ minh bạch cao hơn, thúc đẩy sự ra đời của các quy định tài chính chặt chẽ và cơ chế giám sát độc lập. Đối với VIFC, xây dựng niềm tin không phải là một cột mốc hoàn thành rồi dừng lại, mà là một kỷ luật đòi hỏi khả năng quản trị rủi ro đi kèm với dòng vốn.Thông tin chuẩn mực và phát triển nhân tàiTheo bà Helen, yếu tố cốt lõi để thu hútnguồn vốntoàn cầu không nằm ở ưu đãi thuế hay các tòa nhà chọc trời, mà nằm ở khả năng tạo ra sự tin cậy đối với thông tin. Một nhà đầu tư tại London hay New York cần tin tưởng vào một báo cáo tài chính hay báo cáo phát triển bền vững lập tại Việt Nam tương đương như lập tại chính quốc gia của họ.Việt Nam cần hài hòa các chuẩn mực báo cáo tài chính, báo cáo phát triển bền vững và quản trị doanh nghiệp theo các bộ quy tắc quốc tế, đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ nhà đầu tư được toàn cầu công nhận. Thất bại của thời kỳ đường sắt tại Anh chứng minh rằng khi các tiêu chuẩn yếu kém, tiền sẽ chảy không kiểm soát, tạo ra bong bóng và dẫn đến sụp đổ.Bên cạnh chuẩn mực, thể chế đóng vai trò quyết định sự ổn định. Nhà đầu tư nước ngoài cần sự đảm bảo rằng các quy định sẽ không bị thay đổi tùy tiện. Tính ổn định này phải được bảo chứng bằng các thể chế độc lập — bao gồm cơ quan quản lý, hệ thống giải quyết tranh chấp và chính sách thuế — có khả năng vận hành công bằng và bền vững qua các thời kỳ chính quyền.Song song đó, phát triển nhân tài là điều kiện bắt buộc. Việc hình thành lực lượng lao động đủ năng lực đáp ứng kỳ vọng của dòng vốn toàn cầu đòi hỏi nhiều năm tích lũy kinh nghiệm trong các lĩnh vực giao dịch hiện đại, thị trường nợ và cấu trúc giao dịch phức tạp.Nền kinh tế thực, năng lực sản xuất và câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam đã thu hút sự chú ý lớn từ quốc tế. Bước tiếp theo của VIFC tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng là cụ thể hóa sự quan tâm đó thành niềm tin lâu dài bằng một cơ chế vận hành chuẩn mực. Niềm tin không phải là thứ sở hữu vĩnh viễn mà phải liên tục được kiểm chứng, duy trì và củng cố qua từng sóng đầu tư mới.VIFC: Tạo 'hạ tầng niềm tin' trước khi xây dựng hạ tầng tài chínhVIFC: Tạo 'hạ tầng niềm tin' trước khi xây dựng hạ tầng tài chínhĐầu tư(VNF) - Để trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam kết nối hiệu quả với dòng vốn toàn cầu, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng nền tảng pháp lý ổn định, cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy, tiêu chuẩn quốc tế và nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường.