Cựu Đại sứ Mỹ: Việt Nam 'mạnh tay xử lý' hành vi gian lận xuất xứ

'Thuật ngữ ‘trung chuyển’ đang được nhiều người hiểu theo những cách khác nhau', ông Marc Knapper, người từng giữ chức vụ ngoại giao cao nhất của Mỹ tại Việt Nam từ năm 2022 đến năm 2026, giải thích tại Hội nghị thượng đỉnh Fortune Đông Nam Á 500 2026.

Theo đó, trung chuyển hàng hóa bất hợp pháp là hành vi làm giả xuất xứ sản phẩm nhằm trốn thuế. Chẳng hạn, một doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam nhập khẩu thành phẩm từ Trung Quốc, sau đó ghi xuất xứ hàng hóa là Việt Nam rồi xuất khẩu sang Mỹ. Đây là hành vi gian lận xuất xứ.

Ông Knapper cho rằng hành vi này là 'gian lận', đồng thời nhấn mạnh Việt Nam đã 'mạnh tay xử lý' các hoạt động vi phạm, phối hợp với cơ quan hải quan của các đối tác, trong đó có Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ.

Tuy nhiên, một số quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump lại sử dụng khái niệm trung chuyển theo nghĩa rộng hơn. Theo cách hiểu này, thuật ngữ không chỉ đề cập đến hành vi gian lận xuất xứ mà còn bao gồm cả những hoạt động thông thường trong chuỗi cung ứng.

Ông Knapper gọi đây là 'các hoạt động chuỗi cung ứng rộng hơn, chẳng hạn như lắp ráp hàng hóa từ nguyên liệu nhập khẩu của các nước láng giềng, vốn được tất cả các quốc gia thực hiện, kể cả Mỹ'.

Ông cho rằng, một số người đã đánh đồng các hoạt động chuỗi cung ứng thông thường với hành vi trung chuyển hàng hóa bất hợp pháp.

Chính quyền Tổng thống Trump lập luận rằng, việc doanh nghiệp chuyển một số công đoạn sản xuất trong chuỗi cung ứng của Trung Quốc sang nước khác để hưởng mức thuế thấp hơn gây thiệt hại cho kinh tế Mỹ và làm thất thu ngân sách. Tháng 8 vừa qua, Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất Nhà Trắng cáo buộc hơn 40 nền kinh tế tham gia vào một 'hoạt động gian lận trung chuyển hàng hóa quy mô lớn', gây thiệt hại cho nguồn thu ngân sách liên bang ước tính từ 19 tỷ đến 26 tỷ USD mỗi năm.

Trong 10 tháng đầu năm, thặng dư thương mại hàng hóa của Việt Nam với Mỹ đạt 140 tỷ USD. Ông Knapper nhấn mạnh con số này tiếp tục tăng bất chấp các mức thuế Mỹ áp dụng đối với hàng hóa Việt Nam. Điều đó cho thấy người tiêu dùng Mỹ và các nhà sản xuất Mỹ vẫn có nhu cầu lớn đối với hàng hóa sản xuất tại Việt Nam.

Theo thỏa thuận thương mại ban đầu được công bố vào tháng 7/2025, Việt Nam chấp nhận mức thuế 20% đối với hàng hóa xuất khẩu thông thường sang Mỹ và mức thuế 40% đối với hàng hóa bị xác định là trung chuyển từ Trung Quốc. Tuy nhiên, thỏa thuận không quy định cụ thể tiêu chí xác định hàng hóa thuộc diện trung chuyển.

Thỏa thuận này hiện chưa được triển khai sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết hồi tháng 2 cho rằng, phần lớn các mức thuế do Tổng thống Donald Trump áp đặt là không hợp pháp.

Hiện nay, Mỹ áp mức thuế 12,5% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam. Mức thuế này được đưa ra sau cuộc điều tra theo Điều 301 liên quan đến cáo buộc Việt Nam chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp ngăn chặn lao động cưỡng bức.

Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã chuyển một phần hoạt động sản xuất từ Trung Quốc sang các nước Đông Nam Á theo chiến lược 'Trung Quốc +1'. Xu hướng này được thúc đẩy bởi chính sách bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng của Mỹ, chi phí sản xuất tại Trung Quốc tăng lên và nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào một thị trường.

Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh mở rộng hoạt động tại Đông Nam Á. Họ không chỉ xem khu vực này là địa điểm sản xuất mới mà còn là thị trường tiêu dùng giàu tiềm năng.

'Họ gọi đây là chiến lược ‘chuhai’, có nghĩa là rời khỏi Trung Quốc để kinh doanh tại Đông Nam Á và Việt Nam', ông Yap Kwong Weng, CEO của Vietnam SuperPort, cho biết.

Theo ông, vấn đề đặt ra là liệu các doanh nghiệp có thể nhanh chóng gia nhập thị trường Việt Nam, tận dụng những cơ hội hiện có và tạo ra lợi thế cạnh tranh hay không.

Theo Hội đồng Nhà nước Trung Quốc, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN lần đầu tiên vượt 1.000 tỷ USD vào năm 2025.