Đại biểu Nguyễn Như So: Mỗi dự án FDI phải là một 'hệ sinh thái' phát triển DN Việt

Thảo luận tại tổ về tình hình phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 ngày 18/10, đại biểu Nguyễn Như So (đoàn TP. Bắc Ninh) dẫn số liệu kinh tế 9 tháng năm 2026 có nhiều điểm sáng: GDP tăng 9,01%, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 12,3%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt kỷ lục 888 tỷ USD, tăng 30,4%. Bội chi ngân sách và nợ công vẫn trong giới hạn cho phép.

Ngân sách vẫn phụ thuộc đáng kể vào đất đai

Tuy vậy, ông So cho rằng sức ép phía sau các con số không nhỏ. Để đạt mục tiêu GDP cả năm từ 10% trở lên, quý IV phải tăng khoảng 12,5%. CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu khoảng 4,5%.

Theo đại biểu, vấn đề đặt ra không chỉ là quy mô tăng trưởng, số thu ngân sách hay tổng lượng vốn đầu tư đã huy động được, mà quan trọng hơn là chất lượng của các nguồn lực, khả năng chuyển hóa thành năng lực sản xuất và hiệu quả đóng góp đối với tăng trưởng dài hạn.

Dẫn báo cáo của Chính phủ về thu ngân sách 9 tháng đạt khoảng 2.187 nghìn tỷ đồng, bằng 86,5% dự toán, tăng 12,1%. Cả năm 2026 ước đạt 3.055,7 nghìn tỷ đồng, vượt dự toán 526,3 nghìn tỷ đồng (20,8%)... đại biểu chỉ ra trong phần vượt thu, sản xuất, kinh doanh đóng góp 270,5 nghìn tỷ đồng, khoảng 51,4%.

Ba nhóm tiền sử dụng đất (166,2 nghìn tỷ đồng), dầu thô (19,3 nghìn tỷ đồng) và cổ tức, lợi nhuận, thu tài chính nhà nước (39,3 nghìn tỷ đồng) cộng lại 224,8 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 42,7%. Trong dự toán, thu về nhà, đất cũng chiếm khoảng 25% thu nội địa.

Theo đại biểu Nguyễn Như So, ngân sách vẫn phụ thuộc đáng kể vào đất đai và các khoản thu mang tính thời điểm, thay vì được bảo đảm bằng tăng trưởng ổn định của sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, ông So cho rằng cần chuyển trọng tâm đánh giá từ mức vượt dự toán sang chất lượng nguồn thu, khả năng duy trì trong trung hạn và hiệu quả chi; đồng thời bóc tách nguồn thu liên quan dự án, hợp đồng PPP để thấy rõ đóng góp thực chất của khu vực sản xuất.

Đến ngày 3/9/2026, dư nợ tín dụng đạt khoảng 20,45 triệu tỷ đồng, tăng 9,98% so với cuối năm 2025. Song lãi suất cho vay bình quân ở giao dịch mới đã lên 9,12%/năm, tăng 1,03 điểm phần trăm; có khoản vay doanh nghiệp lên tới 16-18%/năm. Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận vốn, đất đai, trong khi ICOR còn cao.

Theo đại biểu Nguyễn Như So, điểm nghẽn nằm ở hiệu quả phân bổ và khả năng tiếp cận vốn, chưa phải ở quy mô vốn huy động.

Do vậy, chính sách điều hành tiền tệ, tín dụng cần chú trọng hoàn thiện cơ chế tái cấu trúc tài chính doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn cho khu vực sản xuất, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn để doanh nghiệp tiếp tục vay vốn, đồng thời tạo cơ chế để doanh nghiệp tái cấu trúc được cả dòng tiền và nghĩa vụ nợ.

Mỗi dự án FDI phải là một 'hệ sinh thái' phát triển doanh nghiệp Việt

Đại biểu Nguyễn Như So đề nghị tập trung vào 4 nhóm giải pháp trọng tâm để tháo gỡ điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Một là, đối với chính sách tài khoá và hàm ý điều hành chính sách tiền tệ và tín dụng liên quan đến hiệu quả truyền dẫn nguồn vốn tới khu vực doanh nghiệp.

Theo đó, cần chuyển trọng tâm từ đánh giá chủ yếu theo quy mô thu ngân sách và mức vượt dự toán sang đánh giá đồng thời chất lượng nguồn thu, khả năng duy trì trong trung hạn và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chi. Đặc biệt, cần làm rõ tỷ trọng đóng góp của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong tổng thu ngân sách, cũng như khả năng duy trì các khoản thu từ đất đai, dầu thô và hoạt động tài chính trong nước.

Hai là, chuyển từ tư duy coi FDI là động lực tăng trưởng chủ yếu sang tư duy sử dụng FDI như một đòn bẩy để nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Đại biểu cho rằng, mỗi dự án FDI phải được xem như một 'hệ sinh thái' phát triển doanh nghiệp Việt, thay vì chỉ là một nhà máy sản xuất đặt trên lãnh thổ Việt Nam. Một tập đoàn lớn đầu tư vào Việt Nam không chỉ cần tạo ra việc làm mà phải kéo theo hàng chục, hàng trăm doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng, giúp doanh nghiệp Việt từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Đặc biệt, ông So cho rằng cần chấm dứt tư duy 'trải thảm đỏ nhưng đứng ngoài chuỗi giá trị'. Việt Nam không thiếu sức hấp dẫn để thu hút FDI, điều chúng ta cần là chất lượng của dòng vốn đó.

"Chính sách FDI trong giai đoạn mới phải hướng tới một mục tiêu rõ ràng: mỗi đồng ưu đãi của Nhà nước phải đổi lấy năng lực sản xuất mới, công nghệ mới và sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam", vị đại biểu nói.

Ba là, cần tạo đột phá trong phát triển doanh nghiệp nông nghiệp thông qua mô hình hợp tác xã kiểu mới, nắm giữ cổ phần nông hộ, biến đất đai và nguồn lực phân tán thành nền tảng hình thành những doanh nghiệp nông nghiệp quy mô lớn.

Bốn là, coi đầu tư cho môi trường và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu là một khoản đầu tư cho tăng trưởng, không phải chỉ là chi phí.

Với nông nghiệp, đại biểu cho rằng, điểm nghẽn nằm ở việc thiếu doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt hàng triệu hộ sản xuất nhỏ lẻ. Đại biểu đề xuất nâng cấp hợp tác xã kiểu mới thành doanh nghiệp nông nghiệp của cộng đồng nông hộ: quyền sử dụng đất được định giá minh bạch, chuyển thành cổ phần; nông dân trở thành cổ đông, hưởng cổ tức.

Cùng với đó, cần công nhận nhà màng, hệ thống tưới tự động là tài sản được định giá, giao dịch và thế chấp để doanh nghiệp nông nghiệp tiếp cận vốn.

"Nếu không giải quyết được bài toán này, nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục rơi vào nghịch lý: có hàng triệu hộ sản xuất nhưng thiếu doanh nghiệp dẫn dắt; có nhiều tiềm năng nhưng thiếu vốn hóa nguồn lực; có sản phẩm nhưng thiếu năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế", đại biểu Nguyễn Như So bày tỏ.