Đề xuất phải rà soát an toàn định kỳ nhà máy điện hạt nhân SMR không quá 10 năm/lần

Nhằm đảm bảo vận hành dài hạn, tổ chức vận hành nhà máy điện hạt nhân SMR phải thực hiện đánh giá an toàn có hệ thống trong suốt vòng đời nhà máy, không quá 10 năm/lần hoặc khi cần thiết...

Nội dung được đưa ra tại dự thảo Thông tư quy định bảo đảm an toàn bức xạ và an toàn hạt nhân đối với nhà máy điện hạt nhân sử dụng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đang được Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến. 

Theo dự thảo, tổ chức vận hành chịu trách nhiệm cao nhất về an toàn trong quá trình vận hành SMR và phải xác định an toàn là ưu tiên hàng đầu.

Tổ chức vận hành phải bảo đảm các tổ máy hoạt động trong phạm vi giới hạn và điều kiện vận hành được thiết lập để ngăn ngừa sự cố, đồng thời giảm thiểu hậu quả nếu sự cố xảy ra. 

Các giới hạn và điều kiện vận hành phải bao gồm yêu cầu đối với vận hành bình thường, dập lò, dừng lò; giới hạn an toàn; giá trị cài đặt của hệ thống an toàn; yêu cầu giám sát, thử nghiệm và hướng dẫn xử lý khi có sai lệch. Với nhà máy nhiều mô-đun, phải tính đến trạng thái vận hành của từng mô-đun và ảnh hưởng của các hệ thống dùng chung.

Nhân sự trực tiếp vận hành phải được đào tạo, nắm vững các giới hạn và điều kiện vận hành. Tổ chức vận hành cũng phải thiết lập chương trình giám sát, đánh giá, ghi chép và lưu giữ kết quả, đặc biệt bảo đảm phát hiện kịp thời các sai lệch có thể ảnh hưởng đến nhiều mô-đun.

Khi các thông số vượt giới hạn, nhà máy phải được đưa trở lại trạng thái an toàn và thực hiện các biện pháp khắc phục phù hợp. Sự kiện phải được xem xét, đánh giá và báo cáo cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia.

Dự thảo cũng quy định tổ chức vận hành không được cố ý vượt quá các giới hạn và điều kiện vận hành. Trường hợp bắt buộc phải vận hành ngoài giới hạn, phải có hướng dẫn chính thức, dựa trên phân tích an toàn khi cần thiết, trong đó quy định rõ cách đưa nhà máy trở lại trạng thái vận hành bình thường và yêu cầu phê duyệt đối với các giới hạn, điều kiện được thay đổi.

Về vận hành dài hạn, tổ chức vận hành phải thực hiện đánh giá an toàn có hệ thống trong suốt vòng đời nhà máy, không quá 10 năm/lần hoặc khi cần thiết, trên cơ sở kinh nghiệm vận hành và các thông tin mới liên quan đến an toàn.

Đánh giá phải xem xét tác động tích lũy của lão hóa, sửa đổi, tình trạng thiết bị, kinh nghiệm vận hành, điều kiện địa điểm, tổ chức và quản lý. Với SMR nhiều mô-đun hoặc các mô-đun cùng thiết kế, phải tính đến kinh nghiệm vận hành, dữ liệu lão hóa, sửa đổi thiết kế và các sự kiện an toàn tại các mô-đun tương tự.

Việc đánh giá phải xác nhận các hệ thống, kết cấu và cấu kiện liên quan đến an toàn có thể thực hiện đầy đủ chức năng trong mọi trạng thái vận hành và điều kiện sự cố. Phạm vi rà soát bao quát toàn bộ các khía cạnh an toàn; có thể sử dụng phân tích an toàn xác suất để bổ trợ đánh giá xác định.

Trên cơ sở kết quả đánh giá, tổ chức vận hành phải thực hiện các biện pháp khắc phục và sửa đổi hợp lý nhằm đáp ứng tiêu chuẩn áp dụng, giảm khả năng xảy ra và hậu quả của tai nạn. Trường hợp kéo dài vận hành SMR vượt tuổi thọ thiết kế, phải xây dựng chương trình vận hành dài hạn, tính đầy đủ đến tình trạng lão hóa của các hệ thống, kết cấu và cấu kiện.

Tổ chức vận hành phải xây dựng chương trình quản lý lão hóa để duy trì các chức năng an toàn trong suốt vòng đời nhà máy. Chương trình phải xác định tác động của lão hóa, các biện pháp duy trì độ tin cậy và được phối hợp với các chương trình liên quan, trong đó có rà soát an toàn định kỳ. Các tác động dài hạn từ điều kiện vận hành, môi trường và những điều kiện đặc thù của SMR, như nhiệt độ vận hành cao, điều kiện hóa học khác biệt hoặc việc thay thế mô-đun, cũng phải được xem xét.

Chương trình bảo vệ bức xạ phải bảo đảm tuân thủ khuyến cáo của IAEA, kiểm soát liều chiếu xạ và phát thải ở mức thấp nhất hợp lý; bảo đảm chức năng bảo vệ bức xạ độc lập, đủ nguồn lực; đào tạo nhân sự; theo dõi liều nghề nghiệp, sức khỏe người lao động và kiểm soát suất liều trong vận hành, bảo trì, thao tác nhiên liệu và sử dụng nguồn phóng xạ.

Về kinh nghiệm vận hành phải thu thập, phân tích và áp dụng bài học từ các sự kiện trong và ngoài nhà máy. Tổ chức vận hành phải duy trì hệ thống báo cáo, phân tích nguyên nhân gốc rễ, theo dõi xu hướng, thực hiện hành động khắc phục và phổ biến kết quả; khuyến khích báo cáo cả sự kiện nhỏ, sự cố suýt xảy ra và nguy cơ tiềm ẩn, đồng thời thường xuyên đánh giá, cải tiến chương trình.

Chương trình hóa học phải được xây dựng trước khi vận hành bình thường và duy trì trong suốt quá trình vận hành thử, nhằm kiểm soát hóa học, hóa phóng xạ, bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống, kết cấu và cấu kiện, đồng thời giảm mức bức xạ. Chương trình phải có hệ thống giám sát, lấy mẫu, phân tích và lưu trữ dữ liệu; kiểm soát chặt việc sử dụng hóa chất, kể cả hóa chất do nhà thầu đưa vào. Với SMR không sử dụng nước làm chất làm mát, phải đánh giá thêm tác động của chất làm mát đến các hệ thống, kết cấu và cấu kiện.

Trong thời gian dừng lò, tổ chức vận hành phải lập kế hoạch, kiểm soát và thực hiện công việc theo hướng ưu tiên an toàn, duy trì cấu hình nhà máy phù hợp với giới hạn và điều kiện vận hành, bảo đảm đủ nguồn lực và quy định rõ trách nhiệm của các nhóm, cá nhân và nhà thầu. Kế hoạch phải chú trọng bảo vệ bức xạ, an toàn phi bức xạ, giảm chất thải và kiểm soát nguy cơ hóa học. Sau mỗi kỳ dừng lò phải thực hiện đánh giá toàn diện để rút kinh nghiệm và cải tiến.

Về quản lý sự cố, tổ chức vận hành phải xây dựng, lập thành tài liệu, định kỳ rà soát và cập nhật chương trình quản lý sự cố.

Chương trình phải bao gồm các biện pháp chuẩn bị, quy trình, hướng dẫn và thiết bị cần thiết để ngăn sự cố diễn biến nghiêm trọng hơn, kể cả sự cố vượt cơ sở thiết kế, và giảm thiểu hậu quả nếu xảy ra.

Với SMR nhiều mô-đun, chương trình phải tính đến tai nạn xảy ra đồng thời tại nhiều mô-đun, sự cố ảnh hưởng đến hệ thống dùng chung hoặc làm suy giảm đồng thời khả năng ứng phó của nhiều mô-đun. Nguồn lực về nhân sự, thiết bị, vật tư và hỗ trợ bên ngoài phải được bảo đảm phù hợp với các kịch bản này.

Chương trình phải hướng dẫn sử dụng các thiết bị sẵn có, ưu tiên thiết bị an toàn nhưng không loại trừ thiết bị không liên quan đến an toàn; đồng thời bố trí các biện pháp dự phòng như nguồn nước làm mát và nguồn điện thay thế. Các thiết bị này phải luôn ở trạng thái sẵn sàng và dễ tiếp cận.

Ngoài các biện pháp kỹ thuật, chương trình phải quy định các biện pháp hành chính và đào tạo cần thiết. Khi xây dựng phương án ứng phó, phải tính đến khả năng hạ tầng khu vực bị suy giảm, điều kiện làm việc bất lợi, khả năng thiết bị hoạt động không đầy đủ để bảo đảm các hành động ứng phó vẫn có thể thực hiện kịp thời và tin cậy.

Đối với SMR sử dụng đặc tính an toàn nội tại hoặc hệ thống an toàn thụ động, chương trình phải xác định rõ các giả định, giới hạn áp dụng và hành động cần thiết để duy trì hiệu quả của các đặc tính, hệ thống này trong điều kiện sự cố.

Các phương án quản lý sự cố phải bảo đảm nhân sự có đủ năng lực, hệ thống và hỗ trợ kỹ thuật cần thiết. Quy trình, thiết bị phải được chuẩn bị trước khi nạp nhiên liệu, kiểm tra tính hiệu lực và định kỳ kiểm chứng thông qua diễn tập, đào tạo thực hành. Đồng thời, phải có phương án mở rộng ứng phó khi cần, bao gồm trách nhiệm đối với các biện pháp ứng phó dài hạn.