DN có số lượng cổ đông 'khủng': Lợi thế quy mô hay rủi ro phân tán quyền lực?
Khi cơ cấu cổ đông quá phân tán, việc đảm bảo tỷ lệ tham dự để tổ chức ĐHĐCĐ trở thành thách thức không nhỏ đối với một số doanh nghiệp.
Sau những con số “khổng lồ” về lượng cổ đông tại nhiều doanh nghiệp, ngân hàng lớn mà VietnamFinance từng đề cập, có thể thấy rõ mức độ quan tâm ngày càng gia tăng của người dân đối với thị trường chứng khoán. Chỉ riêng trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận thêm khoảng 2,6 triệu tài khoản chứng khoán, nâng tổng số lên hơn 11,8 triệu vào cuối năm, tương đương khoảng 11% dân số, qua đó hoàn thành mục tiêu đề ra cho năm 2030 trước thời hạn.
Nhìn chung, việc kênh chứng khoán thu hút mạnh mẽ dòng tiền và sự tham gia của nhà đầu tư là tín hiệu tích cực. Đặc biệt, những mã cổ phiếu thu hút đông đảo sự tham của các nhà đầu tư có thể đạt được mức thanh khoản tốt trên thị trường.
Tuy nhiên, ở góc độ quản trị doanh nghiệp, khi cổ phiếu chủ yếu nằm trong tay nhà đầu tư nhỏ lẻ, cơ cấu cổ đông dễ rơi vào trạng thái phân tán, từ đó phát sinh không ít khó khăn trong việc tổ chức ĐHĐCĐ thường niên, bất thường hoặc lấy ý kiến cổ đông bằng văn bản.
Một ví dụ điển hình là câu chuyện tại Tổng Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Xây dựng (HoSE: DIG). Doanh nghiệp này từng nhiều lần tổ chức ĐHĐCĐ bất thành trong giai đoạn 2022–2023 do không đủ tỷ lệ cổ đông đại diện cho số cổ phần có quyền biểu quyết theo quy định.
.png)
DIG từng nhiều lần tổ chức ĐHĐCĐ bất thành
Theo ghi nhận, tính đến cuối năm 2024, DIG có hơn 67.000 cổ đông, nắm giữ gần 610 triệu cổ phiếu. Đáng chú ý, số lượng cổ đông đã tăng vọt chỉ trong một năm, từ hơn 11.000 người vào cuối năm 2023 lên gần 68.500 người vào cuối năm 2024.
Trong khi đó, cơ cấu cổ đông lớn lại khá thưa thớt, chủ yếu xoay quanh gia đình Chủ tịch Nguyễn Hùng Cường. Trước đây, DIG từng có sự đồng hành của một số cổ đông lớn như Tổng Công ty là Thiên Tân, Địa ốc Him Lam hay ông Trần Quí Thanh (Tân Hiệp Phát), song các cổ đông này đã lần lượt thoái vốn. Điều này khiến cổ phiếu DIG dần được phân bổ rộng rãi trong tay nhà đầu tư cá nhân, làm gia tăng mức độ phân tán trong cơ cấu sở hữu.
Mặt khác, trong bối cảnh thị giá biến động mạnh, gia đình Chủ tịch cũng nhiều lần bị bán giải chấp cổ phiếu, kéo theo tỷ lệ sở hữu suy giảm. Tính đến ngày 11/3/2026, ông Nguyễn Hùng Cường nắm giữ trực tiếp hơn 45,9 triệu cổ phiếu DIG, tương đương 5,77% vốn điều lệ và hiện là cổ đông lớn duy nhất của doanh nghiệp.
Đáng chú ý, DIG gần đây đã công bố kế hoạch tặng quà cho cổ đông trong dịp ĐHĐCĐ thường niên 2026, với mục tiêu khuyến khích cổ đông ủy quyền tham dự và biểu quyết. Theo đó, cổ đông nắm giữ từ 2 triệu cổ phiếu trở lên sẽ nhận mức quà cố định 20 triệu đồng, trong khi các cổ đông sở hữu dưới mức này sẽ nhận quà tính theo số cổ phiếu ủy quyền.
Động thái này được xem là một giải pháp nhằm gia tăng tỷ lệ tham dự, trong bối cảnh ĐHĐCĐ năm 2025 của DIG chỉ đạt tỷ lệ 50,39% – sát ngưỡng tối thiểu để đại hội có thể tiến hành.
Khác với DIG, các doanh nghiệp dẫn đầu về số lượng cổ đông như Công ty Cổ phần Tập đoàn Hoà Phát (HoSE: HPG), Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk, HoSE: VNM), Tập đoàn Masan (HoSE: MSN) hay Công ty Cổ phần Đầu tư Thế giới Di động (HoSE: MWG) lại duy trì sự hiện diện của một hoặc nhiều nhóm cổ đông lớn nắm giữ tỷ lệ đáng kể. Điều này giúp đảm bảo tỷ lệ cổ phần có quyền biểu quyết tại ĐHĐCĐ thường dễ dàng đạt mức theo quy định.
Bên cạnh đó, với vị thế là các doanh nghiệp đầu ngành, những phiên họp ĐHĐCĐ của các công ty này cũng thường thu hút sự quan tâm và tham dự đông đảo của nhà đầu tư cá nhân.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực ngân hàng, bức tranh lại mang màu sắc khác. Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, tỷ lệ sở hữu bị siết chặt, với cổ đông cá nhân tối đa 5%, tổ chức tối đa 10% và nhóm cổ đông cùng người có liên quan không quá 15% vốn điều lệ.
Quy định này khiến giới quan sát lo ngại về khả năng các ngân hàng có thể gặp khó khăn trong việc tổ chức ĐHĐCĐ nếu nhà đầu tư cá nhân không tích cực tham dự hoặc ủy quyền. Tuy vậy, trên thực tế, những trường hợp “đổ bể” vì thiếu tỷ lệ tham dự là khá hiếm.
Trong những năm gần đây, Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) là nhà băng hiếm hoi nhiều lần tổ chức ĐHĐCĐ bất thành trong giai đoạn 2020-2022. Tuy nhiên, nguyên nhân không xuất phát từ cơ cấu cổ đông phân tán, mà nằm ở xung đột - mẫu thuẫn quyền lợi giữa các nhóm cổ đông lớn.
Như vậy, thực tế cho thấy cả hai thái cực trong cơ cấu cổ đông đều có thể dẫn tới cùng một hệ quả: ĐHĐCĐ không thể diễn ra như kỳ vọng. Nếu sự phân tán trong tay nhà đầu tư nhỏ lẻ khiến doanh nghiệp không đủ tỷ lệ tham dự, thì sự tập trung vào các nhóm cổ đông lớn nhưng thiếu đồng thuận lại có thể đẩy doanh nghiệp vào thế “bế tắc quyền lực”.
Đây cũng là bài toán không dễ đối với các doanh nghiệp niêm yết, trong bối cảnh thị trường ngày càng mở rộng về quy mô nhưng cũng trở nên phức tạp hơn về cấu trúc cổ đông.
Hải Đường