Doanh nghiệp cảng biển và logistics - Động lực kiến tạo Trung tâm tài chính hàng hải

Doanh nghiệp cảng biển và logistics - Động lực kiến tạo Trung tâm tài chính hàng hảiHải Đường-05/09/2026 10:49 (GMT+7)(VNF) - Không chỉ hưởng lợi từ quá trình hình thành trung tâm tài chính hàng hải, doanh nghiệp cảng biển và logistics đang giữ vai trò đặc biệt trong hệ sinh thái, khi vừa tạo ra dòng hàng và nhu cầu giao dịch thực, vừa cung cấp dữ liệu, tài sản và tham gia kiến tạo các sản phẩm tài chính mới.Vai trò không thể thay thếĐể một trung tâm tài chính hàng hải hình thành và vận hành thực chất, không thể chỉ có ngân hàng, công ty bảo hiểm hay các định chế tài chính. Thị trường cần một nền kinh tế hàng hải đủ lớn đứng phía sau, với dòng hàng, tài sản, dữ liệu và nhu cầu giao dịch thực. Đây cũng là nơi doanh nghiệp cảng và logistics có thể đóng vai trò đặc biệt: vừa tạo ra nhu cầu tài chính, vừa cung cấp dữ liệu và tài sản để hình thành các sản phẩm vốn mới.ÔngPhạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn GemadeptTheo ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept, doanh nghiệp cảng và logistics có bốn vai trò không tổ chức nào khác có thể thay thế trong hệ sinh thái này.Trước hết, doanh nghiệp cảng và logistics là nguồn tạo giao dịch thực. Một trung tâm tài chính hàng hải muốn hoạt động phải gắn với hoạt động hàng hải thực tế. Mỗi năm có hàng triệu TEU đi qua hệ thống cảng và ICD của Gemadept trải dài từ Bắc vào Nam. Năm 2025, sản lượng toàn hệ thống lần đầu vượt 5 triệu TEU.Mỗi TEU đều kéo theo nhu cầu thực về tài trợ, bảo hiểm, thanh toán. Nếu không có dòng hàng thật, các sản phẩm tài chính hàng hải rất dễ chỉ tồn tại trên giấy.Vai trò tiếp theo, dù ít được đề cập tới nhưng lại đóng vai trò quan trọng nhất, đó là nguồn dữ liệu xác thực. Ngân hàng và công ty bảo hiểm định giá rủi ro dựa trên thông tin, trong khi cảng nắm dữ liệu vận hành trực tiếp: container nào, của doanh nghiệp nào, đi đâu, khi nào rời bến.Khi dữ liệu từ SmartPort, SmartGate và hệ thống định vị thời gian thực được chuẩn hóa, kết nối vào nền tảng Thông tin Cộng đồng Hàng hải (MCS), chi phí thẩm định có thể giảm. Những khoản tài trợ trước đây bị từ chối vì thiếu minh bạch cũng có thêm cơ sở để được xem xét.Doanh nghiệp cảng còn là đối tác đồng thiết kế và người dùng đầu tiên của sản phẩm tài chính. Gemadept có thể tham gia góp ý thiết kế, đồng thời trở thành khách hàng thử nghiệm trong cơ chế sandbox.Cuối cùng, đội sà lan, tàu feeder, thiết bị cảng, kho bãi là tài sản nền cho các sản phẩm vốn, phù hợp với leasing, quỹ hạ tầng và trái phiếu xanh.Từ những chia sẻ của ông Phạm Quốc Long, có thể thấy các doanh nghiệp cảng biển, logistics như Gemadept không chỉ sử dụng dịch vụ của trung tâm tài chính hàng hải mà còn cung cấp chính những yếu tố để thị trường hình thành.Đối với Gemadept, doanh nghiệp gọi cách tiếp cận của mình là “Port-to-Finance” - từ cảng tới tài chính, nằm trong bước chuyển chiến lược từ “Port-Centric” sang “Maritime-Centric”.Trong tầm nhìn 2030, doanh nghiệp xác định bốn trụ cột gồm khai thác cảng, logistics gắn với cảng, vận tải thủy – biển và dịch vụ công nghiệp hàng hải. Tài chính hàng hải là lớp giá trị tiếp theo được xây dựng trên bốn trụ cột này.Ngày 21/5/2026, Gemadept phối hợp cùng Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC và Viện Nghiên cứu Phát triển TP. HCM tổ chức diễn đàn phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải và ra mắt IMFC. Doanh nghiệp xác định vai trò không chỉ là nhà đầu tư hay đối tác tham gia, mà là thành viên chiến lược cùng kiến tạo hệ sinh thái.Cùng với đó là củng cố hạ tầng và dòng hàng. Nam Đình Vũ đã hoàn thiện đủ ba giai đoạn, với khoảng 1,5km cầu tàu và năng lực trên 2 triệu TEU/năm. Gemalink giai đoạn 2 được khởi công ngày 17/4/2026 cùng CMA CGM, bổ sung khoảng 1 triệu TEU và dự kiến vận hành từ quý III/2027. Gemalink hiện khai thác vượt xa công suất thiết kế giai đoạn 1, cho thấy nhu cầu thực của thị trường.Bên cạnh đó, Gemadept cho rằng năng lực tài chính cũng là cơ sở để doanh nghiệp tham gia dài hạn. 6 tháng đầu năm 2026, Gemadept đạt 3.214 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng 16%; lợi nhuận trước thuế 2.267 tỷ đồng, tăng 80%; lợi nhuận sau thuế 1.936 tỷ đồng, tăng 71%, hoàn thành khoảng 81% kế hoạch lợi nhuận trước thuế cả năm theo kịch bản đăng ký. Biên lợi nhuận gộp quý II tăng từ 43% lên 49%.Gemadept lưu ý một phần lợi nhuận đến từ tái cấu trúc danh mục đầu tư, song nền tảng khai thác cốt lõi vẫn tăng trưởng hai chữ số và biên lợi nhuận vận hành được mở rộng. Đây là cơ sở để doanh nghiệp cam kết nguồn lực cho những lớp giá trị mới.Song song, lộ trình cảng xanh – cảng thông minh, chuẩn hóa dữ liệu phát thải và nâng chuẩn công bố thông tin được xem là điều kiện để tiếp cận quỹ đầu tư xanh, nguồn vốn dài hạn và các định chế tài chính quốc tế.Lộ trình phát triển sản phẩm tài chính hàng hảiVề nguyên tắc phát triển những sản phẩm trong trung tâm tài chính hàng hải, ông Phạm Quốc Long cho rằng cần gắn với dòng hàng có sẵn trước, sản phẩm phái sinh sau.Trong một đến hai năm đầu, trọng tâm nên là tài trợ thương mại và tài chính chuỗi cung ứng số hóa, nền tảng dữ liệu MCS, sàn giao dịch blockchain, chứng từ điện tử; đồng thời phát triển bảo hiểm hàng hải, trung tâm dịch vụ một cửa và sandbox. Đây là những nhu cầu đã tồn tại với hàng chục nghìn doanh nghiệp xuất nhập khẩu, rủi ro thấp hơn và tạo dữ liệu nền cho các sản phẩm sau.Giai đoạn hai đến ba năm có thể phát triển tài trợ, cho thuê đội tàu intra-Asia, tài chính chuyển đổi xanh cho retrofit theo chuẩn IMO và quỹ hàng hải hợp tác công – tư. Trọng tài và dịch vụ pháp lý hàng hải cũng cần được xây dựng để tạo niềm tin. Chỉ sau khi có thanh khoản mới nên tiến tới phái sinh cước vận tải, phòng vệ giá nhiên liệu hay sàn giao dịch chuyên biệt.Một yêu cầu quan trọng mà lãnh đạo Gemadept nhấn mạnh là năng lực giám sát phải đi cùng tốc độ mở cửa. Nếu cơ chế giám sát không theo kịp, sandbox có thể trở thành nơi phát sinh rủi ro thay vì là động lực đổi mới. Vì vậy, thách thức lớn nhất của IMFC không nằm ở hạ tầng vật lý mà ở năng lực thiết kế thể chế.Nếu thành công, cộng đồng doanh nghiệp có thể giảm chi phí vốn và bảo hiểm, thay vì phải đi vòng qua các trung tâm nước ngoài, trong bối cảnh chi phí logistics Việt Nam vẫn tương đương 16–18% GDP. Doanh nghiệp xuất khẩu cũng có điều kiện chuyển dần từ FOB sang CIF, giành lại quyền thuê tàu và mua bảo hiểm. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn khó tiếp cận tài trợ thương mại vì thiếu dữ liệu minh bạch, có thể được đánh giá tín nhiệm dựa trên chính lịch sử dòng hàng của mình.Ở tầm rộng hơn, việc phát triển thành công trung tâm tài chính hàng hải có thể nâng năng suất lao động của cả một ngành và tạo ra lớp việc làm chất lượng cao mà Việt Nam hiện gần như chưa có: chuyên gia bảo hiểm hàng hải, luật sư hàng hải quốc tế, trọng tài viên, chuyên viên cấu trúc tài chính tàu biển.“Với vị thế của VIFC-HCMC, đây mới là điểm chiến lược nhất. Các trung tâm tài chính mới trên thế giới thường cạnh tranh bằng ưu đãi thuế và hạ tầng pháp lý. Đó là cuộc đua ai cũng có thể tham gia và rất dễ bị sao chép. TP. HCM có một thứ khó sao chép hơn nhiều: nền kinh tế thực đứng phía sau. Hơn 1.000 tỷ USD giá trị giao dịch qua cảng mỗi năm là tài sản mà một trung tâm tài chính thuần tuý không thể tạo ra bằng chính sách”, ông Phạm Quốc Long nhấn mạnh.Theo ông, tài chính hàng hải không chỉ là một trụ cột của VIFC-HCMC, mà là yếu tố định vị khác biệt. Đây là yếu tố sẽ trả lời câu hỏi vì sao một định chế quốc tế nên chọn TP. HCM thay vì một trung tâm đã có sẵn ba mươi năm kinh nghiệm.Về dài hạn, khi các chuẩn mực dữ liệu, hợp đồng và trọng tài hình thành tại đây và được thị trường ASEAN chấp nhận, TP. HCM chuyển từ vai trò người chấp nhận giá sang người tham gia định giá. Ông Long cho rằng đó là mục tiêu xứng đáng để theo đuổi, dù chặng đường còn dài và giá trị cuối cùng vẫn phải được đo bằng việc dòng vốn, dòng hàng và giao dịch thực có được vận hành hiệu quả hay không.Thông luật và câu chuyện niềm tin của IFCThông luật và câu chuyện niềm tin của IFCTài chính(VNF) - Trong cuộc cạnh tranh giữa các trung tâm tài chính quốc tế (IFC), điều tạo nên lợi thế không phải là việc cho phép áp dụng Thông luật (Common Law) trên văn bản, mà là khả năng vận hành hệ thống tư pháp theo tinh thần của Common Law.