Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027; tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026, dự kiến kế hoạch đầu tư công năm 2027 và quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025.
Theo báo cáo, thu ngân sách nhà nước năm 2026 ước vượt 20,8% dự toán, tăng 14% so với thực hiện năm 2025. Tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước ước đạt khoảng 20,8% GDP. Ở chiều chi, tổng chi ngân sách nhà nước dự kiến đạt 116,4% dự toán, đáp ứng yêu cầu thực hiện các chủ trương của Đảng, nhiệm vụ trọng tâm, nghĩa vụ trả nợ và viện trợ.
Đối với đầu tư công, tính đến hết tháng 9/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 62,9%, vượt kết quả cùng kỳ những năm trước xét cả giá trị vốn đã giải ngân và tỷ lệ thực hiện. Chính phủ đặt mục tiêu sử dụng hết số vốn đầu tư công đã được giao trong năm. Trong khi đó, bội chi ngân sách nhà nước dự kiến ở mức khoảng 4,1% GDP.
Sang năm 2027, Chính phủ xây dựng phương án thu ngân sách tăng 9,1% so với mức ước thực hiện năm 2026. Tỷ lệ huy động vào ngân sách dự kiến đạt 20,2% GDP. Cùng với mục tiêu tăng thu, cơ cấu chi ngân sách dự kiến có sự dịch chuyển đáng kể theo hướng dành thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển
Chi đầu tư phát triển dự kiến chiếm khoảng 43% tổng chi ngân sách nhà nước năm 2027, so với mức 35,5% của dự toán năm 2026. Trong khi đó, tỷ trọng chi thường xuyên dự kiến giảm còn 50,6%, thấp hơn mức 57,3% của dự toán năm 2026. Chính phủ yêu cầu các cơ quan, đơn vị rà soát nhu cầu chi thường xuyên, thực hiện tiết kiệm và bảo đảm tiến độ triển khai kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm 2026–2030 trong giai đoạn 2026–2027".
Về phân cấp ngân sách, Chính phủ trình Quốc hội phương án phân chia bốn khoản thuế gồm: thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường theo bốn nhóm địa phương.
Phương án này nhằm thực hiện đầy đủ yêu cầu tại Kết luận số 18 của Trung ương và Luật Ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương trong thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quốc gia và tăng tính chủ động của ngân sách địa phương đối với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn.
Thẩm tra các nội dung Chính phủ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá việc thu ngân sách nhà nước năm 2026 ước vượt 20,8% dự toán phản ánh sự chỉ đạo, điều hành sát sao của Chính phủ. Cơ cấu thu cũng có chuyển biến theo hướng tích cực và bền vững hơn.
"Thu ngân sách trung ương vẫn chiếm dưới 50% tổng thu ngân sách nhà nước, chưa được cải thiện so với giai đoạn 2021–2025. khoản thu tiền sử dụng đất ước cả năm tăng khoảng 35% so với dự toán, đóng góp đáng kể vào việc bảo đảm nhiệm vụ chi của các địa phương. Trong bối cảnh thị trường bất động sản có dấu hiệu trầm lắng, đề nghị rà soát kỹ dự báo khoản thu này để bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế".
Ở chiều chi ngân sách, lượng kinh phí thuộc ngân sách trung ương chưa phân bổ chi tiết hoặc chưa giao vẫn ở mức đáng kể. Cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ nguyên nhân của tình trạng này, đồng thời xác định giải pháp để cải thiện tiến độ phân bổ và tổ chức thực hiện.
Số liệu thực hiện trong 9 tháng cho thấy chi ngân sách nhà nước mới đạt 59,3% dự toán. Trong khi đó, tổng chi cả năm được dự báo đạt 116,4% dự toán. Khoảng cách giữa kết quả thực hiện đến hết tháng 9 và mức dự kiến cả năm cho thấy khối lượng nhiệm vụ còn lại trong quý cuối năm rất lớn, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải chủ động hơn trong điều hành và tổ chức giải ngân, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu.
Đối với kế hoạch ngân sách năm 2027, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tính toán lại các nguồn thu trên cơ sở dự báo kinh tế, bảo đảm mức dự toán có tính khả thi và đáp ứng nhu cầu chi. Việc quản lý chi cũng cần được siết chặt, nhất là đối với chi thường xuyên; các bộ, ngành và địa phương phải sử dụng ngân sách trong giới hạn dự toán, gắn phân bổ nguồn lực với hiệu quả thực tế và yêu cầu chống thất thoát, lãng phí.
Liên quan đến phương án phân bổ ngân sách trung ương, cơ quan thẩm tra yêu cầu giải trình rõ cơ sở lựa chọn tỷ lệ phân chia nguồn thu cho từng nhóm địa phương. Phương án cần đi kèm đánh giá tác động đối với khả năng tự cân đối ngân sách, mức điều tiết về trung ương và khoản bổ sung từ ngân sách trung ương cho địa phương, trên cơ sở so sánh với giai đoạn 2021–2025.
Đối với kế hoạch đầu tư công năm 2027, Chính phủ được đề nghị tiếp tục rà soát danh mục dự án bố trí vốn, bảo đảm phù hợp với định hướng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội.
Việc phân bổ vốn phải tuân thủ các nguyên tắc, tiêu chí và thứ tự ưu tiên theo quy định, chỉ bố trí cho những dự án đủ điều kiện nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết.