FDI lấn sân thị trường Việt Nam: Tuân thủ 'luật chơi' và trách nhiệm vì sự phát triển

FDI lấn sân thị trường Việt Nam: Tuân thủ 'luật chơi' và trách nhiệm vì sự phát triểnGia Phúc-14/09/2026 10:00 (GMT+7)(VNF) - Việt Nam tiếp tục mở rộng thu hút đầu tư nước ngoài, nhưng cùng với dòng vốn ngày càng lớn, yêu cầu đối với khu vực FDI cũng thay đổi. Doanh nghiệp nước ngoài không chỉ được kỳ vọng mang vốn, công nghệ và thị trường vào Việt Nam, mà còn phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ người tiêu dùng, cạnh tranh bình đẳng và tạo ra giá trị thực chất cho nền kinh tế.Trách nhiệm với thị trường Việt NamTrong nhiều năm, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế Việt Nam.Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho rằng, bên cạnh thúc đẩy giải ngân, một trọng tâm hiện nay là nâng cao chất lượng liên kết giữakhu vực FDIvà doanh nghiệp (DN) trong nước. Quy mô vốn cho thấy sức hấp dẫn của Việt Nam trong thu hút vốn FDI, đồng thời đặt ra yêu cầu đối với khu vực DN này ngày càng cao trong tuân thủ quy định và trách nhiệm với sự phát triển chung.Mới đây, ngày 11/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết đang rà soát, xác minh các phản ánh liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ của Grab đối với khách hàng và đối tác tài xế. Cơ quan này đã yêu cầu Grab cung cấp thông tin, đồng thời đề nghị một số DN gọi xe khác cung cấp dữ liệu để phục vụ việc rà soát, đánh giá.Việc cơ quan quản lý vào cuộc không đồng nghĩa Grab đã bị xác định vi phạm. Tuy nhiên, vụ việc cho thấy khi một nền tảng có ảnh hưởng lớn đến thị trường, các quyết định về giá, phí và cách thức vận hành không còn chỉ là câu chuyện nội bộ của DN.Các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới cũng không thể chỉ dựa vào mô hình hoạt động toàn cầu khi bước vào Việt Nam. Temu và Shein là ví dụ. Năm 2025, Bộ Công Thương yêu cầu hai nền tảng hoàn tất thủ tục đăng ký hoạt động, đồng thời yêu cầu Temu tạm dừng cung cấp dịch vụ để hoàn thiện thủ tục và xử lý các chương trình khuyến mại chưa phù hợp.Trong tháng 6/2026, Bộ Công Thương đã lấy ý kiến sửa đổi Luật Cạnh tranh, trong đó đề xuất hoàn thiện tiêu chí xác định sức mạnh thị trường của các nền tảng số và bổ sung những hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh trong môi trường số. Đây là dấu hiệu cho thấy chính sách nhà nước cũng đang thích ứng với những mô hình kinh doanh mới.Trong một góc độ khác, Công ty TNHH Bia Carlsberg Việt Nam. Tháng 4/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xử phạt doanh nghiệp này 200 triệu đồng do vi phạm quy định về cạnh tranh không lành mạnh. Theo cơ quan quản lý, Carlsberg Việt Nam đã đưa thông tin không chính xác, gây nhầm lẫn về sản phẩm của DN khác, thuộc hành vi bị cấm theo Luật Cạnh tranh 2018.Điều này cho thấy, pháp luật quản lý kinh doanh của Việt Nam ngày càng hoàn thiện và các tập đoàn lớn nước ngoài cũng không thể là ngoại lệ.Trách nhiệm với người tiêu dùng ViệtNếu trách nhiệm với thị trường liên quan đến cách DN vận hành, thì trách nhiệm với người tiêu dùng thể hiện trực tiếp nhất ở chất lượng hàng hóa và dịch vụ.Các ngành thực phẩm, sữa, dược phẩm và mỹ phẩm đặc biệt nhạy cảm bởi một sản phẩm không bảo đảm chất lượng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng, đặc biệt đối với nhóm trẻ em và người cao tuổi.Đầu năm 2026, Nestlé triển khai chương trình tự nguyện thu hồi phòng ngừa một số lô sữa công thức liên quan đến nguy cơ nhiễm độc cereulide - gây ngộ độc thực phẩm và có nguy cơ gây hại gan hoặc rối loạn điện giải ở trẻ nhỏ. Vụ việc cho thấy một điểm quan trọng đối với doanh nghiệp toàn cầu: chuỗi cung ứng có thể trải rộng qua nhiều quốc gia, nhưng khi sản phẩm được đưa vào thị trường Việt Nam, DN vẫn phải có cơ chế kiểm soát và phản ứng phù hợp với người tiêu dùng tại đây.Tương tự, cũng trong năm 2026, Bộ Y tế cảnh báo về một số lô sữa Aptamil Infant Formula 800g do tập đoàn Danone sản xuất và bán tại Anh sau thông báo thu hồi tự nguyện của DN này. Cơ quan quản lý yêu cầu rà soát việc công bố sản phẩm, yêu cầu các đơn vị liên quan thông báo cho nhà phân phối và người tiêu dùng ngừng sử dụng, đồng thời tiến hành thu hồi nếu sản phẩm được lưu hành tại Việt Nam. Bộ Y tế cũng đề nghị các sàn thương mại điện tử phối hợp gỡ thông tin và ngừng kinh doanh các lô sản phẩm liên quan nếu có.Sự việc xảy ra tương tự với sữa Babybio và các sản phẩm của Lactalis. Những trường hợp này cũng cho thấy trách nhiệm trong chuỗi cung ứng không chỉ thuộc về nhà sản xuất. Với sản phẩm nhập khẩu, cần xác định rõ vai trò và trách nhiệm của chủ sở hữu thương hiệu, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, đơn vị phân phối và các kênh bán hàng.Tháng 6/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xử phạt P&G Việt Nam - DN của Mỹ sở hữu nhiều thương hiệu tiêu dùng phổ biến như Tide, Ariel, Downy, Pantene, Pampers và Gillette với số tiền 390 triệu đồng do hai hành vi vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, gồm cung cấp thông tin không đầy đủ cho người tiêu dùng và đưa vào điều kiện giao dịch chung những điều khoản không được phép.Đặc biệt, với thương mại điện tử và hàng hóa xuyên biên giới, một sản phẩm có thể xuất hiện trên thị trường thông qua nhiều kênh khác nhau. Do đó, cơ chế truy xuất nguồn gốc, cảnh báo và thu hồi phải đủ nhanh để bảo vệ người tiêu dùng.Thương hiệu càng lớn thì yêu cầu về trách nhiệm càng cao. Người tiêu dùng không có khả năng kiểm tra toàn bộ chuỗi cung ứng phía sau một hộp sữa, viên thuốc hay sản phẩm mỹ phẩm. Họ dựa vào thương hiệu và hệ thống kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp. Vì vậy, việc sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn tại một quốc gia khác không thể tự động thay thế nghĩa vụ tuân thủ những quy định áp dụng tại Việt Nam.Trách nhiệm với nền kinh tế Việt NamTrách nhiệm thứ ba nằm ở phạm vi rộng hơn: đóng góp thực chất cho nền kinh tế Việt Nam.Một trong những ví dụ được nhắc đến nhiều là Coca-Cola Việt Nam. Tháng 11/2025, Tòa án Nhân dân TP.HCM bác yêu cầu khởi kiện của Coca-Cola Việt Nam và giữ nguyên quyết định truy thu, xử phạt tổng cộng hơn 821 tỷ đồng của cơ quan thuế. Vụ việc liên quan đến giai đoạn 2007-2015, trong đó cơ quan thuế xác định số thuế truy thu hơn 471 tỷ đồng, cùng tiền phạt và tiền chậm nộp.Coca-Cola không đồng ý với phần lớn kết luận của cơ quan thuế và khẳng định doanh nghiệp luôn tuân thủ pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, phán quyết của tòa cho thấy nghĩa vụ thuế là một phần không thể tách rời trong trách nhiệm của doanh nghiệp FDI đối với thị trường sở tại.Ở cấp độ rộng hơn, câu chuyện không chỉ là nghĩa vụ nộp thuế. Sau gần 40 năm thu hút FDI, Việt Nam đang chuyển từ mục tiêu thu hút vốn đơn thuần sang yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng và hiệu ứng lan tỏa của khu vực này.Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài xác định công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lực quản trị và liên kết với DN trong nước là những giá trị cốt lõi của mô hình FDI thế hệ mới. Nghị quyết cũng chỉ ra những hạn chế tồn tại như tỷ lệ nội địa hóa thấp, liên kết với doanh nghiệp trong nước còn lỏng lẻo và chuyển giao công nghệ chưa đạt kỳ vọng.Như vậy, việc đánh giá một dự án FDI hiện nay không chỉ dựa trên số vốn đăng ký. Một dự án có thể tạo ra kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng nếu phần giá trị tạo ra tại Việt Nam thấp, tỷ lệ nội địa hóa hạn chế và liên kết với doanh nghiệp trong nước yếu thì tác động lan tỏa đối với nền kinh tế vẫn cần được xem xét.Tại chương trình làm việc với cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước hồi tháng 5/2026, ông Nguyễn Thanh Nghị - Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhấn mạnh, sự hợp lực giữa khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việt Nam khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài chuyển mạnh sang công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, công nghệ xanh, đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.Đại diện Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội... cũng đã tập trung trao đổi về cải thiện môi trường đầu tư, hoàn thiện chính sách FDI, tăng liên kết với DN trong nước, phát triển nhân lực, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.Điều này cho thấy yêu cầu đối với FDI đang thay đổi. Việt Nam vẫn cần vốn ngoại, nhưng mục tiêu quan trọng là nâng năng lực của nền kinh tế Việt Nam. Yêu cầu DN FDI tuân thủ pháp luật không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản đối với nhà đầu tư nước ngoài, mà hướng tới một môi trường mà trong đó DN nội và DN ngoại cùng hoạt động trong một hệ thống quy định minh bạch, có thể dự đoán và được thực thi bình đẳng.Sự hiện diện của các tập đoàn quốc tế mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, từ vốn, việc làm, xuất khẩu đến công nghệ và khả năng kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam tiếp tục mở cửa với DN FDI, nhưng mở cửa không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm. Một tập đoàn dù có quy mô toàn cầu vẫn phải tuân thủ luật pháp Việt Nam, tôn trọng người tiêu dùng Việt Nam và chứng minh giá trị mà hoạt động đầu tư mang lại cho nền kinh tế sở tại.Điểm danh loạt doanh nghiệp FDI nộp ngân sách lớn nhất Việt NamĐiểm danh loạt doanh nghiệp FDI nộp ngân sách lớn nhất Việt NamDoanh nghiệp(VNF) - Trong bảng VNTAX 200 năm 2026, nhóm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và liên doanh đã đóng góp 172.002 tỷ đồng ngân sách nhà nước. Trong đó nổi bật là các doanh nghiệp sản xuất - tiêu dùng, ô tô, dầu khí, bất động sản và tài chính.