FDI ngành xe máy trước bài toán nâng cấp chuỗi giá trị

FDI ngành xe máy trước bài toán nâng cấp chuỗi giá trịHồ Mai-05/09/2026 13:00 (GMT+7)(VNF) - FDI ngành xe máy tại Việt Nam đang có sự dịch chuyển từ trọng tâm sản xuất sang các hoạt động có hàm lượng kỹ thuật cao hơn, trong khi quá trình điện hóa đang đặt ra yêu cầu mới đối với công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng. Đây cũng là phép thử về khả năng nâng cấp vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.TIN LIÊN QUANXe tay ga cao cấp Piaggio Beverly 2021 trang bị động cơ hiệu suất cao ra mắt29/12/2020 08:51Việt Nam đã hình thành ngành công nghiệp xe máy với sự hiện diện của nhiều nhà sản xuất nước ngoài như Honda, Yamaha, Suzuki và Piaggio.Sau nhiều năm đầu tư, các doanh nghiệp này không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn xây dựng năng lực sản xuất, cung ứng cho khu vực và từng bước phát triển các hoạt động kỹ thuật tại Việt Nam.Sự thay đổi diễn ra trong bối cảnh thị trường xe hai bánh đang tăng trưởng trở lại nhưng cấu trúc cạnh tranh có nhiều biến động. Theo Motorcycles Data, trong giai đoạn từ tháng 1 đến năm 2026, thị trường xe máy Việt Nam tiêu thụ khoảng 1,8 triệu xe, tăng 19,6% so với cùng kỳ. Riêng xe máy điện đạt 513.742 chiếc, tăng 97,2%, chiếm gần 28% tổng thị trường xe hai bánh.Đà tăng trưởng của xe điện đang khiến chuỗi cung ứng ngành xe thay đổi theo. Bên cạnh các linh kiện cơ khí truyền thống, những lĩnh vực như pin, động cơ điện, điện tử công suất, phần mềm và hệ thống quản lý năng lượng ngày càng trở nên quan trọng.Trong bối cảnh đó, câu chuyện FDI ngành xe máy không chỉ còn là thu hút thêm các nhà máy, mà là làm thế nào để Việt Nam tham gia sâu hơn vào những công đoạn tạo ra giá trị.Các doanh nghiệp FDI đang mở rộng vai trò từ sản xuất sang kỹ thuật và chuỗi cung ứng xe máy.FDI ngành xe máy chuyển từ sản xuất sang chuỗi giá trịTrong giai đoạn đầu, lợi thế của Việt Nam đối với các nhà sản xuất xe máy nằm ở quy mô thị trường, lực lượng lao động và khả năng xây dựng các cơ sở sản xuất quy mô lớn.Sau nhiều năm hoạt động, một số doanh nghiệp FDI đã mở rộng chức năng tại Việt Nam, từ sản xuất, lắp ráp sang sản xuất động cơ, kỹ thuật, kiểm thử và nghiên cứu phát triển.Piaggio là một trường hợp có thể nhìn thấy rõ sự thay đổi này. Doanh nghiệp bắt đầu sản xuất tại Việt Nam từ năm 2009. Đến cuối năm 2025, nhà máy tại Phú Thọ đạt mốc 2 triệu xe sản xuất. Hệ thống hoạt động tại Việt Nam hiện bao gồm sản xuất xe, động cơ và R&D.Theo Piaggio Group, trung tâm R&D tại Việt Nam được thành lập từ năm 2012 và là trung tâm R&D đầu tiên của tập đoàn tại châu Á, phối hợp với bộ phận kỹ thuật tại Italy trong phát triển xe và động cơ cho khu vực.Trao đổi với VietnamFinance, ông Gianluca Fiume, Tổng giám đốc Piaggio Việt Nam, Chủ tịch Piaggio khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cho biết Việt Nam đã chuyển từ một địa điểm sản xuất sang một hệ thống có nhiều chức năng hơn, gồm sản xuất, động cơ, R&D, kiểm thử và xuất khẩu.Ông Gianluca Fiume - Tổng Giám đốc Piaggio Việt Nam, Chủ tịch Piaggio khu vực châu Á - Thái Bình DươngTheo ông Fiume, việc tiếp tục phân bổ thêm các chức năng vào Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nhu cầu của từng sản phẩm, thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước mắt, doanh nghiệp tập trung khai thác năng lực hiện có, nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển đội ngũ kỹ thuật.Năm 2023, Piaggio thực hiện sáp nhập các dự án đầu tư tại Việt Nam, nâng công suất sản xuất từ 250.000 lên 400.000 xe mỗi năm và công suất động cơ từ 300.000 lên 400.000 động cơ mỗi năm.Điểm đáng chú ý từ trường hợp này là sự thay đổi về chức năng của một cơ sở FDI. Khi năng lực sản xuất được củng cố, Việt Nam có thể tiếp nhận thêm những hoạt động liên quan đến kỹ thuật, kiểm thử, R&D hoặc cung ứng cho thị trường khu vực.Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra trên diện rộng, năng lực của hệ thống nhà cung ứng trong nước là yếu tố quan trọng.Theo ông Fiume, nhà cung ứng muốn tham gia lâu dài vào chuỗi sản xuất phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, sản lượng và thời gian giao hàng. Thách thức không chỉ nằm ở việc sản xuất được một linh kiện đạt tiêu chuẩn, mà còn ở khả năng duy trì chất lượng ổn định khi sản lượng và yêu cầu kỹ thuật thay đổi.Đây là vấn đề chung của công nghiệp hỗ trợ Việt Nam. Việc có nhiều doanh nghiệp FDI sản xuất tại Việt Nam chưa đồng nghĩa với việc tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước sẽ tăng tương ứng. Khả năng cung ứng linh kiện có hàm lượng công nghệ cao, tham gia thiết kế hoặc phát triển sản phẩm vẫn là khoảng trống cần được thu hẹp.Vì vậy, bước chuyển tiếp theo của FDI ngành xe máy không chỉ nằm ở việc mở rộng số lượng nhà cung ứng, mà là nâng chất lượng của mạng lưới này.Điện hóa đặt lại bài toán chuỗi cung ứngQuá trình điện hóa đang khiến bài toán chuỗi cung ứng trở nên phức tạp hơn.Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), 5 thành viên gồm Honda, Yamaha, Suzuki, Piaggio và SYM bán 2,615 triệu xe trong năm 2025, giảm 1,5% so với năm trước. Tuy nhiên, số liệu này không bao quát toàn bộ thị trường, đặc biệt là nhóm xe điện.Trong năm 2026, xe điện tiếp tục tăng trưởng nhanh. VinFast mở rộng mạnh trong nước, trong khi Yadea và một số thương hiệu Trung Quốc cũng gia tăng hiện diện. Các nhà sản xuất truyền thống như Honda và Yamaha đồng thời đẩy mạnh các sản phẩm điện hóa.Sự thay đổi về công nghệ kéo theo sự thay đổi trong hệ thống cung ứng. Với xe động cơ đốt trong, chuỗi cung ứng tập trung nhiều vào động cơ, truyền động, khung, linh kiện cơ khí và các bộ phận liên quan. Với xe điện, pin, động cơ điện, bộ điều khiển, điện tử công suất, phần mềm và hệ thống quản lý pin trở thành những cấu phần quan trọng hơn.Điều này mở ra dư địa mới cho công nghiệp hỗ trợ nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp Việt Nam.Nếu không phát triển được các nhà cung ứng đáp ứng tiêu chuẩn công nghệ mới, Việt Nam có thể tiếp tục đảm nhận phần sản xuất và lắp ráp trong khi nhiều linh kiện có giá trị cao vẫn phải nhập khẩu.Ngược lại, nếu doanh nghiệp trong nước nâng được năng lực kỹ thuật, chất lượng và quy mô sản xuất, quá trình điện hóa có thể tạo thêm cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn quốc tế.Đây cũng là lý do cuộc cạnh tranh thu hút FDI đang dần thay đổi. Chi phí và quỹ đất vẫn là những yếu tố quan trọng, nhưng chưa đủ để quyết định việc một tập đoàn giao cho Việt Nam những công đoạn nào.Chất lượng nhân lực kỹ thuật, hệ thống nhà cung ứng, hạ tầng công nghiệp, logistics và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng có vai trò lớn hơn.Với ngành xe máy, sự hiện diện lâu năm của Honda, Yamaha, Suzuki và Piaggio đã tạo nền tảng sản xuất đáng kể. Sự xuất hiện của Yadea và các doanh nghiệp xe điện lại mở ra một lớp chuỗi cung ứng mới, trong khi VinFast và các doanh nghiệp nội địa tạo thêm động lực cho quá trình phát triển hệ sinh thái trong nước.Từ góc độ FDI, đây là cơ hội để Việt Nam chuyển từ một địa điểm sản xuất sang một mắt xích có mức độ tham gia sâu hơn trong chuỗi giá trị.Tuy nhiên, khả năng nâng cấp sẽ phụ thuộc vào việc Việt Nam có thể đồng thời giải quyết ba bài toán: nâng năng lực doanh nghiệp cung ứng trong nước, phát triển nhân lực kỹ thuật và thu hút thêm các hoạt động có giá trị gia tăng cao như R&D, thiết kế, kiểm thử và phát triển công nghệ.Xe máy điện Piaggio One ra mắt ngày 28/5Xe máy điện Piaggio One ra mắt ngày 28/5Xe(VNF) - Xe máy điện Piaggio One sẽ chính thức ra mắt thị trường vào ngày 28/5 tới đây, đối thủ cạnh tranh của VinFast Theon tại thị trường Việt Nam.