Hơn 100.000 tấn tro bay nhà máy điện rác cần giải pháp xử lý triệt để

Để xử lý lượng tro bay từ các nhà máy điện rác, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết trong giai đoạn trước mắt vẫn được chôn lấp nhưng về lâu dài, thành phố định hướng chuyển từ chôn lấp sang tái chế, tận dụng tro bay làm nguyên liệu phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng. Chậm nhất sau 2 năm thực hiện phương án chôn lấp, các nhà máy phải đưa ra giải pháp kỹ thuật xử lý tro bay...

Theo báo cáo kết quả giám sát của Ban Khoa học Công nghệ và Môi trường, HĐND TP.Hà Nội, vừa công bố, hiện tổng khối lượng tro bay đang tồn lưu của 2 nhà máy điện rác trên khoảng 100.764 tấn dự kiến xử lý bằng hình thức chôn lấp, gây lãng phí tài nguyên đất. Trong đó, lượng tro bay tại Nhà máy điện rác Sóc Sơn khoảng 85.000 tấn tính đến ngày 31/7/2026 (đang tồn lưu trong khuôn viên nhà máy), còn Nhà máy điện rác Seraphin khoảng 15.764 tấn (đang lưu tại khu vực lưu trữ tạm thời đã được UBND Thành phố phê duyệt).

Từ thực trạng này, Ban Khoa học Công nghệ và Môi trường kiến nghị UBND thành phố Hà Nội sớm hoàn thành phương án xử lý tro bay tại các nhà máy điện rác theo hướng tái chế, hạn chế tối đa chôn lấp.

ĐỊNH HƯỚNG CHUYỂN TỪ CHÔN LẤP SANG TÁI CHẾ

Sáng 22/10, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội đã tổ chức phiên chất vấn về lĩnh vực môi trường nhằm làm rõ kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp, thời hạn khắc phục; làm căn cứ để Thường trực HĐND thành phố ban hành kết luận về chất vấn, theo dõi, đôn đốc việc thực hiện.

Nội dung chất vấn tập trung vào những vấn đề bức xúc, ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân, gồm năm nhóm vấn đề: Quy hoạch, nguồn lực thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường; quản lý chất thải rắn sinh hoạt; chất thải rắn xây dựng; chất thải rắn y tế; chất lượng môi trường không khí. Đối với chất thải rắn, các vấn đề được đặt ra trong toàn bộ quá trình, từ phân loại, thu gom, trung chuyển, vận chuyển đến tái sử dụng, tái chế, xử lý.

Tại phiên chất vấn, một số ý kiến đại biểu cho biết qua giám sát thực tế, mặc dù tro bay đã được xử lý hóa rắn đạt tiêu chuẩn môi trường và đã xác định vị trí chôn lấp, các nhà đầu tư vẫn phản ánh chưa được hướng dẫn quy trình để triển khai.

Theo các đại biểu, kho lưu trữ tro bay của Nhà máy điện rác Nam Sơn đã hết thời hạn lưu giữ 2 năm, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai giai đoạn 2 của dự án. Trong khi đó, Nhà máy điện rác Seraphin chỉ còn hơn 3 tháng là hết thời hạn lưu giữ cho phép.

Với khối lượng tro bay tồn lưu, các đại biểu đề nghị Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội khẩn trương xem xét, tham mưu UBND thành phố phương án xử lý dứt điểm bằng hình thức chôn lấp hoặc tái chế, tránh ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà máy đốt rác trong thời gian tới.

Trước vấn đề các đại biểu đặt ra, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Hà Nội Lê Thanh Nam cho biết lượng tro bay này đã được xử lý hóa rắn, ổn định và phân định là chất thải rắn công nghiệp thông thường. Từ tháng 8/2026, UBND TP.Hà Nội đã có văn bản chấp thuận các vị trí chôn lấp tro bay tại bãi rác Sóc Sơn và vị trí lưu trữ tạm thời tại ô đất rộng 3 ha thuộc Khu xử lý Sóc Sơn.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang khẩn trương hoàn thiện các bước quản lý theo quy định. Trong tháng 11/2026, cơ quan này sẽ triển khai các biện pháp kỹ thuật để hai nhà máy tiến hành chôn lấp tro bay theo đúng văn bản chấp thuận của thành phố.

Làm rõ lộ trình và thời hạn xử lý toàn bộ lượng tro bay đang tồn lưu tại Nhà máy điện rác Nam Sơn và Nhà máy điện rác Seraphin, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Hà Nội cho biết tỷ lệ tro bay phát sinh tại hai nhà máy điện rác Sóc Sơn và Seraphin hiện khoảng 1,5-1,6% khối lượng rác sinh hoạt đầu vào, thấp hơn ngưỡng 3% được cơ quan quản lý chuyên ngành đề ra. Tuy nhiên, tổng lượng tro bay tồn đọng tại hai nhà máy đã khoảng 100.000 tấn.

Trước mắt, theo nội dung hợp đồng đã ký với các đơn vị vận hành, thành phố bố trí các điểm chôn lấp tạm thời để xử lý tro bay. Về lâu dài, thành phố định hướng chuyển từ chôn lấp sang tái chế, tận dụng tro bay làm nguyên liệu phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng. Các công nghệ đang được nghiên cứu, thử nghiệm gồm xử lý bằng plasma và nung ở nhiệt độ cao, hướng tới tạo ra các sản phẩm như: vật liệu nhẹ, gốm bọt và một số sản phẩm phục vụ xây dựng.

Hiện tại, UBND TP. Hà Nội đã chấp thuận phương án nghiên cứu, áp dụng công nghệ tái chế tro bay, tro xỉ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành các nhà máy điện rác. Đối với các dự án mới, yêu cầu nghiên cứu công nghệ xử lý tro bay tiên tiến cũng cần được đặt ra ngay từ quá trình chuẩn bị và triển khai đầu tư.

Làm rõ về thời hạn xử lý, lãnh đạo sở cho biết trong giai đoạn trước mắt, tro bay vẫn được chôn lấp theo phương án hiện hành; các nhà máy đang nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ thay thế. Chậm nhất sau 2 năm thực hiện phương án chôn lấp, các nhà máy phải đưa ra giải pháp kỹ thuật xử lý tro bay.

THÁO GỠ VƯỚNG MẮC, TIẾP CẬN CÔNG NGHỆ XỬ LÝ PHÙ HỢP, PHÁT TRIỂN KINH TẾ TUẦN HOÀN

Phát biểu tại phiên chất vấn, Phó Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Bùi Duy Cường nhấn mạnh rằng Thành phố mong muốn tiếp cận công nghệ phù hợp để xử lý, tái sử dụng theo hướng kinh tế tuần hoàn lượng tro bay này.

Trước mắt, do lượng tro bay tại Nhà máy điện rác Thiên Ý đã chạm ngưỡng lưu giữ, thành phố thống nhất vị trí chôn lấp tạm thời tại khu xử lý. Tro bay phải được hóa rắn, xử lý đáp ứng yêu cầu đối với chất thải thông thường trước khi đưa vào ô chôn lấp bảo đảm kỹ thuật. Thành phố Hà Nội phấn đấu hoàn thành các công việc phục vụ chôn lấp tạm thời trong tháng 12/2026.

Về lâu dài, UBND TP.Hà Nội giao Công ty Thiên Ý tiếp tục nghiên cứu, tiếp cận công nghệ xử lý hiện đại; định hướng bố trí khu xử lý tro bay tập trung tại Nam Sơn để phục vụ các nhà máy đốt rác trên địa bàn.

Theo báo cáo của UBND TP.Hà Nội, hiện nay, trên phạm vi toàn thế giới đã có một số giải pháp công nghệ tái chế, tái sử dụng chủ yếu được áp dụng nhằm xử lý và thực hiện tái sử dụng tro bay phát sinh từ các nhà máy đốt rác phát điện. Ví dụ như: xử lý nung chảy nhiệt độ cao bằng công nghệ Plasma, sản phẩm có thể dùng làm vật liệu xây dựng; Thiêu kết ở nhiệt độ cao, sản xuất vật liệu nhẹ, gốm bọt; Rửa nước, sau đó đồng xử lý trong lò nung xi măng; Phân giải ở nhiệt độ thấp, kết hợp công nghệ rửa nước, dùng làm vật liệu xây dựng.

Tuy nhiên, công nghệ tái sử dụng tro bay đang từng bước được hoàn thiện và thúc đẩy áp dụng trong một phạm vi nhất định, chưa được ứng dụng rộng rãi do chi phí xử lý theo hướng này tương đối cao.

Để công tác vận hành ổn định Nhà máy điện rác Sóc Sơn và Nhà máy điện rác Seraphin, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất UBND Thành phố phương án xử lý bằng phương pháp chôn lấp sau khi tạo càng, hóa rắn cho đến khi có công nghệ tái chế, tái sử dụng tro bay phù hợp được áp dụng và đưa vào hoạt động.