Lãnh đạo SSI: Giao dịch định lượng có thể trở thành hạ tầng cốt lõi của TTCK Việt Nam, 5 - 10 tỷ USD tiền ngoại sẽ theo sau đợt giải ngân của ETF

Sáng 17/9, Chứng khoán SSI tổ chức sự kiện với chủ đề 'Lộ trình niêm yết cho các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam'. Tại sự kiện, ông Thomas Nguyen, lãnh đạo phụ trách Investment Banking, Institutional Sales & Trading tại Chứng khoán SSI, cho rằng việc Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng không chỉ mở ra khả năng thu hút thêm dòng vốn quốc tế mà còn có thể làm thay đổi cấu trúc thị trường, từ vai trò của nhà đầu tư tổ chức, giao dịch định lượng đến mức độ tập trung dòng tiền vào nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn.

Theo ông Thomas Nguyen, từ ngày 18/9, FTSE Russell sẽ chính thức nâng Việt Nam khỏi nhóm thị trường cận biên lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Sau kỳ rà soát tháng 8/2026, tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap Index đã tăng lên khoảng 0,49-0,50%.

SSI ước tính lượng vốn phân bổ mới từ các quỹ ETF có thể đạt khoảng 2,2 tỷ USD, dự kiến giải ngân qua bốn đợt từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Riêng tháng 9/2026, khoảng 10%, tương đương 220 triệu USD, có thể được giải ngân. Bên cạnh đó, ông Thomas Nguyen dự báo khoảng 5 - 10 tỷ USD vốn chủ động có thể đi theo sau.

Tuy nhiên, theo ông, nếu chỉ tập trung vào quy mô dòng tiền, thị trường có thể bỏ qua ý nghĩa lớn hơn của quá trình nâng hạng, nằm ở việc các tổ chức tài chính quốc tế có thể tiếp cận thị trường Việt Nam thuận lợi hơn.

'Việc nâng hạng không đơn thuần là thay đổi cách phân loại Việt Nam. Nó đang thay đổi ‘địa chỉ’ của Việt Nam trong hệ sinh thái đầu tư toàn cầu', ông Thomas Nguyen nói.

Những cải cách như cơ chế non-prefunding, hệ thống KRX, mô hình công ty môi giới toàn cầu (global broker), tài khoản tổng cùng các thay đổi về hạ tầng giao dịch đang góp phần giảm bớt rào cản trong tiếp cận, thanh toán và đưa thị trường Việt Nam vào các danh mục đầu tư toàn cầu.

Trong đó, cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding) giúp loại bỏ một trở ngại lớn trong vận hành, còn global broker tạo điều kiện kết nối Việt Nam trực tiếp hơn với hạ tầng giao dịch quốc tế.

Do đó, nâng hạng không chỉ là sự kiện tạo dòng vốn trong ngắn hạn mà còn gắn với sự thay đổi trong cách vốn quốc tế tiếp cận thị trường.

Nhà đầu tư tổ chức và giao dịch định lượng gia tăng

Một trong những thay đổi được ông Thomas Nguyen nhấn mạnh là quá trình gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức.

Trong nhiều năm, thị trường chứng khoán Việt Nam chủ yếu chịu ảnh hưởng từ nhà đầu tư cá nhân. Nhóm này thường phản ứng mạnh với tin đồn, động lượng thị trường và tâm lý ngắn hạn, qua đó khiến diễn biến thị trường có thể biến động mạnh hơn.

Khi tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức tăng, dòng vốn sẽ được phân bổ nhiều hơn thông qua các quỹ thụ động, chiến lược định lượng và danh mục được quản lý chủ động. Quỹ thụ động phân bổ theo chỉ số, giao dịch định lượng dựa trên dữ liệu và tín hiệu, trong khi nhà quản lý chủ động tập trung vào yếu tố cơ bản và định giá doanh nghiệp.

Theo ông Thomas Nguyen, sự thay đổi này có thể tạo thanh khoản sâu hơn, quá trình hình thành giá có kỷ luật hơn, đồng thời mang lại lợi thế lớn hơn cho những doanh nghiệp có hoạt động truyền thông minh bạch và đáp ứng các chuẩn mực quản trị toàn cầu.

Theo số liệu trong bài trình bày, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài đã tăng từ 7,4% năm 2021 lên 13,2% trong bảy tháng đầu năm 2026.

Riêng tại SSI, khách hàng tổ chức hiện chiếm khoảng 30% hoạt động kinh doanh. Công ty đã mở thêm 185 tài khoản tổ chức trong năm nay, tăng 65%.

Theo ông Thomas Nguyen, diễn biến này đặt ra yêu cầu đối với các công ty chứng khoán trong việc phát triển nền tảng phục vụ khách hàng tổ chức, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp niêm yết nâng chuẩn quan hệ nhà đầu tư và quản trị để đáp ứng yêu cầu của dòng vốn quốc tế.

Ông cũng cho rằng những định chế tài chính quốc tế lớn như Morgan Stanley và Goldman Sachs, vốn cung cấp dịch vụ cho các ETF của Vanguard, sẽ cần xây dựng hiện diện tại Việt Nam. Mô hình global broker có thể tạo điều kiện cho quá trình này, đồng thời khuyến khích các tổ chức quốc tế phát triển hoạt động phục vụ khách hàng giao dịch tại thị trường Việt Nam.

'Thị trường Việt Nam của ngày mai sẽ không giao dịch giống thị trường Việt Nam của ngày hôm qua', ông Thomas Nguyen nhận định.

Cùng với quá trình tổ chức hóa thị trường, giao dịch định lượng, hay giao dịch định lượng, cũng đang mở rộng. Tại SSI, các quỹ quant hiện chiếm khoảng 50% khối lượng giao dịch của nhóm khách hàng tổ chức nước ngoài. Tuy nhiên, trên toàn thị trường Việt Nam, tỷ lệ này mới ở mức khoảng 6,6%.

Con số trên thấp hơn đáng kể so với khoảng 50% tại Mỹ theo ước tính của Nasdaq và khoảng 35% tại các thị trường châu Âu theo RBC và Tabb Group.

Ông Thomas Nguyen cho rằng khoảng cách này cho thấy lộ trình phát triển và dư địa của giao dịch định lượng tại Việt Nam. Theo ông, giao dịch định lượng có thể bổ sung nguồn thanh khoản sâu và liên tục cho thị trường, đặc biệt khi cácchiến lược trung lập với thị trường hoặc chiến lược giao dịch theo xu hướng giá quay về mức trung bình hoạt động theo hướng ngược lại với những biến động ngắn hạn.

Khi nhà đầu tư cá nhân mua hoặc bán quá mức do tin đồn, giao dịch quant có thể cung cấp thanh khoản ở phía đối diện.

Theo ông Thomas Nguyen, sự gia tăng của quant là một phần trong quá trình phát triển thị trường vốn, thay vì chỉ là một phân khúc giao dịch riêng biệt. Ông cho rằng giao dịch định lượng có thể trở thành một phần trong hạ tầng cốt lõi của thị trường Việt Nam.

Dòng vốn tập trung vào nhóm vốn hóa lớn

Một nội dung khác được đề cập là mức độ tập trung ngày càng lớn của chỉ số vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn.

Theo ông Thomas Nguyen, đây không phải hiện tượng riêng của Việt Nam. Dữ liệu trong bài trình bày cho thấy nhóm Magnificent Seven chiếm khoảng 34% S&P 500, trong khi năm cổ phiếu lớn nhất của Nikkei chiếm khoảng 41% chỉ số.

Tại Đài Loan, riêng TSMC chiếm khoảng 42% benchmark. Ở Hàn Quốc, Samsung Electronics và SK Hynix chiếm khoảng 50% vốn hóa KOSPI. Trong khi đó, mức độ tập trung vào Vingroup tại Việt Nam được nêu ở khoảng 19%.

Ở phạm vi rộng hơn, dòng vốn toàn cầu cũng có mức độ tập trung cao. Theo số liệu được trình bày, cứ mỗi 1 USD được đầu tư trên toàn cầu thì khoảng 0,65 USD chảy vào thị trường Mỹ.

Mức độ tập trung có ý nghĩa đặc biệt với các quỹ thụ động, bởi dòng vốn của nhóm này được phân bổ theo tỷ trọng từng cổ phiếu trong chỉ số. Khi tỷ trọng của một doanh nghiệp tăng, lượng vốn liên kết với benchmark cũng có thể tăng tương ứng.

Đối với quỹ chủ động, việc một doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong chỉ số cũng khiến quyết định nắm giữ hay không nắm giữ cổ phiếu đó có ảnh hưởng lớn hơn đến hiệu suất danh mục.

Theo ông Thomas Nguyen, nhà đầu tư có thể tranh luận về mức độ tập trung nhưng không thể đầu tư như thể hiện tượng này không tồn tại. Khi tỷ trọng chỉ số ngày càng tập trung vào một số cổ phiếu lớn, đây cũng có thể là nơi ngày càng nhiều dòng vốn tổ chức được phân bổ.

Theo tính toán trong bài trình bày, riêng VIC có thể nhận khoảng 32% tổng dòng vốn liên quan đến phân bổ của FTSE, tương đương gần 700 triệu USD. Bốn cổ phiếu VHM, HPG, VPB và FPT dự kiến chiếm thêm khoảng 21%.

Theo ông Thomas Nguyen, cơ chế này có thể tạo ra một vòng tác động khi dòng vốn thụ động tập trung nhiều hơn vào các doanh nghiệp có tỷ trọng lớn trong chỉ số. Thanh khoản gia tăng sau đó có thể tiếp tục nâng vai trò của những cổ phiếu này đối với nhà đầu tư quốc tế.

Bài trình bày cũng đặt quá trình nâng hạng FTSE trong bối cảnh Nghị quyết 68, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn của Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Nghị quyết không nêu tên doanh nghiệp cụ thể. Trong phần trình bày, các doanh nghiệp như Vingroup, Masan, Hòa Phát và Vinamilk được ông Thomas Nguyen đưa ra như những ứng viên tiềm năng trong bối cảnh khu vực tư nhân được hỗ trợ tiếp cận vốn, công nghệ, đất đai, hạ tầng và thị trường nước ngoài.

Theo ông Thomas Nguyen, định hướng phát triển các doanh nghiệp lớn trong nước và xu hướng phân bổ của dòng vốn quốc tế có thể cùng hướng tới những doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí về quy mô, thanh khoản và tăng trưởng.

Ông nói, đây là nơi chính sách gặp dòng vốn khi đề cập đến sự giao thoa giữa định hướng phát triển các doanh nghiệp lớn của Việt Nam và nhu cầu của dòng vốn quốc tế đối với quy mô, thanh khoản và tăng trưởng.

Một vấn đề khác được đề cập là khả năng các quỹ đầu tư chủ động có hiệu suất thấp hơn chỉ số nếu không theo kịp thay đổi trong cơ cấu benchmark.

Theo số liệu từ S&P Global được dẫn trong bài trình bày, 79% quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn được quản lý chủ động tại Mỹ có hiệu suất thấp hơn S&P 500 trong năm 2025. Tỷ lệ này ở các quỹ quốc tế là 63% và ở các quỹ toàn cầu là 76%.

Ông Thomas Nguyen cho rằng yếu tố cơ bản vẫn giữ vai trò quan trọng trong quyết định đầu tư. Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng cần tính đến sự thay đổi trong cơ cấu phân bổ vốn và tỷ trọng của doanh nghiệp trong các chỉ số.

Vingroup được ông đưa ra làm ví dụ do được kỳ vọng là bên hưởng lợi lớn từ dòng vốn thụ động sau khi Việt Nam được FTSE nâng hạng. Một số nhà quản lý quỹ trước đây tránh nắm giữ Vingroup do lo ngại về định giá, mức độ phức tạp và rủi ro bảng cân đối kế toán.

Theo ông, khi một doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong benchmark, quyết định không nắm giữ cổ phiếu đó cũng có thể tạo ra chênh lệch đáng kể so với hiệu suất của chỉ số.

Do đó, việc đánh giá doanh nghiệp trong giai đoạn tới cần đồng thời xem xét yếu tố cơ bản, chính sách và sự thay đổi của dòng vốn tổ chức.

Theo ông Thomas Nguyen, bài học từ các thị trường toàn cầu không phải là yếu tố cơ bản không còn quan trọng, mà là nhà đầu tư không thể bỏ qua những thay đổi mang tính cấu trúc trong cách dòng vốn được phân bổ.

Trong phần kết luận, ông cho rằng sự thay đổi trong cấu trúc thị trường có thể ảnh hưởng đến cách các nhà đầu tư đánh giá những doanh nghiệp vốn hóa lớn.

Mỗi nhà quản lý quỹ vẫn có nhiệm vụ và giới hạn đầu tư riêng phải tuân thủ. Tuy nhiên, khi một doanh nghiệp trở thành thành phần có tỷ trọng lớn trong benchmark và thu hút dòng vốn đáng kể từ các quỹ ETF, sự thay đổi của dòng vốn cũng cần được tính đến bên cạnh các yếu tố cơ bản và định giá.

Theo quan điểm được trình bày, tác động của nâng hạng không chỉ nằm ở lượng vốn có thể chảy vào thị trường mà còn ở sự thay đổi về thành phần nhà đầu tư, phương thức giao dịch, cơ cấu chỉ số và cách dòng vốn tổ chức ảnh hưởng đến thị trường.

FTSE có thể chưa phải điểm cuối của quá trình này. Kết thúc phần trình bày, ông Thomas Nguyen nhắc đến một cột mốc tiếp theo đối với thị trường chứng khoán Việt Nam: khả năng được MSCI nâng hạng trong tương lai.