Lệnh cấm lao động cưỡng bức: Thêm bài toán tuân thủ cho DN Việt

Lệnh cấm lao động cưỡng bức: Thêm bài toán tuân thủ cho DN ViệtThiên Ân-12/09/2026 13:00 (GMT+7)(VNF) - Lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức chính thức có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 5/9/2026 theo Nghị định 292/2026/NĐ-CP. Quy định mới được đưa ra khi Việt Nam chịu sức ép ngày càng lớn từ các đối tác về các tiêu chuẩn kỹ thuật, xã hội trong thương mại.Quy định mới và bài toán lợi thế chuỗi cung ứngNghị định mới được Chính phủ Việt Nam ban hành vào tháng 7, sau khi Mỹ tiến hành các cuộc điều tra theo Điều 301 đối với 60 đối tác thương mại về khả năng, cũng như mức độ hiệu quả, trong việc cấm và thực thi các quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.Với quy định này, Việt Nam, một trung tâm sản xuất và chuỗi cung ứng quan trọng của Đông Nam Á, lần đầu tiên đưa việc cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức vào khuôn khổ pháp lý về quản lý ngoại thương.Quy định mới giao cho các bộ, trong đó có Bộ Công Thương, công bố danh sách chi tiết các mặt hàng bị cấm, kèm theo mã Hệ thống hài hòa (HS), trừ những mặt hàng đã được quy định trong luật hiện hành.Quy định mới về lao động cưỡng bức buộc doanh nghiệp nhập khẩu tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng. (Ảnh: AFP)Bên cạnh việc tịch thu các lô hàng vi phạm, quy định cũng yêu cầu các nhà nhập khẩu thuộc những lĩnh vực có nguy cơ cao phải cung cấp đầy đủ hóa đơn nguyên vật liệu, giấy chứng nhận xuất xứ và dữ liệu chuỗi cung ứng có thể kiểm chứng. Các doanh nghiệp có thể bị xử phạt nếu không thể truy xuất nguồn gốc hàng hóa đến tận cấp nguyên liệu thô.Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho rằng lệnh cấm này, được ban hành chỉ hai ngày trước khi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố mức thuế 12,5% đối với Việt Nam, cho thấy các hành động của Washington chưa "phản ánh đầy đủ thực tế trên thực địa và những nỗ lực của Việt Nam" trong việc ngăn chặn và xóa bỏ lao động cưỡng bức. Bà cho biết Việt Nam sẽ tiếp tục hợp tác với Mỹ trên "tinh thần xây dựng và hợp tác", đồng thời kêu gọi Washington "xem xét đầy đủ" những nỗ lực của Hà Nội khi điều chỉnh chính sách thuế đối với hàng hóa Việt Nam.Tuy nhiên, USTR vẫn áp dụng mức thuế 12,5%, cao hơn mức 10% đối với một số quốc gia khác, với lý do luật cấm lao động cưỡng bức của Việt Nam khi đó chưa có hiệu lực. Theo đánh giá của phía Mỹ, điều này có thể tạo điều kiện cho các đối tượng tìm cách đưa vào Việt Nam những hàng hóa có nguồn gốc từ lao động cưỡng bức, bằng cách che giấu nguồn gốc thực sự và né tránh các quy định nhằm ngăn chặn việc sử dụng lao động cưỡng bức đối với người Duy Ngô Nhĩ.Công ty Advanced Logistics Solutions cho biết, khi Việt Nam hiện cũng phải chịu mức thuế theo Điều 301 tương tự Trung Quốc, lợi thế về chi phí từng giúp Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược tìm nguồn cung ứng "Trung Quốc cộng một" đã bị thu hẹp đáng kể. Việt Nam từng cạnh tranh sát sao với Bangladesh để trở thành nhà xuất khẩu hàng may mặc lớn thứ hai thế giới, nhưng lợi thế chi phí này hiện "thu hẹp đáng kể, và trong một số trường hợp, gần như bị vô hiệu hóa" đối với nhiều nhóm hàng hóa.Sự thay đổi này càng đáng chú ý khi Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia có thể hưởng lợi từ cái gọi là "cơ chế dệt may". Cơ chế này cho phép một phần hàng may mặc xuất khẩu sang Hoa Kỳ được miễn thuế nếu sử dụng nguyên liệu thô được sản xuất tại Mỹ. Việt Nam hiện không có cơ chế tương tự.Nền tảng dịch vụ vận tải hàng hóa cũng lưu ý rằng Việt Nam đang là đối tượng của một cuộc điều tra riêng theo Điều 301 liên quan đến vi phạm bản quyền trực tuyến, hàng giả, hoạt động kiểm soát biên giới chưa hiệu quả và việc sử dụng phần mềm không có giấy phép. Điều này đồng nghĩa các nhà nhập khẩu nên "dự đoán một cách hợp lý" khả năng Việt Nam phải đối mặt với các mức thuế bổ sung hoặc những hạn chế thương mại khác, độc lập với các quy định liên quan đến lao động cưỡng bức.Doanh nghiệp cần chuẩn bị trước khi quy định được hoàn thiệnCông ty luật quốc tế Nishimura & Asahi (Nhật Bản) cho biết rằng nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến lệnh cấm lao động cưỡng bức chưa được làm rõ. Hiện chưa rõ Bộ Nội vụ sẽ xác định và lập danh sách các mặt hàng bị ảnh hưởng như thế nào, mối liên hệ giữa hàng hóa và lao động cưỡng bức sẽ được đánh giá ra sao, cũng như Việt Nam sẽ dựa vào danh sách các doanh nghiệp, quốc gia hoặc khu vực có nguy cơ hay tiến hành đánh giá đối với từng lô hàng cụ thể. Nghị định hiện không nêu tên doanh nghiệp, quốc gia, vùng lãnh thổ hoặc hiệp định cụ thể, cũng không định nghĩa rõ các yếu tố rủi ro và yêu cầu về bằng chứng. Do đó, việc thực thi trên thực tế sẽ cần thêm hướng dẫn từ các cơ quan chức năng.Các doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam không nên chờ đến khi quy định được hướng dẫn đầy đủ mới bắt đầu đánh giá nguy cơ lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng của mình, Nishimura & Asahi nhận định. Công ty luật khuyến nghị doanh nghiệp rà soát lại quy trình thẩm định nhà cung cấp, tăng cường tính minh bạch của chuỗi cung ứng và đánh giá khả năng cung cấp các tài liệu chứng minh nguồn gốc cũng như quá trình sản xuất hàng hóa."Nhiều biện pháp trong số này có thể trở nên ngày càng quan trọng nếu các cơ quan chức năng ban hành thêm hướng dẫn về cách thực hiện và thực thi lệnh cấm", thông báo cho biết. "Các doanh nghiệp cũng nên theo dõi sát những diễn biến tiếp theo, bao gồm việc công bố mô tả sản phẩm chi tiết, mã HS và các hướng dẫn bổ sung liên quan đến phạm vi cũng như cách thức áp dụng lệnh cấm."Ngày càng nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng từ cùng các chính sách thuế quan của Mỹ cũng đang đẩy nhanh việc xây dựng, thông qua hoặc củng cố các quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.Những quốc gia đã ban hành lệnh cấm và đang ở các giai đoạn thực thi khác nhau gồm Australia, Brazil, Campuchia, Canada, Cộng hòa Dominica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Ấn Độ, Jordan và Sri Lanka.Một số quốc gia khác như Argentina, Bangladesh, Malaysia và Thái Lan đã cam kết triển khai các biện pháp tương tự theo các thỏa thuận thương mại song phương với Mỹ.Quy định về lao động cưỡng bức của Liên minh châu Âu đã có hiệu lực từ cuối năm 2024, trước khi Mỹ khởi động các cuộc điều tra theo Điều 301, và dự kiến được áp dụng đầy đủ từ ngày 14/12/2027. Cho đến thời điểm đó, phần lớn hàng hóa nhập khẩu vào thị trường đơn lẻ lớn nhất thế giới vẫn chịu mức thuế 10%, do các quy định mới chưa được áp dụng đầy đủ.Mỹ áp thuế mới, dệt may Việt Nam đối mặt áp lực képMỹ áp thuế mới, dệt may Việt Nam đối mặt áp lực képDiễn đàn(VNF) - Mỹ chính thức áp mức thuế mới đối với hàng hóa từ 60 đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam, với lý do tăng cường thực thi các quy định về lao động cưỡng bức, song quyết định này đã vấp phải phản ứng từ nhiều nền kinh tế.