Mua bảo hiểm vì tin theo bảng minh họa: DN từ chối trách nhiệm, khách phải chịu thiệt?

Toà án nhận định: Bảng minh hoạ chỉ là tham khảo

Bản án số 210/2023/DS-ST của Toà án nhân dân quận Đ, TP. Hà Nội (cũ) nêu, người tham gia bảo hiểm đã khởi kiện doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ vì cho rằng phí bảo hiểm rủi ro đã được khấu trừ không đúng với bảng minh hoạ bảo hiểm được tư vấn viên trao đổi và chưa công khai rõ ràng tỷ suất lợi nhuận quỹ đầu tư hàng năm, trong khi phía DN đã đề nghị Toà án bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện.

Theo bản án, ngày 7/9/2015, anh Bùi Chiến T ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ số 73415526 sản phẩm "Phú - Bảo gia đầu tư" với Công ty TNHH Bảo hiểm Nhân thọ P, mức phí đóng 50 triệu/năm. Sau khi đi khám sức khỏe theo yêu cầu, ngày 22/09/2015 Prudential thông báo chấp nhận bảo hiểm có điều kiện: tăng phí rủi ro do kết quả "men gan tăng nhẹ" và anh T đã ký Thư xác nhận đồng ý vào ngày 23/09/2015.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, anh T cho rằng, công ty bảo hiểm trừ phí không đúng theo trang 5/8 Bảng minh họa (trừ sai phí rủi ro, tính phí 13 tháng cho năm đầu tiên) và không công khai rõ ràng % tăng trưởng quỹ đầu tư hàng năm theo trang 6/8, 7/8 trên bảng minh họa. Sau nhiều lần khiếu nại không thành, anh T khởi kiện DN bảo hiểm ra toà án.

Tại phiên toà sơ thẩm, nguyên đơn (anh T) đã yêu cầu DN bảo hiểm thực hiện khấu trừ phí bảo hiểm theo đúng trang 5/8 bảng minh họa, đồng thời tính lại phí năm đầu tiên từ tháng 10/2015 đến tháng 09/2016 (thay vì tính từ tháng 09/2015 là 13 tháng). Ngoài ra, yêu cầu công ty làm rõ % tăng trưởng quỹ đầu tư hàng năm và số tiền tương ứng trong báo cáo thường niên gửi cho anh.

Cũng tại phiên tòa, nguyên đơn tự nguyện rút yêu cầu về việc khấu trừ/hoàn phí bảo hiểm bổ trợ từ năm 2016 đến năm 2020.

Về phía bị đơn (doanh nghiệp bảo hiểm) đã đề nghị Tòa án bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện. Đại diện công ty P cho rằng việc tăng phí rủi ro là do anh T có rủi ro sức khỏe (men gan tăng nhẹ) và đã được anh T ký Thư xác nhận đồng ý ngày 23/09/2015. Bảng minh họa chỉ có giá trị tham khảo, không phải là căn cứ tính phí.

Đối với thời gian tính phí năm đầu tiên, hợp đồng có hiệu lực từ 07/09/2015 nên việc khấu trừ phí từ 26/09/2015 đến 10/09/2016 là đúng quy định hợp đồng. Còn về % tăng trưởng quỹ, công ty đã công bố đầy đủ thông tin trong các báo cáo thường niên theo đúng quy định của pháp luật.

Sau khi nghe các bên trình bày quan điểm, Toà nhận định, về yêu cầu tính lại phí bảo hiểm rủi ro, anh T đã ký Thư xác nhận đồng ý ngày 23/09/2015 đối với việc chấp nhận bảo hiểm tăng phí rủi ro sức khỏe. Mặt khác, Bảng minh họa ghi rõ chỉ có giá trị minh họa tham khảo, không phải là một phần của hợp đồng.

Về thời điểm tính phí năm đầu tiên, theo Toà, hợp đồng có hiệu lực từ ngày 07/09/2015 và bảo hiểm tạm thời phát sinh từ thời điểm này, do đó việc công ty tính phí từ tháng 09/2015 đến tháng 09/2016 là có căn cứ và phù hợp quy định.

Đối với yêu cầu làm rõ % tăng trưởng quỹ, Toà đánh giá, tỷ lệ tăng trưởng trên Bảng minh họa là giả định. Phía doanh nghiệp đã thực hiện đúng nghĩa vụ định kỳ công bố kết quả hoạt động của các quỹ liên kết đơn vị trong các Báo cáo thường niên theo quy định tại điều khoản hợp đồng.

Do đó, Toà tuyên đình chỉ xét xử một phần yêu cầu khởi kiện của anh Bùi Chiến T đối với doanh nghiệp bảo hiểm về việc yêu cầu trừ đúng phí bảo hiểm bổ trợ theo trang 5/8 bảng minh họa. Đồng thời, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của anh T về việc yêu cầu công ty bảo hiểm thực hiện trừ phí bảo hiểm theo trang 5/8 bảng minh họa và tính rõ % tăng trưởng quỹ đầu tư hàng năm theo trang 6/8, 7/8 bảng minh họa.

Bảng minh hoạ sai, hợp đồng bảo hiểm có vô hiệu?

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, ông Trần Nguyên Đán, Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM) cho biết, mặc dù bảng minh hoạ bảo hiểm trong hợp đồng chỉ có tính chất minh hoạ, nhưng không được quá khác biệt so với thực tế diễn ra. Đây là bằng chứng cho thấy khách hàng đã được tư vấn, khi khách hàng đồng ý tham gia bảo hiểm, sẽ phải ký vào tài liệu này và bảng này được đính kèm cùng, cấu thành nên hợp đồng bảo hiểm.

Theo ông Đán, thực tế trong quá trình thực hiện hợp đồng có một số thông tin sẽ thay đổi như lãi suất, dòng tiền, nhưng có một chỉ số minh hoạ đó là phí bảo hiểm rủi ro về cơ bản sẽ không thay đổi nhiều. Trừ trường hợp khách hàng có thay đổi một số thông tin liên quan đến nghề nghiệp, nơi sinh sống, hoặc thay đổi thói quen đặc biệt nào đó ví dụ hút thuốc lá, di chuyển đến vùng rủi ro cao hơn…

Tuy nhiên, ông cũng nhận định, nếu DN bảo hiểm bị Toà án hoặc cơ quan chức năng kết luận cung cấp bảng minh hoạ sản phẩm bảo hiểm sai, không chính xác, không đầy đủ thì có thể dẫn đến trường hợp vô hiệu một phần hợp đồng. Khi đó, cần phải xem xét đầy đủ các yếu tố khi đã sai khác thì sai khác ở chỗ nào, và ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng ra sao. Đồng thời, khách hàng cũng cần phải có bằng chứng chứng minh quyền lợi của mình bị ảnh hưởng bởi những thông tin sai hoặc chưa đầy đủ của tài liệu minh hoạ mà DN bảo hiểm cung cấp.

Ngoài ra, vị chuyên gia cũng phân tích về nguyên tắc trong bảo hiểm, khi khách hàng tham gia bảo hiểm, phí đóng vào nhưng năm đó không nhận bồi thường, không phát sinh sự kiện bảo hiểm, nhưng bảo hiểm là số đông bù số ít. Người tham gia khác sẽ phát sinh bồi thường bảo hiểm. Nếu vô hiệu toàn phần, huỷ toàn bộ hợp đồng thì sẽ không đạt được nguyên tắc của bảo hiểm là lấy đông, bù ít.

'Do đó, cần phải xem xét từng hợp đồng, ảnh hưởng chỗ nào, thời điểm nào, khi đó mới có cơ sở tuyên bố huỷ hoặc vô hiệu một phần', ông Đán kết luận.