Mỹ, Trung Quốc thảo luận về thuế quan, AI trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh

Vào ngày Chủ nhật (20/9) theo giờ Mỹ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong có cuộc gặp tại New York để chuẩn bị cho các thỏa thuận tiềm năng giữa hai nước về trí tuệ nhân tạo (AI), thuế quan và khoáng sản thiết yếu...

Cuộc gặp diễn ra trước thềm hội nghị thượng đỉnh tuần này giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Theo tin từ hãng tin Reuters, cuộc gặp giữa ông Bessent và ông Hà đã bắt đầu tại trụ sở của ngân hàng JPMorgan Chase ở Manhattan và có sự tham gia của Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Theo dự kiến, các cuộc thảo luận sẽ diễn ra trong cả ngày.

Trước khi gặp các quan chức Trung Quốc, ông Bessent nói với các nhà báo rằng ông kỳ vọng sẽ có cuộc thảo luận "tập trung, toàn diện và mang tính xây dựng", qua đó chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và ông Tập sắp tới tại Washington.

Các chủ đề thảo luận chính trong cuộc gặp này bao gồm thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ-Trung, theo dự kiến sẽ hết hạn vào ngày 10/11, nguồn cung nam châm đất hiếm và khoáng sản thiết yếu từ Trung Quốc - vốn bị giới chức Mỹ đánh giá là chưa đủ đáp ứng nhu cầu, cũng như các cơ chế kiểm soát tiềm năng đối với trí tuệ nhân tạo (AI) sau khi có thông tin về các lỗ hổng bảo mật liên quan đến các mô hình AI.

Theo các nhà phân tích, kết quả khả thi nhất là Washington và Bắc Kinh sẽ nhất trí về những bước đi nhỏ nhằm thể hiện cam kết tiếp tục tránh leo thang căng thẳng trong mối quan hệ thương mại nhạy cảm vốn có tác động lớn đến nền kinh tế toàn cầu.

"Tôi cho rằng sẽ có những kết quả cụ thể được công bố do sắp diễn ra hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung nhưng tôi không cho là sẽ có bước đột phá nào đó. Duy trì nguyên trạng có lẽ là kỳ vọng chung cao nhất của cả hai bên', bà Anna Ashton, chuyên gia phân tích thương mại về Trung Quốc kiêm nhà sáng lập Ashton Intelligence, nhận định với Reuters.

Nhiều vấn đề mà ông Hà, ông Bessent và ông Greer cần giải quyết trong cuộc gặp này để chuẩn bị cho cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập vốn là những nội dung còn tồn đọng từ cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo tại Bắc Kinh hồi tháng 5. Trong đó phải kể đến nỗ lực của cả hai bên nhằm cắt giảm thuế quan đối với các mặt hàng không mang tính chiến lược, cũng như các cam kết của Trung Quốc về việc tăng cường nhập khẩu nông sản Mỹ, với giá trị cam kết 17 tỷ USD mỗi năm, và mua hơn 200 máy bay Boeing.

Cuộc gặp giữa các quan chức Mỹ và Trung Quốc lần này là sự tiếp nối mô hình đã diễn ra trong 16 tháng qua, khi ông Hà, ông Bessent và ông Greer có các cuộc gặp gỡ tại các thành phố ở châu Âu và châu Á để chuẩn bị cho các thỏa thuận có thể đạt được giữa ông Trump và ông Tập.

Trong cuộc gặp vào tháng 11/2025 tại Busan, Hàn Quốc, hai nhà lãnh đạo đã đạt được một thỏa thuận 'đình chiến' thương mại, theo đó giảm thuế quan bổ sung mà ông Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc ở mức khoảng 20%, sau khi các biện pháp trả đũa leo thang có thời điểm đẩy thuế quan mà hai bên áp lên nhau tăng lên tới mức 3 con số.

Đầu năm nay, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ các biện pháp thuế quan mà ông Trump áp dụng dựa trên luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia, bao gồm thuế quan đối ứng và thuế quan liên quan đến vấn đề buôn lậu chất gây nghiện fentanyl. Sau đó, chính quyền ông Trump đã triển khai nhiều nỗ lực để dựng lại hàng rào thuế quan dựa trên các căn cứ khác, bao gồm áp mức thuế 12,5% đối với hàng hóa Trung Quốc do các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức. Ngoài ra, Chính phủ Mỹ cũng đang hoàn tất một cuộc điều tra thuế quan khác nhằm kiềm chế tình trạng dư thừa công suất công nghiệp mà họ cho là đang diễn ra tràn lan tại Trung Quốc.

Theo thỏa thuận đình chiến đạt được vào năm ngoái, Trung Quốc cam kết khôi phục nguồn cung khoáng sản thiết yếu cho người dùng tại Mỹ và trên toàn cầu. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao của Mỹ nói với báo giới hôm thứ Sáu rằng hiệu quả thực hiện của Trung Quốc trong vấn đề này "chưa đạt yêu cầu" và đây sẽ là chủ đề được thảo luận trước thềm hội nghị thượng đỉnh giữa ông Trump và ông Tập.

Các cuộc thảo luận giữa ông Bessent và ông Hà về AI mang ý nghĩa quan trọng vì Mỹ và Trung Quốc là hai lực lượng chủ chốt thúc đẩy sự phát triển của các công cụ AI tiên tiến cũng như việc ứng dụng công nghệ này trên toàn cầu. Đất hiếm đóng vai trò then chốt trong quá trình sản xuất công nghệ bán dẫn tiên tiến vốn là nền tảng vận hành AI.

Hôm thứ Sáu, ông Bessent cho biết ông kỳ vọng các cuộc thảo luận sẽ bao gồm cả các mô hình mã nguồn mở và mô hình đóng. Mô hình mã nguồn mở là các hệ thống AI có các thành phần cốt lõi được công khai, cho phép người dùng tải xuống và tinh chỉnh chúng để thực hiện các tác vụ cụ thể.

Các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc đang ngày càng được các công ty Mỹ ưa chuộng do chi phí thấp hơn so với các công cụ AI đóng, chẳng hạn như những công cụ do Anthropic, OpenAI và các công ty Mỹ khác phát triển.

"Mỹ vẫn giữ vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI. Chúng tôi sẵn sàng thảo luận về việc ngăn ngừa các rủi ro chung cũng như tránh sự phân tách giữa hai hệ thống', ông Bessent nói trong một tuyên bố về các cuộc đàm phán với Trung Quốc.

Ông kêu gọi Mỹ và Trung Quốc thống nhất các "cơ chế kiểm soát" đối với AI, nhằm ngăn chặn các mô hình AI mạnh mẽ rơi vào tay những chủ thể phi nhà nước có ý đồ xấu.

Vào tháng 5 năm nay, Mỹ và Trung Quốc cũng đã nhất trí khởi động các cuộc thảo luận nhằm cắt giảm thuế quan đối với các mặt hàng không mang tính chiến lược thông qua cơ chế được gọi là "Hội đồng Thương mại" (Board of Trade), song song với một diễn đàn tương tự để giải quyết các vấn đề cụ thể về đầu tư.

Dù chính quyền ông Trump đã thắt chặt các hạn chế đối với việc doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào một số ngành công nghiệp tại Trung Quốc, Reuters cho biết Washington đang soạn thảo các quy định có thể cho phép các công ty dược phẩm Mỹ đầu tư vào các loại thuốc có nhiều triển vọng của Trung Quốc và ký kết các thỏa thuận cấp phép cho những loại thuốc này.

Hôm thứ Bảy, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Phó thủ tướng Hà Lập Phong sẽ dẫn đầu một phái đoàn doanh nghiệp Trung Quốc sang Mỹ để tham gia các cuộc tham vấn kinh tế và thương mại trước thềm hội nghị thượng đỉnh.