Ngân hàng chạy đua lợi nhuận 2026: Cân bằng giữa mở rộng tín dụng và kiểm soát rủi ro

Tín dụng tăng tốc

Bức tranh hoạt động ngân hàng những tháng cuối năm 2026 cho thấy những tín hiệu tích cực về nhu cầu tín dụng và kết quả kinh doanh.

Tại họp báo quý III/2026, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Thanh Hà cho biết, tính đến 30/9, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025, tăng 16,69% so với cùng kỳ năm 2025. Theo NHNN, mức tăng này phù hợp với mục tiêu điều hành tín dụng năm nay.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý trong diễn biến thị trường tiền tệ là tốc độ tăng tín dụng đang cao hơn huy động vốn.

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, đến ngày 28/9, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 10,89% so với cuối năm 2025, trong khi huy động vốn của các tổ chức tín dụng tăng 9,78%. Chênh lệch tốc độ tăng của hai chỉ tiêu này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục cân đối nguồn vốn trong những tháng cuối năm.

Trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh hơn huy động, chi phí vốn tiếp tục là yếu tố cần theo dõi.

Số liệu từ báo cáo tài chính của 27 ngân hàng niêm yết cho thấy, nửa đầu năm 2026, chi phí lãi tăng 49%, cao hơn đáng kể mức tăng 33,6% của thu nhập lãi, lên 437.418 tỷ đồng, tương đương tăng thêm khoảng 144.000 tỷ đồng so với cùng kỳ. Trong đó, chi phí trả lãi tiền gửi tăng 46,3% lên 348.193 tỷ đồng, chiếm áp đảo gần 80% tổng chi phí lãi và khoảng 77% tăng thêm.

Dư địa giảm lãi suất huy động được đánh giá không lớn khi nhu cầu tín dụng tiếp tục cao, đặc biệt trong nửa cuối năm. Việc này khiến bài toán cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và nguồn vốn trở nên cấp thiết.

Cùng với tăng trưởng tín dụng, chất lượng tài sản là yếu tố được các báo cáo phân tích lưu ý trong nửa cuối năm.

VPBankS cho biết, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành trong quý II duy trì quanh 2%, gần như đi ngang so với quý I. Nhưng tỷ lệ nợ nhóm 2 tăng từ 1,2% lên 1,4%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) giảm từ 79,7% xuống 79,1%, thấp hơn mức 83% cuối năm 2025.

Điều này cho thấy áp lực nợ xấu chưa gia tăng mạnh, nhưng chất lượng các khoản vay tiếp tục cần được theo dõi khi tín dụng tăng nhanh. Những ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao, nợ nhóm 2 tăng hoặc tỷ lệ bao phủ nợ xấu thấp sẽ chịu yêu cầu cao hơn về kiểm soát chất lượng tài sản.

Nhìn về những tháng cuối năm, tăng trưởng tín dụng vẫn có cơ sở để duy trì tích cực khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp, các dự án lớn và hoạt động sản xuất kinh doanh tiếp tục tăng.

Theo kết quả điều tra xu hướng kinh doanh quý IV/2026 của NHNN, dư nợ tín dụng được dự kiến tăng bình quân 5,3% trong quý IV, cao hơn mức tăng huy động vốn 4,1%.

Đáng chú ý, dự báo tăng trưởng tín dụng cả năm 2026 được điều chỉnh tăng 1,9 điểm phần trăm, từ 14,5% lên 16,4%. Trong khi kỳ vọng tăng trưởng huy động vốn vẫn được giữ ở mức 14,3%. Khoảng cách giữa tốc độ tăng tín dụng và huy động vốn vì thế được nới lên 2,1 điểm phần trăm.

Diễn biến này cho thấy các ngân hàng đang kỳ vọng nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục cải thiện trong những tháng cuối năm.

Lợi nhuận nhiều điểm sáng nhưng rủi ro vẫn hiện hữu

Kết quả khảo sát cũng cho thấy, triển vọng lợi nhuận của các ngân hàng đang có nhiều điểm tích cực.

Cụ thể, 86,1% tổ chức tín dụng kỳ vọng lợi nhuận trước thuế năm 2026 tăng so với năm 2025, trong khi 10,4% lo ngại lợi nhuận giảm và 3,5% cho rằng lợi nhuận không thay đổi. Tỷ lệ kỳ vọng tăng lợi nhuận cũng cao hơn mức 84,1% tại cuộc điều tra quý III.

Đồng điệu với xu hướng khảo sát từ NHNN, các dự báo từ giới phân tích tài chính cũng vẽ nên gam màu tươi sáng cho kết quả kinh doanh của ngành ngân hàng trong quý III và cả năm 2026.

Kết quả dự báo của VPBankS cho biết lợi nhuận sau thuế nhóm ngân hàng trong danh mục theo dõi được dự phóng đạt 67.699 tỷ đồng trong quý III, tăng 17,7% so với cùng kỳ; cả năm có thể đạt 281.356 tỷ đồng, tăng 21,5%.

Chuyên gia tại VPBankS đánh giá động lực tăng trưởng cốt lõi đến từ việc mở rộng tín dụng ổn định và sự cải thiện biên lãi ròng (NIM) tại một số nhà băng. Tuy vậy, thị trường cần lưu tâm đến áp lực từ chi phí vốn, chi phí tín dụng cũng như bài toán kiểm soát chất lượng tài sản.

Trong khi đó VDSC dự báo, ngân hàng tiếp tục là trụ cột lợi nhuận lớn nhất trong quý III. Song điểm đáng lưu ý là tăng trưởng lợi nhuận chưa đi kèm sự cải thiện rõ rệt của biên lãi ròng. VDSC nhận định NIM tại phần lớn ngân hàng đi ngang hoặc giảm nhẹ so với quý trước.

Đồng quan điểm, MBS Research dự báo lợi nhuận toàn thị trường trong quý III/2026 có thể tăng 25% so với cùng kỳ, nhưng tốc độ tăng trưởng có thể chậm lại so với hai quý đầu năm. Môi trường lãi suất cao, chi phí đầu vào và sự phân hóa giữa các nhóm ngành tiếp tục là những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh trong quý cuối năm.

Điều này cho thấy bài toán của ngành ngân hàng không chỉ là cho vay được bao nhiêu mà còn là cho vay vào đâu và kiểm soát chất lượng khoản vay như thế nào. Tín dụng chỉ thực sự chuyển hóa thành lợi nhuận bền vững khi đi cùng kiểm soát rủi ro và duy trì được hiệu quả sử dụng vốn.

GS-TS. Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường ĐH Ngân hàng TPHCM nhận định, không phải cứ tăng tín dụng là sử dụng vốn hiệu quả. Điểm cần nhìn không phải là ngân hàng giải ngân bao nhiêu, mà là mỗi đồng vốn huy động tạo ra bao nhiêu giá trị kinh tế sau khi đã tính đủ chi phí vốn và rủi ro.

Kiểm soát chất lượng tín dụng là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn tăng tốc cuối năm. Các ngân hàng cần tiếp tục nâng cao năng lực thẩm định, giám sát sau cho vay, chủ động xử lý nợ xấu và củng cố bộ đệm dự phòng rủi ro. Tăng trưởng tín dụng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng khả năng thu hồi vốn và chất lượng tài sản được bảo đảm.