Ngân hàng trước áp lực nợ xấu: Trông chờ từ việc mở rộng mua bán nợ

Nhóm nợ cần chú ý đang tăng lên

Báo cáo ngành ngân hàng mới đây của FiinRatings chỉ ra, trong nửa đầu năm 2026, tỷ lệ NPL trên tổng dư nợ nhìn chung ổn định ở mức 1,9%, nhưng nợ cần chú ý đã tăng lên 1,3%. Tài sản có vấn đề khác đã đảo chiều xu hướng giảm kéo dài nhiều năm, tăng nhẹ lên gần 0,5% trong 6 tháng đầu năm 2026.

Diễn biến nợ xấu có sự phân hóa rõ nét ở các nhóm ngân hàng. Cụ thể, nhóm ngân hàng quốc doanh ghi nhận mức suy giảm chất lượng tài sản rõ nét nhất trong nửa đầu năm 2026. NPL tăng từ 1,3% lên 1,8%, tương ứng mức tăng 50 điểm cơ bản chỉ trong nửa năm.

Các tài sản có vấn đề khác ngoài cho vay tăng mạnh từ 0,04% lên 0,37%, cho thấy sự tích tụ của các khoản phải thu quá hạn và các khoản mục tài sản trên bảng cân đối có thời gian tồn đọng kéo dài, có thể liên quan đến các khoản chờ thanh toán, các khoản phải thu liên quan đến cơ sở hạ tầng có kỳ hạn dài hoặc các tài sản không phải khoản cho vay có thời gian thu hồi kéo dài gắn với chu kỳ giải ngân đầu tư công.

Trong khi đó, nhóm 4 ngân hàng TMCP hàng đầu duy trì chất lượng tài sản tốt với NPL 1% và nợ cần chú ý (SML) 0,6%, nhưng tỷ lệ bao phủ nợ xấu lần đầu tiên giảm xuống dưới 100%. Điều này cho thấy nhóm ngân hàng này có chất lượng tài sản tốt nhất nhưng tốc độ suy giảm tỷ lệ bao phủ nhanh nhất. Nguyên nhân là do ưu tiên tăng trưởng lợi nhuận và hạn chế khả năng bổ sung dự phòng trong giai đoạn tăng trưởng cao.

Nhóm các ngân hàng TMCP khác ghi nhận tỷ lệ nợ xấu tăng 30 điểm cơ bản lên 1,2%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu tuyệt đối vẫn ở mức thấp nhất. Theo FiinRatings, nhóm này có mức độ nhạy cảm cao nhất trước các thay đổi của môi trường kinh tế vĩ mô, mặc dù tỷ lệ bao phủ đang có sự cải thiện nhẹ.

Nhìn chung, trong nửa đầu năm 2026, nợ xấu và nợ cần chú ý của toàn ngành đều tăng nhẹ, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) giảm xuống mức thấp nhất trong 5 năm qua, xuống còn 80%. Điều này cho thấy khả năng hấp thụ tổn thất của hệ thống ngân hàng đang suy giảm.

Tín hiệu tích cực từ Nghị quyết mới

Theo nhóm phân tích của FiinRatings, trong nửa cuối năm 2026, chất lượng tín dụng toàn ngành dự kiến tiếp tục chịu áp lực khi tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao và vượt tốc độ tăng trưởng huy động, gây áp lực lên chi phí vốn và thanh khoản.

Bên cạnh đó, phía FiinRatings cũng đề cập đến cơ chế tín dụng đặc biệt vừa được công bố, đó là 35 dự án trọng điểm với tổng nhu cầu vốn khoảng 1.707 nghìn tỷ đồng, có hiệu lực từ giữa năm 2026. Theo các chuyên gia, cơ chế này chưa ảnh hưởng đáng kể đến số liệu nửa đầu năm 2026 nhưng sẽ tiếp tục đẩy nhanh mức độ tập trung tín dụng bất động sản và hạ tầng trong nửa cuối năm 2026 (cả trên và ngoại bảng).

Trong nửa cuối năm 2026, chất lượng tín dụng đối với chủ đầu tư sẽ tiếp tục phụ thuộc vào đà tăng giá tài sản và khả năng đảo nợ/tái tài trợ dự án. Nếu một trong hai điều kiện này suy yếu, dù do chính sách tiền tệ thắt chặt hơn hay do suy giảm kinh tế cũng sẽ dẫn đến gia tăng nợ xấu của chủ đầu tư, tập trung ban đầu tại các ngân hàng có tỷ trọng cao về tín dụng kinh doanh bất động sản.

Tuy nhiên, việc Nghị định 359/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 6/11/2026) mở rộng công cụ mua nợ và thu hồi tài sản bảo đảm của VAMC là một tín hiệu tích cực, giúp ngân hàng có thêm kênh xử lý nợ xấu.

Trong trao đổi với VietnamFinance, ông Nguyễn Anh Quân, Trưởng Bộ phận, Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, FiinRatings chỉ ra sự xuất hiện của Nghị định 359/2026/ND-CP sẽ góp phần củng cố năng lực thu hồi nợ xấu của các ngân hàng.

Cụ thể, ông Quân cho biết: 'Nghị định củng cố vai trò Công ty Quản lý tài sản Việt Nam (VAMC) với tư cách là nền tảng xử lý nợ xấu ở cấp hệ thống, thông qua việc mở rộng cơ chế mua nợ và tăng tính linh hoạt trong tái cơ cấu nợ, thu hồi/xử lý tài sản bảo đảm, chuyển nợ thành vốn góp và quản lý tài sản, từ đó, giúp củng cố năng lực xử lý nợ xấu và thu hồi tài sản bảo đảm của các ngân hàng'.

Tuy nhiên, đại diện FiinRatings cũng chỉ ra, Nghị định này mang lại tích cực về dài hạn nhưng tác động hỗn hợp trong ngắn hạn. 'Việc xử lý nợ nhanh hơn có thể giúp giảm chi phí tín dụng kéo dài và cải thiện vòng quay bảng cân đối, trong khi việc bán tài sản theo giá thị trường có thể khiến ngân hàng ghi nhận tổn thất sớm hơn', ông nói.

Đồng quan điểm, Chứng khoán PSI nhận định Nghị định 359/2026/NĐ-CP mở rộng đáng kể vai trò của VAMC, từ công cụ hỗ trợ làm sạch bảng cân đối sang một đầu mối xử lý và tái cấu trúc tài sản có vấn đề theo cơ chế thị trường. Đáng chú ý nhất là khả năng chuyển nợ mua bằng trái phiếu đặc biệt sang cơ chế giá thị trường, cùng với quyền tái cơ cấu doanh nghiệp, giảm nợ gốc và khai thác, xử lý tài sản bảo đảm.

'Việc hoàn thiện khung pháp lý này có ý nghĩa đáng kể trong bối cảnh rủi ro tín dụng của hệ thống đang tích tụ nhưng chưa phản ánh đầy đủ trên tỷ lệ NPL, nợ nhóm 2 và các khoản vay có dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ đang gia tăng, trong khi mặt bằng lãi suất và chi phí vốn cao cùng áp lực thanh khoản kéo dài có thể tiếp tục gây sức ép lên khả năng trả nợ của khách hàng', phía PSI cho hay.

Trong khi đó, Chủ tịch HĐTV VAMC Trần Trung Dũng cho biết Nghị định 359/2026/NĐ-CP tiếp tục tạo khuôn khổ pháp lý cho VAMC thực hiện các hoạt động từ mua nợ xấu, thu hồi và xử lý nợ, xử lý tài sản bảo đảm đến cơ cấu lại khoản nợ, tư vấn, môi giới mua bán nợ và tài sản, tổ chức đấu giá cùng các nghiệp vụ liên quan.

Dự kiến trong thời gian tới, VAMC sẽ tập trung vào ba chuyển đổi lớn: từ xử lý từng khoản nợ sang góp phần kiến tạo thị trường mua bán nợ; từ một Sàn giao dịch chủ yếu cung cấp thông tin sang hạ tầng kết nối và tổ chức giao dịch của thị trường; và từ quản lý theo hồ sơ, nghiệp vụ riêng lẻ sang quản trị, phân tích và ra quyết định dựa trên dữ liệu.