Ngân hàng với tài sản số: Cửa đã mở nhưng đường vẫn còn xa

Ngân hàng với tài sản số: Cửa đã mở nhưng đường vẫn còn xaKhánh Tú-17/08/2026 15:00 (GMT+7)(VNF) - Trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) liên tục bị thu hẹp, hàng loạt ngân hàng trong nước đã nhanh chóng rót vốn vào lĩnh vực tài sản số ngay khi khung pháp lý được hình thành. Song, các ngân hàng buộc phải giải quyết nhiều bài toán khó nhằn trước khi có thể tận hưởng “miếng bánh” này.Ngân hàng dần bớt “truyền thống”Trong một cuộc trao đổi mới đây với CoinDesk, ông Eneko Knorr, đồng sáng lập kiêm CEO công ty stablecoin Stabolut (trụ sở tại Dubai) nhận định, ranh giới giữa ngân hàng truyền thống và các nền tảng liên quan đến tài sản số đang ngày càng khó phân định.“Nền kinh tế thực vẫn đang vận hành chủ yếu bằng dòng tiền truyền thống: các giao dịch dân sinh như thanh toán tiền thuê nhà, hóa đơn điện nước... vẫn cần đến chuyển khoản ngân hàng. Thế nhưng, song song với nền tảng đó, một xu hướng mới đang dần định hình và ngày càng rõ nét, đó là các ngân hàng truyền thống bắt đầu cung cấp dịch vụ tiền điện tử, trong khi các nền tảng tiền điện tử cũng cung cấp tài khoản ngân hàng đúng nghĩa - được cấp phép và chịu giám sát như một ngân hàng thực thụ, chứ không chỉ là tài khoản nội bộ trên sàn - cùng các dịch vụ ngân hàng thông thường khác như thẻ thanh toán hay chuyển tiền”, ông dẫn chứng.Thực tế, xu thế này đã được định hình rõ nét thời gian qua. Theo báo cáo của Ernst & Young, năm 2024, có tới 67% các định chế tài chính được khảo sát đã đầu tư vào tài sản số hoặc các quỹ liên quan, cho thấy tài sản số không còn đứng ngoài mà đã trở thành một cấu phần trong danh mục đầu tư của khối tài chính chính thống.Hệ thống ngân hàng tại Việt Nam cũng đã bắt đầu gia nhập xu hướng này. Ngay sau khi khung pháp lý ban đầu cho tài sản số được hình thành, nhiều ngân hàng ngay lập tức rót vốn vào các công ty hoạt động trong lĩnh vực này.Phản ứng của các ngân hàng không đơn thuần là chạy theo trào lưu mà là bước đi có tính toán khi áp lực biên lãi ròng (NIM) – nguồn thu truyền thống của ngân hàng liên tục bị bào mòn. Dư địa tăng trưởng từ tín dụng ngày càng thu hẹp, các ngân hàng buộc phải tìm đến một thị trường mới giàu tiềm năng và đang “phình to” mỗi ngày như tài sản số.Theo ông Lê Khánh Tùng, chuyên gia phân tích tại Chứng khoán HSC, Việt Nam hiện có xấp xỉ 17 triệu tài khoản tài sản số, trong đó khoảng 3 triệu tài khoản hoạt động thường xuyên. Đây là nhóm khách hàng mà bất kỳ ngân hàng nào cũng muốn sở hữu: trẻ trung, am hiểu công nghệ, giá trị giao dịch cao nhưng đến nay vẫn gần như nằm ngoài tầm khai thác của hệ thống ngân hàng trong nước.Đại diện HSC ước tính, nếu được hỗ trợ đầy đủ về mặt pháp lý, quy mô giao dịch tài sản số tại Việt Nam có thể đạt khoảng 700 triệu USD mỗi ngày, tương đương 50% thanh khoản thị trường cổ phiếu hiện tại. Doanh thu môi giới tiềm năng ước vượt 6.000 tỷ đồng/năm, chưa bao gồm nguồn thu từ lãi margin. Với ngân hàng đang chật vật tìm nguồn thu thay thế cho tín dụng, một thị trường quy mô hàng trăm triệu USD/ngày nhưng tỷ lệ khai thác còn thấp như vậy là “miếng bánh” khó có thể bỏ qua, ông Tùng nhấn mạnh.Lãnh đạo của nhiều ngân hàng cũng thừa nhận sức hấp dẫn của mảng kinh doanh mới này. Trong một trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ Tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) cho biết, tài sản số không chỉ giúp ngân hàng thu hút nhóm khách hàng trẻ, am hiểu công nghệ mà còn mở ra nguồn thu mới từ phí giao dịch, phí lưu ký cùng với các sản phẩm tín dụng gắn với tài sản số. Nói cách khác, tài sản số giúp các ngân hàng giải quyết cùng lúc hai bài toán, gồm mở rộng khách hàng và đa dạng hóa nguồn thu ngoài lãi.Cửa đã mở nhưng đường vẫn còn xaCũng như bất kỳ mảng kinh doanh mới nào, tài sản số mở ra cơ hội tăng trưởng song cũng mang lại không ít rủi ro, buộc các ngân hàng phải giải quyết thấu đáo trước khi có thể khai thác và mở rộng quy mô.Thách thức đầu tiên đến từ hạ tầng vận hành. Đại diện MB chỉ ra, khối lượng giao dịch tài sản số thường rất lớn, liên tục 24/7, đòi hỏi hệ thống xử lý giao dịch phải được thiết kế đặc biệt để đáp ứng quy mô hàng tỷ giao dịch mỗi ngày. Song song với đó, hệ thống giám sát và vận hành phải chuyển sang mô hình trực tuyến 24/7 với mức độ tự động hóa cao thay thế phần lớn thao tác thủ công.Bên cạnh đó, các ngân hàng phải đầu tư đáng kể vào hệ thống AML/CFT chuyên biệt cho môi trường blockchain do ngân hàng cần tuân thủ nghiêm ngặt các thông lệ phòng chống rửa tiền, từ nhận diện khách hàng (KYC/KYB) đến giám sát giao dịch (KYT), nhằm phát hiện kịp thời các dấu hiệu liên quan đến cấm vận, rửa tiền hay tài trợ khủng bố.Nguồn nhân lực cũng là thách thức không nhỏ. Ông Trung cho hay, đội ngũ am hiểu sâu về blockchain và tài sản số trong ngành ngân hàng nói chung vẫn còn mỏng. Kéo theo đó, việc xây dựng và triển khai sản phẩm dịch vụ liên quan phải phụ thuộc nhiều vào tư vấn của các đơn vị có kinh nghiệm trong và ngoài nước. Chưa kể, hành lang pháp lý cho tài sản số tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn thí điểm và tiếp tục được hoàn thiện, trong khi kinh nghiệm thực tiễn của các ngân hàng trong lĩnh vực này còn hạn chế, chủ yếu dựa trên quá trình vừa học vừa làm theo thông lệ quốc tế. Điều này tiềm ẩn nguy cơ lúng túng khi phát sinh các vấn đề pháp lý mới.Trước những thách thức trên, đại diện MB kiến nghị cần sớm ban hành quy định cụ thể cho phép ngân hàng hoặc các đơn vị đủ điều kiện phát hành stablecoin neo giá theo VND, nhằm tạo thuận lợi cho nhà đầu tư giao dịch xuyên nền tảng, xuyên biên giới. Bên cạnh đó, cần mở rộng đối tượng được phép mở tài khoản giao dịch trên các sàn tài sản số, thay vì giới hạn ở nhóm khách hàng đã sở hữu tài sản số sẵn có cũng như cho phép phát hành tài sản số tới cả nhà đầu tư trong nước nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định pháp luật.Đồng quan điểm, chuyên gia HSC cho rằng các ngân hàng cần xây dựng lộ trình hành động theo từng giai đoạn.Ởgiai đoạn đầu, các ngân hàng cần thành lập bộ phận nghiên cứu chuyên trách và vận hành cơ chế sandbox để đối chuẩn với các đơn vị dẫn đầu thị trường, Trong 12 – 18 tháng tiếp theo, ông Lê Khánh Tùng cho hay, trọng tâm của các ngân hàng là trọng tâm là triển khai hạ tầng core-banking và core-securities tương thích với tài sản số, ưu tiên bảo mật và khả năng kết nối liên thông nhằm nội địa hóa dòng vốn. Ở giai đoạn kế tiếp, các ngân hàng cần hướng tới tối ưu hóa thông qua dịch vụ lưu ký tài sản số chuyên nghiệp và các sản phẩm phái sinh nhằm tối đa hóa nguồn thu từ phí.Đại diện HSC cũng nhấn mạnh, xuyên suốt cả lộ trình, yêu cầu quản trị rủi ro nghiêm ngặt cần được đặt lên hàng đầu, đặc biệt với các sản phẩm đóng vai trò “đồng tiền trung gian thanh toán”. Trong đó, việc tách bạch tài sản khách hàng và kiểm soát thanh khoản phải được ưu tiên tuyệt đối, nhằm bảo vệ bảng cân đối kế toán của ngân hàng trước những biến động khó lường của thị trường tiền điện tử, ông nhấn mạnh.