Nghịch lý tại thị trường heo hơi Trung Quốc: Vì sao giá cực rẻ nhưng người dân không ‘mặn mà’?
Nhu cầu thịt heo ảm đạm
Theo The Straits Times, thị trường thịt heo Trung Quốc đang rơi vào nghịch lý: nguồn cung dồi dào đẩy giá xuống mức thấp nhất trong nhiều năm, tuy nhiên nhu cầu tiêu thụ lại không tăng tương ứng.
Sự thay đổi trong thói quen ăn uống, cùng với những biến động kinh tế và cấu trúc ngành chăn nuôi, đang khiến ngành thịt heo đối mặt với một giai đoạn điều chỉnh đầy thách thức.
Bà Lưu Hưng Hương, 60 tuổi, sống tại ngoại ô Bắc Kinh, cho biết gia đình bà đã không mua thêm thịt heo kể từ Tết Nguyên đán dù giá đã giảm đáng kể. Theo bà, một phần là do lượng thịt tích trữ từ dịp lễ vẫn còn, nhưng quan trọng hơn là thói quen ăn uống đã thay đổi.
'Khi còn nhỏ, gia đình tôi không có nhiều tiền, nên mỗi khi có thịt heo trên bàn, chúng tôi đều ăn rất ngon miệng. Bây giờ điều kiện tốt hơn, nhưng chúng tôi lại ăn ít thịt hơn vì cho rằng thịt heo nhiều mỡ, không tốt cho sức khỏe.'
Câu chuyện của bà Lưu phản ánh xu hướng rộng hơn trong xã hội Trung Quốc, nơi tầng lớp trung lưu ngày càng ưu tiên các nguồn protein nhẹ hơn như thịt gà, cá và thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Dữ liệu cho thấy tỷ lệ thịt heo trong khẩu phần ăn của người dân đã giảm từ 80% xuống còn 60% trong hai thập kỷ qua.
Trong khi đó, nguồn cung thịt heo lại tăng mạnh. Năm 2025, Trung Quốc sản xuất kỷ lục 59 triệu tấn thịt heo, chiếm khoảng một nửa sản lượng toàn cầu. Sự bùng nổ này chủ yếu đến từ việc mở rộng quy mô chăn nuôi công nghiệp sau khi dịch tả heo châu Phi năm 2018 được kiểm soát.
Các trang trại hiện đại, quy mô lớn, với công nghệ tiên tiến và hệ thống khép kín, đã giúp ngành chăn nuôi phục hồi nhanh chóng từ khủng hoảng nguồn cung. Tuy nhiên, tốc độ tăng sản lượng đã vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường, dẫn đến tình trạng dư cung kéo dài.
Giá heo hơi đã giảm xuống còn khoảng 10,03 nhân dân tệ/kg vào tuần thứ hai của tháng Tư, đánh dấu tuần giảm thứ 10 liên tiếp. Giá thịt heo bán buôn cũng giảm xuống còn khoảng 22 nhân dân tệ/kg vào cuối tháng Ba, thấp hơn 16,5% so với cùng kỳ năm trước và là mức thấp nhất trong tám năm.
Tuy nhiên, việc giá giảm không kích thích tiêu dùng như kỳ vọng. Số liệu chính thức cho thấy mức tiêu thụ bình quân đầu người đã giảm từ 30,5 kg năm 2023 xuống còn 28,1 kg trong năm 2024.
Nhiều áp lực đè nặng ngành chăn nuôi heo
Bối cảnh kinh tế cũng góp phần làm suy yếu nhu cầu. Dù chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng Ba tăng nhẹ 1%, nhiều chuyên gia nhận định sự cải thiện này chủ yếu do chi phí năng lượng nhập khẩu tăng, thay vì nhu cầu nội địa phục hồi mạnh mẽ. Điều này cho thấy tâm lý thận trọng trong chi tiêu của người dân vẫn chưa thay đổi đáng kể.
Ở chiều ngược lại, người chăn nuôi đang chịu áp lực lớn từ chi phí đầu vào gia tăng, đặc biệt là thức ăn chăn nuôi. Những gián đoạn nguồn cung liên quan đến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã đẩy giá nguyên liệu lên cao, khiến biên lợi nhuận của các hộ chăn nuôi bị thu hẹp đáng kể.
Một nông dân tại Dezhou, tỉnh Sơn Đông, cho biết chi phí nuôi một con heo hiện gần 1.000 nhân dân tệ, trong khi giá bán khiến ông lỗ khoảng 500 nhân dân tệ/con. Tại Hồ Bắc, nhiều hộ chăn nuôi cũng báo cáo mức lỗ từ 250 đến 300 nhân dân tệ mỗi con và đã bắt đầu cắt giảm sản lượng.
Ngay cả các doanh nghiệp lớn cũng không tránh khỏi tác động. Muyuan Foods – công ty chăn nuôi heo lớn nhất thế giới ghi nhận lợi nhuận năm 2025 giảm 16,45%, trong khi Wens Foodstuff chứng kiến mức giảm tới 43,59%.
Trước tình trạng dư cung kéo dài, chính phủ Trung Quốc đã tăng cường can thiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức hai cuộc họp trong vòng một tháng để bàn về kiểm soát năng lực sản xuất, kêu gọi loại bỏ heo nái năng suất thấp, hạn chế mở rộng đàn một cách 'mù quáng'.
Song song đó, Bộ Thương mại đã triển khai các đợt thu mua dự trữ thịt heo đông lạnh, một công cụ nhằm ổn định giá khi thị trường biến động mạnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những biện pháp này mang tính tín hiệu nhiều hơn là có tác động thực chất trong ngắn hạn.
Bà Pan Chenjun, nhà phân tích tại Rabobank, cho rằng tình trạng dư cung hiện nay là một vấn đề chuyển tiếp. Theo bà, sự tiến bộ công nghệ đã giúp tăng năng suất nhanh hơn tốc độ điều chỉnh của thị trường, dẫn đến mất cân đối cung – cầu.
Cấu trúc ngành chăn nuôi cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ dần rút lui, nhường chỗ cho các trang trại quy mô vừa và các tập đoàn lớn. Những cơ sở hiện đại có thể nuôi hàng chục nghìn con heo trong các tòa nhà nhiều tầng, thậm chí có những trang trại cao tới 26 tầng với công suất lên tới 1,2 triệu con mỗi năm.
Tuy nhiên, sự tập trung hóa này cũng làm gia tăng rủi ro chu kỳ: khi các doanh nghiệp lớn đồng loạt mở rộng sản xuất, thị trường dễ rơi vào tình trạng dư cung nghiêm trọng.
Ở cấp độ bán lẻ, tác động của xu hướng tiêu dùng mới ngày càng rõ rệt. Tại một khu chợ ở trung tâm Bắc Kinh, một tiểu thương cho biết doanh số đã giảm đáng kể kể từ sau Tết Nguyên đán.
Một người tiêu dùng khác, bà Yang Shuhui, cho biết dù giá thịt thăn heo đã giảm từ 20 xuống còn 13 nhân dân tệ/kg, gia đình bà vẫn không tăng lượng tiêu thụ. Bà cho biết gia đình ưu tiên các phần thịt nạc và chỉ dùng thịt ba chỉ trong những dịp đặc biệt.
Trong ngắn hạn, các nhà phân tích cho rằng tình trạng mất cân đối cung – cầu sẽ còn tiếp diễn. Đây không chỉ là một chu kỳ dư thừa thông thường, mà còn phản ánh quá trình tái cấu trúc sâu rộng của ngành chăn nuôi, từ công nghệ, quy mô đến hành vi tiêu dùng.