Nhiều người Việt 'giàu về tài sản nhưng chưa thực sự an toàn về tài chính'

Từ tích lũy tài sản đến quản trị gia sản

- Từ thực tế tư vấn quản lý gia sản, ông đánh giá người Việt đang thiếu hụt kiến thức tài chính nào nhất?

Ông Ngô Thành Huấn: Từ thực tiễn tư vấn cho hàng nghìn khách hàng tại FIDT, tôi cảm nhận rõ điểm thiếu hụt lớn nhất của người Việt không nằm ở kiến thức tích lũy hay đầu tư riêng lẻ, mà ở năng lực hoạch định tài chính tổng thể, đặc biệt là phân bổ tài sản và quản trị rủi ro. Chúng ta có truyền thống tiết kiệm và tích lũy tài sản khá tốt. Tuy nhiên, khi tài sản gia tăng, không ít gia đình vẫn quản lý tài chính chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, thói quen và cơ hội đầu tư, thay vì một chiến lược được xây dựng trên mục tiêu tài chính, khả năng chịu đựng rủi ro và nhu cầu dòng tiền dài hạn.

Trong quá trình tư vấn, chúng tôi thường gặp những gia đình sở hữu khối tài sản đáng kể, nhưng phần lớn tập trung vào bất động sản, trong khi tài sản thanh khoản và nguồn thu nhập ổn định lại hạn chế. Họ có thể giàu về tài sản nhưng chưa thực sự an toàn về tài chính. Chỉ cần thu nhập gián đoạn, lãi suất tăng hoặc phát sinh biến cố sức khỏe, gia đình có thể buộc phải bán tài sản không đúng thời điểm, vay nợ với chi phí cao hoặc điều chỉnh những mục tiêu quan trọng như giáo dục con cái và nghỉ hưu. Một khoảng trống khác là nhiều người quan tâm đến khả năng sinh lời trước khi xác định bản thân cần đầu tư để đạt mục tiêu gì, có thể chấp nhận tổn thất bao nhiêu và cần bảo vệ những gì. Điều này khiến các quyết định tài chính dễ bị chi phối bởi chu kỳ thị trường, thay vì nhu cầu thực tế của gia đình.

Vì vậy, giáo dục tài chính cần tiến xa hơn việc hướng dẫn người dân tiết kiệm hay lựa chọn sản phẩm đầu tư. Điều quan trọng là giúp mỗi gia đình hình thành năng lực hoạch định, cụ thể là biết mình đang ở đâu về tài chính, cần đạt những mục tiêu gì, phân bổ nguồn lực ra sao và chuẩn bị thế nào trước những rủi ro có thể xảy ra.

- Vậy giáo dục tài chính trong trường học cần trang bị những kiến thức gì để một người khi trưởng thành có thể tự lập kế hoạch tài chính, quản lý tài sản và đưa ra quyết định đầu tư có trách nhiệm?

Ông Ngô Thành Huấn: Từ nền tảng được đào tạo chính quy về Quản lý gia sản tại Úc, tôi quan sát và nhận thấy, giáo dục tài chính trong trường học không nên bắt đầu từ việc dạy học sinh đầu tư vào đâu, mà phải giúp các em hiểu tiền vận hành như thế nào và mỗi quyết định tài chính hôm nay sẽ ảnh hưởng ra sao đến tương lai. Theo tôi, chương trình giáo dục tài chính cần tập trung vào bốn nhóm năng lực nền tảng.

Thứ nhất, tư duy và khái niệm tài chính cá nhân giúp các em hiểu giá trị của lao động và thu nhập, biết lập ngân sách, quản lý chi tiêu, tích lũy và xây dựng quỹ dự phòng. Đây là nền tảng để hình thành tính kỷ luật và khả năng tự chủ tài chính.

Thứ hai, hiểu về tín dụng và rủi ro tài chính, để nhận thức được bản chất của lãi suất, lãi kép, nợ vay, bảo hiểm và các nghĩa vụ tài chính. Đặc biệt, người trẻ cần hiểu rằng khả năng tiếp cận tín dụng không đồng nghĩa với khả năng chi trả, và lợi nhuận kỳ vọng luôn đi kèm rủi ro.

Thứ ba, tư duy đầu tư và phân bổ tài sản để các bạn hiểu sự khác biệt giữa tiết kiệm và đầu tư, mối quan hệ giữa lợi nhuận, rủi ro và thanh khoản. Bên cạnh đó là nguyên tắc đa dạng hóa và giá trị của đầu tư dài hạn. Mục tiêu không phải đào tạo những nhà đầu tư từ sớm, mà giúp người trẻ có khả năng đánh giá và lựa chọn các quyết định tài chính phù hợp với hoàn cảnh của mình.

Cuối cùng, năng lực hoạch định tài chính theo vòng đời, biết thiết lập mục tiêu, cân đối nguồn lực và xây dựng kế hoạch cho những cột mốc quan trọng như học tập, lập gia đình, mua nhà, chăm sóc cha mẹ và nghỉ hưu. Đây là bước chuyển từ kiến thức tài chính riêng lẻ sang năng lực quản lý tài chính toàn diện.

Tuy nhiên, tôi cho rằng phương pháp giáo dục còn quan trọng không kém nội dung. Thay vì chỉ giảng dạy lý thuyết, học sinh nên được thực hành qua những tình huống gần gũi như thực hành quản lý một khoản tiền tiêu vặt, lựa chọn giữa tiết kiệm và tiêu dùng, tính toán chi phí vay mua nhà hoặc xây dựng kế hoạch tài chính cho một gia đình giả định.

Phổ cập hoạch định tài chính: Cơ hội cho thị trường Việt Nam

- Theo ông, có thể thiết kế những mô hình tư vấn hoặc công cụ nào để người có thu nhập trung bình, tài sản chưa lớn cũng có thể tiếp cận các dịch vụ quản lý tài chính?

Ông Ngô Thành Huấn: Trước hết cần phân biệt rõ hai khái niệm thường được sử dụng chung: Hoạch định tài chính cá nhân (Financial Planning) và Quản lý gia sản (Wealth Management). Financial Planning là phương pháp giúp xây dựng và quản lý kế hoạch tài chính cần thiết cho mọi gia đình, trong khi Wealth Management là dịch vụ tư vấn chuyên sâu, thường dành cho những khách hàng có quy mô tài sản lớn và nhu cầu quản trị phức tạp.

Nên chúng ta cần thay đổi một nhận thức khá phổ biến rằng quản lý tài chính chỉ dành cho người đã giàu, mà nó là phương pháp giúp mỗi người xây dựng, bảo vệ và phát triển tài sản phù hợp với điều kiện tài chính của mình. Một gia đình có thu nhập 30 triệu đồng mỗi tháng, đang trả góp mua nhà, nuôi hai con và tích lũy cho tuổi nghỉ hưu có thể cần hoạch định tài chính không kém một gia đình sở hữu hàng chục tỷ đồng. Theo tôi, để phổ cập dịch vụ hoạch dịnh tài chính (Financial Planning), cần phát triển mô hình tư vấn theo nhiều cấp độ, tương ứng với nhu cầu và khả năng chi trả của người dân.

Thứ nhất, phổ cập công cụ đánh giá sức khỏe tài chính (Financial Health Check). Người dân cần có khả năng tự đánh giá những chỉ số cơ bản như tỷ lệ tiết kiệm, nghĩa vụ trả nợ, quỹ dự phòng, mức độ bảo vệ tài chính và tiến độ thực hiện các mục tiêu dài hạn. Đây nên là điểm khởi đầu của quản lý tài chính, trước khi lựa chọn bất kỳ sản phẩm đầu tư nào.

Thứ hai, phát triển mô hình tư vấn kết hợp công nghệ và chuyên gia (Hybrid Advisory). Các nền tảng số có thể hỗ trợ thu thập dữ liệu, phân tích dòng tiền, cảnh báo rủi ro và theo dõi mục tiêu tài chính với chi phí thấp. Trong khi đó, cố vấn tài chính tập trung vào những quyết định phức tạp, đòi hỏi đánh giá chuyên môn và hiểu biết về hoàn cảnh riêng của từng gia đình.

Thứ ba, thiết kế dịch vụ tư vấn theo nhu cầu và từng giai đoạn cuộc sống (Financial Planner). Thay vì yêu cầu khách hàng sử dụng một gói quản lý gia sản toàn diện với chi phí lớn, có thể cung cấp những dịch vụ chuyên biệt như hoạch định mua nhà, quản trị nợ, bảo vệ thu nhập, đầu tư tích lũy hoặc chuẩn bị hưu trí, với mức phí minh bạch và phù hợp.

Về dài hạn, tôi cho rằng Việt Nam cần thúc đẩy chuẩn hóa nghề cố vấn tài chính bằng khung pháp lý như nhiều quốc gia phát triển, ứng dụng công nghệ và phát triển các mô hình tư vấn có chi phí hợp lý, đồng thời bảo đảm tính độc lập, minh bạch và quyền lợi khách hàng. Phổ cập tài chính cá nhân là giúp mọi gia đình, bất kể quy mô tài sản, đều có cơ hội tiếp cận những quyết định tài chính có cơ sở khoa học và phù hợp với mục tiêu cuộc sống.

- Khi người dân ngày càng tiếp cận dễ dàng với các kênh đầu tư, ranh giới giữa tự quản lý tài sản và cần đến tư vấn chuyên nghiệp nằm ở đâu?

Ông Ngô Thành Huấn: Tôi cho rằng ranh giới giữa tự quản lý tài sản và cần đến tư vấn chuyên nghiệp không nằm ở việc một người sở hữu bao nhiêu tiền, mà ở mức độ phức tạp của các quyết định tài chính và khả năng tự đánh giá rủi ro của họ.

Ngày nay, công nghệ giúp việc mua một cổ phiếu, trái phiếu hay chứng chỉ quỹ trở nên rất dễ dàng. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận sản phẩm đầu tư không đồng nghĩa với năng lực quản trị tài chính. Một người có thể hiểu rất rõ thị trường chứng khoán nhưng vẫn chưa biết danh mục đầu tư của mình có phù hợp với nghĩa vụ trả nợ, nhu cầu bảo vệ gia đình hay kế hoạch nghỉ hưu hay không. Khi tài chính cá nhân bắt đầu xuất hiện nhiều mục tiêu đan xen, tài sản tập trung vào một số kênh, sử dụng đòn bẩy hoặc có những nghĩa vụ dài hạn, vai trò của cố vấn tài chính chuyên nghiệp trở nên đặc biệt quan trọng. Cố vấn không nhất thiết phải là người biết thị trường sẽ tăng hay giảm, mà phải giúp khách hàng hiểu mỗi quyết định đầu tư tác động như thế nào đến bức tranh tài chính tổng thể.

- Nếu nhìn từ góc độ doanh nghiệp quản lý gia sản, ông cho rằng phổ cập kiến thức tài chính có thể tạo ra sự thay đổi gì cho thị trường dịch vụ tài chính Việt Nam trong tương lai? FIDT dự kiến đóng vai trò gì trong quá trình này?

Ông Ngô Thành Huấn: Tôi cho rằng phổ cập kiến thức tài chính không chỉ giúp người dân quản lý tiền tốt hơn, mà còn có thể thay đổi căn bản cách thị trường dịch vụ tài chính Việt Nam vận hành.

Khi hiểu biết tài chính được nâng cao, người dân sẽ dần chuyển từ tư duy tìm kiếm sản phẩm sinh lời sang tư duy hoạch định tài chính theo mục tiêu. Thay vì chỉ hỏi nên mua cổ phiếu nào, bất động sản nào hay bảo hiểm gì, họ sẽ quan tâm nhiều hơn đến việc phân bổ tài sản ra sao, kiểm soát rủi ro thế nào và chuẩn bị nguồn lực cho những mục tiêu dài hạn của gia đình.

Sự thay đổi từ phía khách hàng sẽ tạo ra áp lực tích cực đối với các tổ chức tài chính. Thị trường sẽ phải chuyển dịch từ cạnh tranh bằng sản phẩm và lợi nhuận kỳ vọng sang cạnh tranh bằng chất lượng tư vấn, tính minh bạch và khả năng tạo ra giá trị dài hạn cho khách hàng. Đây cũng là tiền đề để phát triển nghề cố vấn tài chính chuyên nghiệp, với các chuẩn mực rõ ràng về năng lực, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp.

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, khi các gia đình có năng lực hoạch định tốt hơn, nguồn tiền tích lũy có cơ hội được phân bổ đa dạng và phù hợp hơn giữa tiết kiệm, đầu tư, bảo vệ và tiêu dùng. Về dài hạn, điều này có thể góp phần hình thành nguồn vốn đầu tư ổn định hơn, giảm những quyết định tài chính mang tính đầu cơ và nâng cao sức chống chịu tài chính của các hộ gia đình.

Tôi tin rằng tương lai của ngành dịch vụ tài chính Việt Nam không chỉ được quyết định bởi việc có thêm bao nhiêu sản phẩm hay bao nhiêu nhà đầu tư mới, mà còn bởi việc có bao nhiêu gia đình thực sự biết hoạch định và làm chủ tương lai tài chính của mình. Với FIDT, đó vừa là cơ hội phát triển doanh nghiệp, vừa là trách nhiệm của một tổ chức đang tham gia kiến tạo nghề hoạch định tài chính tại Việt Nam.

Trân trọng cảm ơn ông!